يسابەكوۆ: ءبىزدىڭ بار كىنامىز - ۇلتتىق نامىسپەن اۋىرمايتىندىعىمىزدا

ۇلتتىق ادەبيەت پەن دراماتۋرگيانىڭ كوزى ءتىرى كلاسسيگىنەن سۇرارىم دا كوپ ەدى. شاما كەلگەنشە كوكەيدەگى كوپ ساۋالعا جاۋاپ الۋعا تىرىستىم. ادەتتەگى «جازۋشىلىققا قالاي كەلدىڭىز؟»، «كەيىپكەرلەرىڭىز ومىردەن الىنعان با؟» دەگەن ساۋالداردان باستالعان اڭگىمەنىڭ اۋانى بۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە قالاي اۋعانىن ءوزىمىز دە اڭعارماي قالعاندايمىز. اسىرەسە، ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا كەلگەندە يسابەكوۆ وزىنە عانا ءتان تۋرالىقپەن تۋعانعا دا جاقپايتىن تۇزدىقتى اڭگىمەسىن ۇزاق ساباقتادى. بولاشاق ۇلكەن دەرەكتى فيلمگە نەگىز بولماق وسى سۇحباتتىڭ ۇلتتىق ادەبيەت، كينو، باسپا سوزگە قاتىستى تۇستارىن ىقشامداپ «ۇلتتىڭ» وقىرماندارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.

 - جازۋشىنىڭ باقىتى - وقىرماننىڭ كوپتىگىندە. وسى تۇرعىدان العاندا ءسىز باقىتتى جازۋشىسىز، اعا! تالانتىڭىزعا تابىنعان، كەيىپكەرلەرىڭىزبەن «اۋىرعان»، ءوزىڭىزدى كۋمير ساناعان وقىرماننىڭ ورتاسىندا ءومىر ءسۇردىڭىز. قازىرگى قالام ۇستاعاندارعا بۇل تۇرعىدان العاندا شىنىمەن دە وبال- اق! كىتاپتار ماردىمسىز تيراجبەن شىعادى. اۆتورعا تانىمال بولۋ ءتىپتى قيىن. كەيدە ادەبيەتتىڭ التىن ءداۋىرى سىزدەرمەن بىرگە بىتكەندەي بولىپ تۇرادى.

- مەنى دە وسى ماسەلە كوپ ويلاندىرادى. مەنىڭ العاشقى كىتابىم بەسىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەندە 24 مىڭ دانا بولىپ شىعىپ، بۇكىل ەلگە تارالدى. ول كەزدە ءبىر عانا «جۇلدىز» جۋرنالى 240000 تيراجبەن شىعاتىن. «لەنينشىل جاستىڭ» وقىرماندارى ءبىر ميلليونعا جۋىق بولاتىن. ەگەر وسىلاردىڭ بىرىنە اڭگىمەڭ جارىق كورسە، ەرتەسى بۇكىل ەلگە تانىمال بولىپ شىعا كەلەتىنىڭ ءسوزسىز ەدى.

سول وقىرماندار قازىر قايدا؟ قازاقتىڭ سانى سودان بەرى ەكى ەسەگە ءوستى. قازاق بەس ميلليون بولعان كەزدە ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەرى» ءجۇز ەلۋ مىڭ دانامەن باسىلىپ، از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاراپ كەتتى.

قازىر ون ءبىر ميلليون قازاققا ەكى مىڭ تيراجبەن كىتاپ شىعارامىز. ءۇش مىڭ بولسا قۋانامىز. مەنىڭشە، وقىرمان ازايعان جوق. كىتاپ حالىققا جەتپەيدى. كەزىندە كىتاپ ساۋداسىمەن اينالىساتىن رەسپۋبليكالىق مەكەمەلەر بولدى. ءار وبلىستا كىتاپ تاراتۋشىلارعا 5-6 ورىن شتات بولاتىن. ءار اۋدان ورتالىقتارىندا ارنايى كىتاپ دۇكەندەرى جۇمىس ىستەدى. الىس اۋىلدارداعى كەز- كەلگەن دۇكەندە تىم قۇرىعاندا كىتاپ ساتاتىن بۇرىشتار بولماپ پا ەدى؟

قايدا سونىڭ ءبارى؟ ءتىپتى كەيدە مەن وسىنىڭ ءبارىن الدەكىمدەر ادەيى ىستەپ وتىر ما دەپ تە ويلايمىن. قانشا جەردەن عالامتور دامىدى، تەلەارنالار جاۋلاپ الدى دەسەكتە كىتاپ وقيتىن وقىرمان جوق دەگەنگە مەن سەنبەيمىن.

ستۋدەنتتەرمەن، باسقا دا وقىرماندارمەن كەزدەسكەندە وسىنى بايقاپ ءجۇرمىن. جۋىردا لوندوندا بولدىم. «ءبىز سوعىستى كورگەن جوقپىز» اتتى شىعارمام اعىلشىن تىلىندە باسىلىپ شىعايىن دەپ جاتىر. وسى دامىپ كەتتى دەگەن اعىلشىنداردىڭ ءوزىنىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىسى قانداي! ءبىز دە ءتۇبى كىتاپقا قايتا ورالامىز. تەك كەش بولىپ قالماسىن دەيىك.

