ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى: داڭقتى قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلى
جالپى سوعىس جىلدارىندا 500 قازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. سولاردىڭ ىشىندە بۇكىل قازاق ءۇشىن الار ورنى ەرەكشە بۇگىنگى قاھارمانىمىز - باۋىرجان مومىش ۇلى (24- جەلتوقسان 1910 - 10- ماۋسىم 1982) - كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى، جازۋشى، ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستىڭ داڭقتى جاۋىنگەرى، اسكەري قولباسشى، ستراتەگ جانە تاكتيك.
باتىس مايدانىنداعى 16 ارميانىڭ 316 (1941-جىلدىڭ قاراشاسىنان باستاپ 8-گۆارديالىق قىزىلتۋ اتقىشتار ديۆيزياسى 1073 اتقىشتار پولكىنىڭ (1941-جىلدىڭ قاراشاسىنان 19- گۆارديا پولكى) جانە باتالون كومانديرى. ۇلى وتان سوعىسىنا گەنەرال-مايور ي. ۆ. پانفيلوۆ باسقارعان ايگىلى ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا 1941-جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ قاتىستى. باتالون كومانديرى رەتىندە اعا لەيتەنانت باۋىرجان مومىش ۇلى ماسكەۋ ءۇشىن شايقاستا 207 رەت ۇرىسقا قاتىستى. 1941-جىلدىڭ 16-18- قاراشا كۇندەرى ۆەرماحتىڭ ماسكەۋ باعىتىندا ەكىنشى مارتە جاساعان جورىعى كەزىندە اعا لەيتەنانت مومىش ۇلى باسقارعان باتالون ديۆيزيادان قاشىقتا، ماترونينو دەريەۆنياسىنىڭ جانىندا ۆولوكولام تاسجولىندا اسقان ەرلىكپەن ۇرىس جۇرگىزدى. بىلىكتى كومباتتىڭ باسشىلىعى ارقاسىندا 3 كۇن بويى فاشيستەر شابۋىلىن تويتارىپ، باتالون ۇلكەن شىعىنسىز، ۇرىسقا قابىلەتتى جاعدايدا قورشاۋدان شىعادى.
ءومىربايانى
بالالىق شاعى
باۋىرجان مومىش ۇلى 1910-جىلدىڭ 24- جەلتوقسانىندا جامبىل وبلىسىنىڭ جۋالى اۋدانىنداعى مىڭبۇلاق اۋىلىندا تۋعان.
يماش باباسى 1911-جىلى 92 جاسىندا دۇنيەدەن وتكەن. اكەسى مومىش ءوز بەتىمەن ەسكىشە ساۋات اشقان، كيريل الفاۆيتىمەن وقۋدى مەڭگەرگەن سول كەزەڭدەگى كوزى قاراقتى ادامداردىڭ ءبىرى بولعان. ەل اراسىندا اعاش ۇستاسى جانە ەتىكشى، زەرگەرلىگىمەن تانىمال بولاتىن. يماش اتاسى قارتايعان كەزىندە بارلىق شارۋاشىلىقتى مومىش ۇلىنا تابىستاعان. اجەسىنىڭ ەسىمى - قىزتۋماس، قارتايعان شاعىندا اعايىن-تۋىس «سارى كەمپىر» دەپ اتاعان. اناسى ءرازيا دۇنيەدەن ەرتە ءوتىپ، باۋىرجان 3 جاسىنان باستاپ قىزتۋماس اجەسىنىڭ قولىندا وسەدى.
1921-جىلى باستاۋىش مەكتەپتى اسا ينتەرناتىنا تۇسەدى. 1924-جىلدان باستاپ جەتى جىلدىق مەكتەپتى شىمكەنت قالاسىندا وقيدى. بۇل سول وڭىردەگى 1924-جىلى اشىلعان العاشقى جەتىجىلدىق مەكتەپ بولاتىن. باۋىرجانمەن ءبىر سىنىپتا ءابدىلدا تاجىبايەۆ جانە قۇرمانبەك سىعىندىقوۆ وقيدى. 1928-جىلى مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، ورىنبور قالاسىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. ينستيتۋت ديرەكتورى توقتىبايەۆ دەگەن كىسى بولاتىن. جاس بالانىڭ قاتتى سۋىقتا جۇقا كيىممەن جۇرگەنىن كورىپ، ءوزىنىڭ كابينەتىنە شاقىرتىپ الادى. بالانىڭ قولىنا بۋحگالتەرياعا قاعاز جازىپ بەرىپ، وسى قاعاز بويىنشا اقشا الاتىندىعىن جانە سول اقشاعا اۋىلعا قايتاتىندىعىن ايتادى. وسىنداي تۇرمىس جاعدايىنا بايلانىستى وقۋدان كەتەدى.
سوعىس الدىندا
1928-1930-جىلدارى باستاۋىش مەكتەپتە ۇستازدىق ەتەدى. ءبىراز ۋاقىت اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى رەتىندە قىزمەت اتقارادى. اۋداندىق ميليتسيادا 6 ايداي جۇمىس ىستەيدى.
1932-1934-جىلدار ارالىعىندا قىزىل ارميا قاتارىنا قىزمەت ەتەدى. 1933-جىلى پولك مەكتەبىن بىتىرەدى.
اتقارۋ كوميتەتىندەگى قىزمەتىمەن كوزگە تۇسكەن باۋىرجان تيموفەي دۋبوۆيكتىڭ قولداۋىمەن شىمكەنت ونەركاسىپ بانكىنىڭ ەكونوميسى بولادى. وسى قىزمەتتە جۇرگەن ۋاقىتتا 1936-جىلى رەسپۋبليكالىق بانكتىڭ مەڭگەرۋشىسى ب. م. بارحاننىڭ جولداماسىمەن لەنينگرادتاعى فينانس اكادەمياسىنىڭ جانىنداعى ءبىر جىلدىق كۋرستى بىتىرەدى. بىلىكتىلىگىن باعالاعان باسشىلىق ونى ك س ر و ونەركاسىپ بانكىنىڭ رەسپۋبليكالىق باسقارماسىنا اعا كونسۋلتانت رەتىندە تاعايىندايدى.
1936-جىلى جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان بولىمگە ۆزۆود كومانديرلىگىنە شاقىرىلادى. بۇل كەزدە روتا كومانديرى، پولك شتابى باستىعىنىڭ كومەكشىسى بولادى.
1939-جىلى اكەسى مومىش قايتىس بولادى.
ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس جىلدارى
1941-جىلى قازاق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ نۇسقاۋشىسى قىزمەتىن اتقارادى. ۇلى وتان سوعىسىنا 1941-جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ قاتىستى. 316 اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ جاساقتالۋىنا بەلسەنە اتسالىسىپ، سول ديۆيزيا قۇرامىندا مايدانعا اتتانادى.
1941-جىلدىڭ 26- قاراشاسىندا مارشال روكوسسوۆسكي پولك كومانديرى ەتىپ تاعايىندايدى.
1941-1945-جىلدارى پانفيلوۆ اتىنداعى 8-گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ باتالون، پولك كومانديرى، سوعىستىڭ سوڭعى جىلدارى اتالعان ديۆيزيانىڭ كومانديرى بولادى.
1942-جىلدىڭ 6- ماۋسىمىندا «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ماراپاتتالادى.
1944-جىلى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى الماتى گوسپيتالىنە جىبەرىلەدى.
1945-جىلدىڭ 16- قاڭتارىندا الماتىعا كەلگەن باۋىرجاندى عالىمدار سوعىس تۋرالى اڭگىمە-لەكسيا وتكىزۋگە شاقىرتىپ، كەزدەسۋ ۇيىمداستىرادى. وسى لەكسيانىڭ ستەنوگرامماسى كەيىنرەك «سوعىس پسيحولوگيا» دەگەن اتپەن كىتاپ بولىپ باسىلدى. العاشىندا تەك ورىس تىلىندە جارىق كورگەن بۇل ەڭبەك، 2010-جىلى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي قازاق تىلىندە دە جارىق كوردى.
سوعىس كەزىندە جەكە باسىنىڭ قاھارماندىق ەرلىگىمەن جانە ۇرىس جۇرگىزۋدەگى اسكەري شەبەرلىگىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. بىرنەشە رەت جاۋ قورشاۋىنان جاۋىنگەرلەرىن امان-ەسەن الىپ شىعادى. ماسكەۋ تۇبىندەگى شايقاستاعى ەرلىگى سول كەزدىڭ وزىندە وداق كولەمىنە اڭىز بولىپ جايىلادى. وسىنىڭ نەگىزىندە ورىستىڭ بەلگىلى جازۋشىسى ا. بەك «ۆولوكولامسكوە شوسسە» (قازاقشاسى «ارپالىس») پوۆەسىن جازدى. بۇل شىعارما كەيىن بىرنەشە تىلگە اۋدارىلادى.
ماسكەۋ ءۇشىن شايقاس
ماسكەۋ تۇبىندەگى شايقاس باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ومىرىندەگى ەرەكشە كەزەڭ بولدى. جاس ساردار، 1073- اتقىشتار پولكىنىڭ باتالون كومانديرى، اعا لەيتەنانت باۋىرجان مومىش ۇلى ساربازدارمەن قاقاعان قىستا ماسكەۋ ءتۇبىنىڭ ومبى قارىنا مالتىعا ءجۇرىپ، بەس رەت قورشاۋدى جارىپ شىعىپ، جالپى سانى 27 رەت قول باستاپ ۇرىسقا كىرىپ، سوعىس تاريحىندا بولماعان تاكتيكالىق مانيۆەرلەر جاساپ، اسكەري ونەرگە جاڭالىق ەنگىزگەن. كوماندير مومىش ۇلى جەتىك ستراتەگ، اسقان تاكتيك، پسيحولوگ ەدى.
1941-جىلدىڭ 16-18- قاراشا كۇندەرى ارالىعىندا ۆەرماحتىڭ ماسكەۋگە ەكىنشى دۇركىن شابۋىلى كەزىندە ب. مومىش ۇلى باسقارعان باتالون ءوز ديۆيزياسىنان قاشىقتا ماترونينو سەلوسىنىڭ ماڭىندا ۆولوكولام تاس جولىندا اسا ەرلىكپەن سوعىستى. كومباتتىڭ دارىندى باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا نەمىس اسكەرى بۇل ماڭدا 3 كۇنگە ىركىلىپ قالدى. بۇل ەرلىگىنەن سوڭ جاس كومبات ءوز ساربازدارىن قورشاۋدان سوعىسقا قابىلەتتى جاعدايدا الىپ شىقتى.
الايدا الاساپىران شاقتا قىسىلتاياڭ جاعدايعا ۇشىراعان كەيبىر پولكتەردىڭ باتالون، روتالارىمەن بايلانىسى ءۇزىلىپ، جاۋىنگەرلەردىڭ قاي جەردە، قانداي حالدە ەكەنىن ءبىلۋ قيىنعا سوعادى. سونداي جاعدايعا ۇشىراعانداردىڭ ءبىرى - باۋىرجان باسقارعان ءبىرىنشى باتالون ەدى. باۋكەڭ ەندى شەگىنۋدىڭ ناقتى جوسپارىن جاسايدى. باتالوننىڭ الدىندا جۇرەتىن ون بەس ادامنان قۇرىلعان (الدىڭعى جاقتى بارلايتىن) بارلاۋشى قويىپ، ۆزۆود- ۆزۆودپەن بولەك-بولەك بولىپ، ءبىرىنىڭ ىزىمەن ءبىرىن جۇرگىزە جىلجۋدى ۇيعارادى. باتالون الدىنداعى بارلاۋشىلاردى اعا لەيتەنانت راحيموۆ پەن ساياسي جەتەكشى مۇحامەتقۇل ءسلامقۇلوۆ باسقارادى.
كۇندىز جاۋ كوزىنە تۇسپەۋ ءۇشىن جاۋىنگەرلەرىنە تۇندەلەتىپ ءجۇرۋدى بۇيىرادى. كۇندىز قالىڭ توعايدا تىنىستاپ، تۇندە بارلاۋشىلار ارقىلى بەلگىلەنگەن باعىتپەن ساقتانا ءجۇرىپ وتىرعان جاۋىنگەرلەر تاباندىلىق پەن توزىمدىلىك كورسەتىپ، قالىڭ قاراعايلى توعاي ءىشىنىڭ قالىڭ قارىن ومبىلاي جۇرە وتىرىپ، ەكى كۇننەن كەيىن نوۆليانسك پەن يۆانوۆسك دەريەۆنيالارىنىڭ ارالىعىنان شىعادى. بارلاۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، وسى يۆانوۆسك دەريەۆنياسىندا پانفيلوۆشىلاردىڭ 1075-پولكىنىڭ ءبىرىنشى باتالونى تۇرادى ەكەن. بۇلار ءالى شايقاسقا قاتىسپاعاندىقتان تىڭ تۇرادى.
ءادىسقوي، تاجىريبەلى كومديۆ ي. ۆ. پانفيلوۆ بۇل پولكتى ۋاقىتشا ادەيى رەزەرۆتە ۇستاپ تۇر ەكەن. «ب. مومىش ۇلى باسقارعان باتالون تۇگەلدەي جاۋ قولىنان قازا تاۋىپ، جويىلىپ كەتتى» دەگەن لاقاپتى ەستىگەن ولار تۇگەلدەي امان ورالعان جاۋىنگەرلەردى زور قۋانىشپەن قارسى الدى. باۋىرجان باستاعان باتالون جاۋىنگەرلەرىن كورگەندە ي. ۆ. پانفيلوۆ قۋانعاننان كوزىنە جاس الادى. يۆان ۆاسيليەۆيچ كوپتەن كورمەگەن باۋىرىن كەزدەستىرگەندەي باۋىرجاندى قاۋسىرا قۇشاقتاي الىپ، بەتىنەن ءسۇيىپ: «جارايسىڭ، سۇڭقارىم!» دەپ ارقاسىنان قاعادى.
19- گۆارديالىق اتقىشتار پولكىنىڭ كومانديرى رەتىندە 1941-جىلدىڭ 26-30- قاراشا كۇندەرى گۆارديا كاپيتان مومىش ۇلى ماسكەۋ وبلىسىنىڭ سوكولوۆو دەريەۆنياسىنىڭ ماڭىندا نەمىس اسكەرىنىڭ شابۋىلىن 4 تاۋلىك بويى قايتارىپ، ءساتتى ۇرىس جۇرگىزدى. 1941-جىلدىڭ 5- جەلتوقسانىندا ومىرتقاعا وق ءتيىپ، جاراقات الدى. ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ «اقيقات پەن اڭىز» كىتابىندا باۋىرجان ءوزىن سانباتقا جەتكىزگەندە دارىگەرلەر دەرەۋ گوسپيتالعا اپارۋ كەرەك دەپ شەشكەندىگىن، ءبىراق ول تاپانشامەن دارىگەردى قورقىتىپ، وقتى سول جەردە شىعارۋدى بۇيىرعانىن ايتادى. وقتى الىپ، جارانى تاڭعاننان كەيىن كاپيتان باۋىرجان مومىش ۇلى ۇرىس الاڭىنا قايتا ورالادى.
كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ 1942-جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى ۇرىستارىندا 8-گۆارديالىق ديۆيزيانىڭ باۋىرجان مومىش ۇلى باسقارعان پولك جاۋىنگەرلەرى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ديۆيزيا ەكى اي ىشىندە باتىسقا قاراي 500-600 شاقىرىم العا باسىپ، فاشيستەردىڭ مىڭداعان سولداتى مەن وفيتسەرلەرىن ساپتان شىعارادى، جاۋدىڭ كوپتەگەن تەحنيكاسىن جويىپ جىبەردى.
1944-جىلى كومديۆ بولىپ جۇرگەن كەزىندە دۋبروۆكا دەريەۆنياسىنىڭ ماڭىندا بولعان ۇرىس كەزىندە تاعى قاتتى جارالانادى. ءوز ايتۋىنشا قۇيىمشاقپەن جەردەن شىعىپ تۇرعان تەمىرگە قۇلاعان ەكەن. ءبىراز ۋاقىت اتقا وتىرا الماي جانە شالقاسىنان جاتا الماي ءجۇردى، ءبىراق گوسپيتالگە بارمادى.
سول ۋاقىتتان 1944-جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن گوسپيتالدە جاتادى. سول جىلى باس شتابىتىڭ اسكەري اكادەمياسىنىڭ جانىنداعى وفيتسەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىن ءبىتىرىپ شىعادى.
1945-جىلدىڭ 21- قاڭتارىنان باستاپ گۆارديا پولكوۆنيك باۋىرجان مومىش ۇلى ەكىنشى پريبالتيكا مايدانىنىڭ، 6- گۆارديالىق ارمياسىنىڭ، 2- گۆارديا اتقىشتار پولكىنىڭ 9- گۆارديا اتقىشتار ديۆيزياسىن باسقاردى. 1945-جىلدىڭ اقپان-ناۋرىز ايلارىندا باۋىرجان مومىش ۇلى باسقارعان ديۆيزيا پريەكۋلە ستانتسياسىنىڭ سولتۇستىك-باتىس جاعىندا ورنالاسقان نەمىس اسكەرىنىڭ ءۇش بەكىنىسىن بۇزىپ وتەدى. ديۆيزيا شابۋىلىنىڭ ناتيجەسىندە 15 ەلدى مەكەن بوساتىلدى، ال جاۋ اسكەرىنە ۇلكەن زيان تيگەن بولاتىن.
باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قاتارداعى جاۋىنگەرلەر جايلى ايتقان ناقىلعا بەرگىسىز سوزدەرى حالقىمىزدىڭ ەسىندە. داڭقتى قولباسشى سولداتتىڭ مىنەز-قۇلقىن، پاراساتىن، ەلى ءۇشىن شىبىن جانىن قياتىن ەرلىگىن ەرەكشە باعالاي بىلگەن. سونىڭ ارقاسىندا ولاردى ەرلىك جەڭىستەرگە باستاپ، جىگەرلەندىرىپ وتىرعان.
باۋىرجان مومىش ۇلى سوعىس جىلدارىندا ادۋىندى دا قاتال اسكەري باسشى بولىپ قانا قويعان جوق، سونىمەن قاتار قاراماعىنداعى جاۋىنگەرلەر مەن وفيتسەرلەردىڭ اقىلگوي جەتەكشىسى، زەردەلى دە بىلگىر، بايىپتى دا مەيىرمان تاربيەشىسى دە بولا ءبىلدى.
گۆارديا پولكوۆنيگى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 1990-جىلدىڭ 12- جەلتوقسانىندا تۋعانىنا 80 جىل تولۋىنا وراي كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن جوعارى اتاق بەرىلدى. ب. مومىش ۇلىنىڭ «ادىلەت قاشاندا جەڭەدى، ول كەشىكسە دە كەلمەي قويمايدى» دەگەن ءسوزى شىندىققا اينالىپ، ەل تىلەگى ورىندالدى.
سوعىستان كەيىنگى جىلدارى
1946-1948-جىلدارى ۆوروشيلوۆ اتىنداعى اسكەري اكادەميانىڭ تىڭداۋشىسى بولادى.
1948-1950-جىلدارى 49-اتقىشتار بريگادىسى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارادى.
1952-جىلى كەڭەس ارمياسى باس شتابىنىڭ جانىنداعى جوعارى اسكەري اكادەميانى ءتامامدايدى.
1953-جىلى اكادەميك ۆان-چون-حۋدىڭ باسقارۋىمەن كەلگەن قىتاي دەلەگاتسياسىمەن كەزدەسەدى.
سوعىستان كەيىن 1950-1955-جىلدارى سوۆەت ارمياسى اسكەري اكادەمياسىندا ساباق بەرەدى. 1956-جىلى پولكوۆنيك اتاعىمەن وتستاۆكاعا شىققان سوڭ، ەلگە ورالادى. ەلدە ءبىراز ۋاقىت جۇمىس تابىلمايدى. ومىربەك جولداسبەكوۆ قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري كافەدراسىنا جۇمىسقا الماق بولادى. الايدا وعان دا قارسىلىق بولعان كورىنەدى. باتىر ەندى تولىقتاي شىعارماشىلىقپەن اينالىسادى. ول قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە بىردەي جازىپ، ءوز ومىرىندەگى كورگەن بىلگەندەرىن شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتەدى. ونىڭ قالامىنان تۋعان، ءومىر شىندىعىنىڭ نەگىزىندەگى تاماشا رومانى مەن اڭگىمە، پوۆەستەرى قالىڭ وقۋشىنىڭ ىزدەپ وقيتىن شىعارمالارىنا اينالادى. ولار بىرنەشە قايتارا باسىلىپ شىعارىلدى.
1982-جىلى 10- ماۋسىمدا 71 جاسىنا قاراعان شاعىندا الماتىدا دۇنيە سالادى. «كەڭساي» زيراتىنا قويىلدى.
1990-جىلى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن اتاق بەرىلدى. شەشىم 1990-جىلدىڭ 11- جەلتوقسان كۇنى شىقتى. مەدال نومەرى 11637
2010-جىلى قىركۇيەك ايىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 30 تومدىق شىعارمالار جيناعى جارىققا شىقتى.
2010-جىلى 10- جەلتوقسان كۇنى الماتى قالاسىندا باۋىرجان مومىش ۇلىنا ارنالعان ەسكەرتكىش اشىلدى.
باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ شىعارمالارى
ۇشقان ۇيا (1974-جىل)
موسكۆا ءۇشىن شايقاس،
جاۋىنگەردىڭ تۇلعاسى،
مايدان،
مايدانداعى كەزدەسۋلەر،
گەنەرال پانفيلوۆ،
تولەگەن توقتاروۆ،
كۋبا اسەرلەرى
ادام قايراتى (1981-جىل)
ەلباسىنا كۇن تۋسا
پسيحولوگيا ۆوينى
باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ اتى بەرىلگەن نىساندار
قازاقستاندا باتىردىڭ اتىمەن الماتى، تاراز، اتىراۋ، سەمەي قالالارى جانە جامبىل وبلىسى اسا سەلوسىنداعى كوشەگە باتىردىڭ اتى بەرىلگەن؛
ناگرادالارى
سوعىس كەزىندە
1942-جىلى 6- ماۋسىمدا « قىزىل تۋ» وردەنىمەن؛
1944-جىلى 6- ماۋسىمدا «موسكۆانى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالىمەن؛
1945-جىلى شىلدەدە 1- دارەجەلى «وتان سوعىسى»، «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن، «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن 2 رەت ماراپاتتالدى
سوعىستان كەيىن
1970-جىلى «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنىمەن، «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن
ك س ر و پرەزيدەنتىنىڭ 1990-جىلى 11- جەلتوقسانداعى جارلىعىمەن ب. مومىش ۇلىنا 1941-1945-جىلدارى سوعىستا نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەستە اسقان ەرلىگى مەن قاھارماندىعى ءۇشىن «كەڭەس وداعىنىڭ باتىر اتاعى» بەرىلدى (مەدال №11637).
2000-جىلى «عاسىر ادامى» دەپ تانىلدى
باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى
1967 «زا نامي موسكۆا» ، رەجيسەەرى: ءماجيت بەگالين، باۋىرجان مومىش ۇلىن سومداعان: كاۋكەن كەنجەتايەۆ
2010- قازاقتىڭ باۋىرجانى (دەرەكتى فيلم) قازاق فيلم. قاليلا نەمات ۇلى وماروۆ[9]
اقيقات پەن اڭىز - اۆتورى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ
ۆولوكولامسك تاس جولى - اۆتورى الەكساندر بەك
ۆوسحوجدەنيە ك وتتسۋ - اۆتورى باقىتجان مومىش ۇلى
ۆو يميا وتتسا - اۆتورى باقىتجان مومىش ۇلى
سىنوۆيا ۆەليكوگو ۆولكا - اۆتورى باقىتجان مومىش ۇلى
شۋاقتى كۇندەر - اۆتورى زەينەپ احمەتوۆا
قىزىقتى دەرەكتەر
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ەكى قازاق قانا ديۆيزيا باسقارعان. ونىڭ ءبىرىنشىسى باۋىرجان مومىش ۇلى بولسا، ەكىنشىسى ءابىلقايىر بايمولدين.
دەرەككوز: ۆيكيپەديا
