بۇگىن - ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعان كۇنى
پۋبليتسيست، عالىم، اۋدارماشى، بىلىكتى ساياساتكەر، ءبىلىمدى ادەبيەتتانۋشى، كاسىبي گەولوگ جانە تۇڭعىش ەنتسيكلوپەديست ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تۋعان كۇنى.
ءا. بوكەيحانوۆ 1870 - جىلى ناۋرىزدىڭ 5- كۇنى بۇرىنعى سەمەي وبلىسى، قارقارالى ۋەزى، توقىراۋىن بولىسىنىڭ 7- اۋىلىندا تۋعان. بۇل قازىرگى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتوعاي اۋدانىنداعى بۇرىنعى قاراتال كەڭشارىنىڭ جەرىنە قاراستى، 1992 - جىلى اقتوعاي اۋداندىق كەڭەستىڭ شەشىمىمەن ءا. ن. بوكەيحانوۆ ەسىمى بەرىلدى.
ءاليحان ورتا ءجۇز حانى بوكەيدىڭ ۇرپاعى. اتا تەگى: بوكەي- باتىر- مىرزاتاي- نۇرمۇحامەد- ءاليحان. جاسىنان زەرەك، العىر وسكەن ءاليحاندى اكەسى قارقارالىعا الىپ بارىپ، جەرگىلىكتى مولدانىڭ قولىنا وقۋعا بەرەدى. ءبىراق ول مولدانىڭ قولىنان وقۋدى قاناعات تۇتپاي، قالاداعى ءۇش سىنىپتى باستاۋىش مەكتەپكە اۋىسادى. ونى بىتىرگەننەن كەيىن 1879-1886 - جىلدارى قارقارالى قالاسىنداعى قازاق بالالارىنا ارنالعان مەكتەپتە وقيدى. 1886-1890 - جىلدار ارالىعىندا ومبىداعى تەحنيكالىق ۋچيليشەدە وقىپ، ونى «تەحنيك» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىققان. 1890-1894 - جىلدار ارالىعىندا سانكت- پەتەربۋرگتەگى ورمان تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىندە وقىدى. مۇندا ول ستۋدەنتتىك قىزۋ پىكىرتالاستارعا قاتىسىپ، XX عاسىردىڭ بوساعاسىن اتتاعالى تۇرعان رەسەيدىڭ قانداي جولمەن دامۋى ءتيىمدى بولاتىندىعى تۋرالى قايشىلىقتى پىكىرلەر قاقتىعىسىنا كۋا بولىپ، ءوز ويىن دا شىڭداي ءتۇستى.
اتا تەگى شىڭعىس حاننىڭ ۇلكەن ۇلى جوشىدان تارايتىن تورە تۇقىمى. ارعى اتاسى اتاقتى سۇلتان باراق. قازاقتىڭ سوڭعى حاندارىنىڭ ءبىرى بوكەي وسى سۇلتان باراقتىڭ بالاسى. بوكەيدەن باتىر، ودان مىرزاتاي، ودان ءاليحاننىڭ اكەسى نۇرمۇحامەد تۋعان.
«ءاليحان بوكەيحانوۆ - XX عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق زيالىلارىنىڭ كوشباسشىسى. ۇلت- ازاتتىق قوزعالىستىڭ نەگىزگى تۇلعاسى. ول - قوزعالىستىڭ مىندەتىن، ماقساتىن، ستراتەگيالىق، تاكتيكالىق كۇرەس قۇرالدارىن انىقتاعان ادام»، - دەيدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور مامبەت قويگەلدى.
سول كەزدەرى ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحانوۆ بىرەگەي تالانت يەسى بولدى. بۇل ونىڭ ازاماتتىعىنىڭ كوپقىرلىلىعىن ايقىندايتىن قاسيەتتەر. وسى قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا ءاليحان نۇرمۇحامەد ۇلى قازاق زيالىلارىنىڭ باسىن ءبىر ارناعا قوسىپ، مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن ايانباي تەر توكتى.
تاريحشى پروفەسسور مامبەت قويگەلدى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تاعدىرىن قازاق ۇلتىنىڭ ومىرىنەن ءبولىپ قاراۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى.
«ول سەبەبى ۇلت- ازاتتىق قوزعالىستىڭ كوسەمى بولاتىن. كەز كەلگەن ۇلت- ازاتتىق قوزعالىستىڭ كوسەمىنىڭ تاعدىرى وسىلاي قايعىلى اياقتالعان. ءتىپتى، رەسەي اۋماعىنداعى ۇلتتاردىڭ ءاليحان بوكەيحانوۆ سياقتى كوسەمدەرىنىڭ تاعدىرى باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەمەس ەدى»، - دەيدى ول.
ءاليحان بوكەيحانوۆ قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا، بۇدان بولەك، كىتاپ شىعارۋ ىسىنە دە ەرەكشە دەن قويعان. ونىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىرقاتار الاشورداشىلاردىڭ ەڭبەكتەرى جارىق كورگەن.