- اعا، ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي، سىزدەردىڭ كەزدەرىڭىزدە جاس تالانتتاردىڭ ەلگە تانىلۋىنا الدىمەن باسپا ءسوز سەبەپ بولىپ جاتاتىن. قازىر نە كوپ، گازەت، جۋرنال كوپ... اقىن نە جازۋشىعا قايدا جاريالانامىن دەسە دە ەش كەدەرگى جوق. ءبارىبىر تانىلۋ قيىن. نەگە؟

- ادەبي شىعارمالاردى باسا بەرەتىن گازەت، جۋرنالداردىڭ كوپتىگى دە زيان با دەيمىن كەيدە. ولاردىڭ دا تيراجى تىم از عوي. جاس جازۋشىلاردىڭ تۋىندىلىرىن مەنىڭ دە وقىعىم كەلەدى. ءبىراق، قايدان وقيمىن؟ جاڭاعى باسىلىمداردىڭ بارلىعىن وقىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس قوي. بۇرىن ادەبي دۇنيەلەردى ساناۋلى عانا باسىلىم باساتىن. ميلليون وقىرمانى بار «لەنينشىل جاسپەن»، ءۇش ءجۇز قىرىق مىڭ دانامەن شىعاتىن «جۇلدىزبەن» بۇگىنگى بۇگىنگى باسىلىمداردى سالىستىرا المايسىڭ ارينە. مەنىڭشە، ادەبيەتتى جازاتىن، جاقسى شىعارمالاردى جاريالايتىن باسىلىمدار از بولعانى دۇرىس. ال، جاس تالانتتار، قۇدايعا شۇكىر، ءالى بار. كەيبىرىنە پىكىر دە ءبىلدىرىپ جاتامىن. تىلدەرى قانداي شۇرايلى! ويلارى قانداي استارلى! جۋىردا ءتىپتى توعىزىنشى سىنىپتىڭ بالاسىنىڭ جازعان اڭگىمەسىن وقىپ تاڭ قالعانىم بار. ءسوز ساپتاۋى ۇلكەن جازۋشىلاردان كەم ەمەس. سوندىقتان ادەبيەت ولمەيدى. تەك جاستارىمىز ءوز جولىمەن، ءوز داۋسىمەن تانىلسا دەگەن تىلەك بار. «اينالايىن ءانىڭدى ايتا بەر، تەك ءوز داۋىسىڭمەن ايتا عوي» دەگەن اڭگىمە مەنىكى.

- قازىر قازاق كينوسى - تەك ورىس تىلىندە جازىلعان سەناريلەردىڭ، شەتەلدىك رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەردىڭ كينوسى بولىپ، ۇلتتىق بوياۋىن جوعالتىپ العانداي. اسىرەسە، تاريحي فيلمدەرىمىزدەن بۇل ماسەلە انىق بايقالادى.

- مەن ايتىپ تا، جازىپ تا ءجۇرمىن. «كوشپەندىلەردى» ايتۋدان دا ۇيالاتىن جاعدايعا جەتتىك. سول كينوعا تۇسكەن كۋنو بەككەر دەگەن اكتەر «ءار ەلدىڭ ۇلى تۇلعالارىن - سول ەلدىڭ وكىلدەرى عانا ويناۋى ءتيىس» دەگەن اڭگىمە ايتىپتى. ءسويتىپ تۇرىپ ءوزى ابىلايحاننىڭ ءرولىن ويناپ كەتتى. ءبىز تىم قۇرىعاندا وسىدان ساباق الۋىمىز كەرەك ەدى. المادىق. ۇلى تۇلعامىز مۇستافا شوقايدى سومداعانىمىز اناۋ بولدى. ساتىبالدىعا ايتىپ ەدىم «اينالايىن-اۋ، مۇستافانى وينايتىن ەكى - ءۇش قازاق اكتەردى ءوزىم-اق جەتەكتەپ اپارايىن» دەپ. بولات ءابدىلمانوۆ - دايىن تۇرعان مۇستافا ەمەس پە ەدى؟ جانىپ تۇرعان كوزى، قازاقى بولمىسى... جۋىردا امانحان ءالىم تەلەديداردان جاپ-جاقسى اڭگىمە ايتىپ جاتىر. ات تۋرالى اباي «اتتىڭ سىنىن»، ءىلياس «قۇلاگەردى»، ولجاس «ارعىماقتاردى» جازدى. العاشقى ەكەۋىنەن ۇلتتىق بولمىستىڭ، جىلقى جانىن ءتۇسىنۋدىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرسا، سوڭعىسى جايلى ولاي ايتا المايسىڭ. دۇرىس ايتادى. قازاقشا ءتۇس كورمەيتىن ادامنان ۇلتتىق دۇنيە كۇتۋ قيىن. قازاق كينوسىندا دا سولاي. ءبىزدىڭ بار كىنامىز - ۇلتتىق نامىسپەن اۋىرمايتىندىعىمىزدا!

كورشى قىرعىز كينوگەرلەرى سىرتتان ەشكىمدى شاقىرماي-اق كينولارىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋگە، ءتىپتى، سول ارقىلى بيۋدجەتكە قارجى اكەلۋگە تىرىسىپ جاتىر. كينو سالاسىنىڭ باسشىلارى، مينيسترلەر وزگەرىپ جاتادى. ءارقايسىسى ءوزىنىڭ يدەيالارىمەن كەلەدى. ءبىراق، كىم كەلسەدە كينودا ۇلتتىق يدەيا، ۇلتتىق نامىس ءارقاشان جالاۋ بولىپ جەلبىرەپ تۇرۋى كەرەك! سوندا عانا قازاق كينوسى ورگە باسۋى مۇمكىن.

سۇحباتتاسقان: ارمان سقابىل ۇلى

ult.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى