نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الەمدى وزگەرتەدى - باسپا سوزگە شولۋ

 ***

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى، پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق- دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ءابدىقالىقوۆانىڭ ماقالاسى جاريالاندى.

«وتباسى - وتان تىرەگى» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن ماقالادا مەملەكەتتىك حاتشى ەلدەگى «مەرەيلى وتباسى» اياسىنداعى باسىم باعىتتاردى اتاپ، ولاردى ورىنداۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىن جازادى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تۇعىرنامالىق تۇجىرىمدارى جانە بايانداماسىندا اتاپ كورسەتكەن مەملەكەت پەن قوعامنان جۇيەلى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن بەس باعىتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق- دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ الداعى نەگىزگى باعدارلارىن بەلگىلەۋگە جول سىلتەدى.

اتالعان سالتاناتتى راسىمدە بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ اياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا وتباسىلىق قاتىناستاردى، مورالدىق- ەتيكالىق جانە رۋحاني- ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ 2015-2020 - جىلدارعا ارنالعان جالپى ۇلتتىق ءىس- شارالار جوسپارى» قابىلداندى.

ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قۇرامى نىعايتىلىپ، ونىڭ قاتارىنا ازاماتتىق قوعامنىڭ بەدەلدى وكىلدەرى تارتىلدى. ناتيجەسىندە ۇلتتىق كوميسسيا وتباسىلىق- دەموگرافيالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋدى ەشۋاقىتتا وزەكتىلىگىن جويمايتىن: وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ، ءتۇرلى بۋىن وكىلدەرىنىڭ اراسىنداعى قارىمقاتىناستاردى نىعايتۋ، ءداستۇرلى تاربيەنىڭ ساقتالۋى سياقتى ماسەلەلەردى جانجاقتى ۇيلەستىرۋگە، سونداي- اق مەملەكەت پەن وتباسى اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى بەكەمدەۋگە ۇلەس قوسۋدا»، - دەيدى گ. ءابدىقالىقوۆا.

ماقالا «وتباسى - وتان تىرەگى» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلگەن.

***

«نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى» اشىلعان جاڭالىقتار اياعىنا دەيىن جەتكىزىلەر بولسا، بۇل الەمدىك مەديتسينانىڭ بەت- بەينەسىنىڭ وزگەرۋىنە اكەلۋى ىقتيمال، دەپ حابارلايدى «ايقىن» باسىلىمى «نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الەمدى وزگەرتەدى» اتتى ماقالادا.

«ماسەلەن، قازىرگى كەزدە دارىگەرلەر ناقتى ءبىر اۋرۋ ءتۇرى بويىنشا بارلىق سىرقاتتارعا بىردەي ەم- دوم ءتۇرىن قولدانادى. بۇل رەتتە ءار ادامعا ءتان وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلە بەرمەيدى. ناتيجەسىندە، ءبىر ادامدى قۇلان- تازا ايىقتىرعان ەمدەۋ ءتۇرى ەكىنشى ادامنىڭ قوسىمشا دەرتتەرگە دۋشار بولۋىنا سوقتىرادى. بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن «نۋ» عالىمدارى ازىرلەپ جاتقان «ترانسلياتسيالىق پەرسوناليزاتسيالانعان مەديتسينا» وزگەرتۋگە ءتيىس»، - دەلىنگەن حابارلامادا.

مۇنىڭ سىرتىندا وسى ورتالىق زەرتتەۋشىلەرى ن. نازاربايەۆقا «دياگنوستيكالىق ساقينا» اتتى يننوۆاتسيالىق ونەرتابىستارىن ۇسىندى. بۇل جوبا سىرقاتتى ءتان اۋىرتار تەستىلەۋلەردەن وتكىزبەي- اق، جۇقپالى اۋرۋلارىن تەز انىقتاپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى. تەست قاعازدى ميكروفليۋيدتىك چيپكە نەگىزدەلگەن.

وندا يممۋنولوگيالىق جانە ەلەكتروحيميالىق رەاكتسيالار قاتار جۇرەدى. مۇنداعى بارلىق جوبالار جوبا كۇيىندە قالماۋى ءۇشىن كوممەرتسيالاندىرۋ، ياعني وندىرىسكە قويۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرۋدە ەكەن.

جالپى، «نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسياعا لايىقتى ۇلەسىن قوسا الادى. ماسەلەن، ونىڭ قابىرعاسىندا ۇزاق ۋاقىت بويى قولدانۋعا جارايتىن، ازىرگە الەمدە تەڭدەسى جوق «باتارەيالار» جوبالانۋدا. كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ليتيي- يوندىق، كۇكىرت جانە سۋ اككۋمۋلياتورلارىن تاماشالادى. جوبا اياسىندا جاسالىپ جاتقان ەكولوگيالىق قاۋىپسىز، سۋعا نەگىزدەلگەن ليتيي- يوندىق اككۋمۋلياتوردىڭ ءپروتوتيپى دايىن ەكەن، ول جوعارى قۋاتتىلىققا، ەنەرگيالىق تيىمدىلىككە يە.

«بۇل تەحنولوگيا قاراپايىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ونىڭ ۇستىنە، ونى وندىرىسكە قويۋ ءۇشىن جاڭا زاۋىت تۇرعىزۋ قاجەت ەمەس: قولدانىستاعى اككۋمۋلياتورلاردىڭ ءوندىرىس جەلىسىن پايدالانۋعا بولادى. بۇل رەتتە اتالعان تەحنولوگيا جاڭعىراتىن قۋات كوزىنە جاتاتىن كورىنەدى. «نۋ» يننوۆاتورلارى قازاقستاندىق پاتەنتكە قول جەتكىزىپتى. ەندى وسىنداي جاڭا زامان «باتارەيالارىن» جاساۋ بويىنشا اقش- تا حالىقارالىق پاتەنت الۋ پروتسەسى جۇرۋدە. زەرتتەۋشىلەرىمىز الەم الدىندا بۇل ءونىمنىڭ ءقاۋىپسىز ەكەندىگىن دالەلدەۋلەرى ءتيىس. ونىڭ قۇنى دا قازىرگى بار ليتيي- يوندىق اككۋمۋلياتورلاردان ارزان بولادى دەپ كۇتىلۋدە»، - دەلىنگەن ماقالادا.

***

«ايقىن» باسىلىمىنىڭ «الاياقتىق «الشاڭداپ» تۇر» اتتى ماقالاسىندا اتىراۋ قالاسىندا الاياقتىقتىڭ كەڭ ءورىس الۋى تۋرالى حابار تاراتىلادى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ايلارىندا- اق قالا بويىنشا 124 الاياقتىق فاكتىسى تىركەلگەن.

«ولاردى زەردەلەي كەلە، ايماقتىڭ پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى الاياقتىق ارەكەتتەر كوبىنەسە تەلەفون ارقىلى الداپ، جەكە شوتقا اقشا قاراجاتىن اۋدارتۋ، «ۇلكەن كولەمدە نەسيە الىپ بەرەمىن» دەپ اقشا تالاپ ەتۋ، «پاتەردى نارىقتىق قۇننان تومەن ساتىپ الۋعا بولادى» دەپ اقشالارىن يەلەنۋ، «مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا كەزەكتەن تىس ءۇي الىپ بەرەمىن» دەپ الداپ- ارباۋ سەكىلدى ارەكەتتەر ارقىلى جۇزەگە اساتىنىنا كوز جەتكىزىپ وتىر»، - دەلىنگەن ماقالادا.

سونداي- اق، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىنىڭ تومەندىگىنەن الاياقتارعا «ولجا» بولاتىنىن تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانىن ايتادى.

«جۋىردا اتىراۋ قالاسىنىڭ № 2 سوتى الاياقتىققا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى قارادى. ايىپتالۋشى ءىرى مولشەردە اقشا الۋ ماقساتىندا، ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا پاتەر الىپ بەرۋگە مۇمكىندىگى جوق ەكەنىن بىلە تۇرا، جابىرلەنۋشىگە مەملەكەت تاراپىنان اتىراۋ قالاسى، نۇرسايا مولتەك اۋدانىنداعى جاڭا ۇيلەردەن ءبىر بولمەلى پاتەر الىپ بەرە الاتىنى تۋرالى جالعان ايتىپ سەندىرىپ، 1470000 تەڭگەسىن الاياقتىقپەن يەلەنگەن.

بۇدان بولەك، ول مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا كەزەگىن جىلجىتا وتىرىپ، تەز ارادا جاڭا ۇيلەردەن ەكى بولمەلى پاتەر الىپ بەرە الاتىنىنا سەندىرىپ، 17000 ا ق ش دوللارىن جابىرلەنۋشىدەن سىتىرلاتىپ وتىرىپ ساناپ الىپ، قالتاعا باسقان. ابدەن قۇلقىنى اقشاعا اۋىپ كەتكەن ايىپتالۋشى تاعى ءبىر سەنگىش ادامدى كەزىكتىرىپ، ونى دا جاڭا ۇيلەردەن ءۇش بولمەلى پاتەردى 25000 ا ق ش دوللارىنا الىپ بەرە الاتىنىنا سەندىرىپ، ءىرى كولەمدە اقشا العان» ، - دەپ جازادى گازەت.

 ***

«قارا ارحەولوگتار» قازاقستاندا ەجەلگى جاۋىنگەردىڭ قولا دۋلىعاسىن تاپتى، دەپ جازادى «ەكسپرەسس ك» . جادىگەر ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى VII عاسىردا ساق پاتشاسى ءماديدىڭ ۆاۆيلوندى جانە مىسىردى جاۋلاپ العان كەزەڭىنە جاتادى.

«ل. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتكەرى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايبولات كۋشكۋمبايەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، وعان مۋزەيلەردىڭ ءبىرى حابارلاسىپ، «قارا ارحەولوگتار» ساتپاقشى بولعان قولا دۋلىعانىڭ تاريحي جادىگەر ەكەنىن انىقتاۋدى سۇراعان. دەگەنمەن ساتۋشىلاردىڭ جوسپارى تەز وزگەرىپ، عالىممەن ەشكىم بايلانىسقا شىقپاي كەتكەن. بىرەگەي جادىگەر الدەبىرەۋدىڭ جەكە كوللەكتسياسىنا تۇسكەن بولسا كەرەك. ونى شەتەل اسىرىپ جىبەرۋى دە عاجاپ ەمەس. ايبولات كۋشكۋمبايەۆ وزگە جادىگەر ىزدەۋشىلەردىڭ ارانىن اشپاۋ ءۇشىن دۋلىعانىڭ ىقتيمال قۇنىن اتاۋدان باس تارتتى»، - دەلىنگەن «كاكوگو شلەما!» اتتى ماقالادا.

«قازاق دالاسىندا قورعانداردىڭ سانى وتە كوپ»، - دەيدى ول «ە ك» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا. - «قارا ارحەولوگيا» وركەنىن جايىپ كەلە جاتقان بولسا كەرەك. بۇل جاعدايعا قاتتى كۇيىنەمىن. قىلمىستىڭ ناق ءوزى. تاريحي قازبالار جۇرگىزۋگە ولاردىڭ قۇقىقتارى جوق. ولار دۋلىعانى ەجەلگى ءقابىردى توناۋ كەزىندە العان بولۋى مۇمكىن.

دۋلىعا عىلىم ءۇشىن اسا قۇندى دۇنيە. قارا نارىقتا مۇنداي دۋلىعالار جوق دەۋگە بولادى. ءبىراق ينتەرنەتتە ساقتاردىڭ سەمسەر قىلىشتارى ساتىلىمعا قويىلىپ جاتادى، ولاردىڭ باعاسى 25 مىڭ ا ق ش دوللارىنان باستالادى. سوندىقتان دۋلىعانىڭ باعاسى 100 مىڭ دوللاردان اسىپ كەتۋى ىقتيمال. مۇنداي قولا دۋلىعا العاش رەت كۋبان جەرىنەن تابىلعان. كەيىن جامبىل وبلىسىندا جانە سامارقاندقا جاقىن تۇستا تاعى ەكى وسىنداي جادىگەر تابىلعان.

اۆتور: جاسۇلان جولدىبايەۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى