دومبىرا، قوبىز جاساۋعا نەسيە نەگە بەرىلمەيدى؟ - باسپا سوزگە شولۋ

***

«ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمىندا «دومبىرا، قوبىز جاساۋعا نەسيە نەگە بەرىلمەيدى؟» دەگەن ماقالا بەرىلگەن.

- دومبىرا، قوبىز جاساۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىما 14 جىلدان استى، - دەيدى بالتاباي بەكبول ۇلى. - جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەنمىن. دومبىرانىڭ بارلىق ءتۇرىن جاسايمىن. ارينە، بۇل كاسىپتى بىردەن مەڭگەرىپ كەتكەنىمىز جوق. تاجىريبە جوقتىقتان وپىنعان جاعدايلار دا بولدى.

ءالى ەسىمدە... مۋزىكالىق اسپاپ جونۋدى جاڭادان ۇيرەنىپ جۇرگەن كەزىمدە باقانداي ەلۋ دومبىرانى الماتىعا اپارىپ، ۇلكەن ءبىر كونسەرتتىڭ كەزىندە ساتپاقشى بولدىم. سوندا ءتىزىلىپ تۇرعان دومبىرانى كورىپ، ءبىر كىسى بۇرىلدى. الگى كىسى دومبىرانىڭ ءبىر- ەكەۋىن شەرتىپ كورىپ: «مۇنىڭ نە؟ ماڭقا دومبىرالارىڭدى نەمەنەگە سامساتىپ اكەلگەنسىڭ؟» دەپ، تەرىس بۇرىلىپ كەتىپ قالدى. كەيىن ءبىلدىم، بۇل - نۇرعيسا تىلەنديەۆ ەكەن. سويتسەم دومبىرانىڭ شاناعىنان پەرنەلەرىنە قاراي كوز جىبەرگەندە، سىزعىشپەن سىزعانداي ءتۇپ-ءتۇزۋ بولىپ تۇرۋى ءتيىس ەكەن. ءسال قيسايسا، ءۇنى بۇزىلاتىن كورىنەدى. نۇرعيسا اعامنىڭ جاساعان دۇنيەمدى جاراتپاي تاستاۋى ساباق بولدى. قازىر تاپسىرىس كوپ. ءتىپتى، كەيبىر دومبىرامىزدى 1000 ا ق ش دوللارىنا باعالاپ، ساتىپ الىپ كەتەدى.

جامبىل وبلىسى، سارىسۋ اۋدانىنىڭ تورىنەن ورىن تەپكەن يگىلىك اۋىلىنىڭ شەبەرى بالتاباي داۋىربەكوۆتىڭ بۇل كاسىپتەگى جەتىستىكتەرى تۋرالى بىلگىڭىز كەلسە، وسى ماقالانى وقىپ شىعىڭىز.

باس باسىلىمدا «شاعىن شارۋاشىلىقتاردىڭ ىرىلەنگەنى دۇرىس» دەگەن ماقالا جاريالاندى. كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اوك كوميتەتى حاتشىلىعىنىڭ حاتشىسى مىرزاحمەت وكسىكبايەۆ پەن پالاتانىڭ اوك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى يۆان ساۋەر بريفينگ وتكىزدى.

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تولىق وڭدەۋگە قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى جونىندە اڭگىمەلەگەن سپيكەرلەر، كەيبىر باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى كوڭىل كونشىتپەي تۇرعانىن دا جاسىرمادى. ايتكەنمەن، نەگىزگى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقان كورىنەدى. ماسەلەن، قازىر ءماجىلىس قاراۋىندا جاتقان زاڭ جەتىلدىرىلىپ، ابدەن پىسىقتالىپتى. ناتيجەسىندە، 5 بىردەي زاڭ ءبىر ارنادا ءتۇيىستىرىلىپ، شارۋاشىلىقتاردىڭ ەركىن جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى ەتىلىپتى.

جەكە شارۋاشىلىقتار كووپەراتسياسىن جۇرگىزۋدى ەڭ الدىمەن وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىنان باستاۋ قاجەت ەكەن. «ماجىلىستە كووپەراتسيالار تۋرالى زاڭ جوباسى قارالىپ جاتىر. بۇگىنگى كۇنى كووپەراتسيالار جۇمىسىن رەتتەيتىن 5 زاڭ بار. سول زاڭداردىڭ بارلىعى بىرىكتىرىلىپ 1 عانا زاڭ بولادى. ونىڭ ۇستىنە قازىر جەكە كاسىپكەرلەر سالىعى دا ءوسۋ ۇستىندە. كوميتەتكە وعان قاتىستى دا سۇراقتار كوپ كەلىپ جاتىر. وزگە دە ماسەلەلەر بار. حاتشىلىق پەن كوميتەت بىرلەسە وتىرىپ، سالىققا قاتىستى ءوز ۇسىنىستارىن جولدادى. ال، شاعىن جەكە شارۋاشىلىقتار كووپەراتسياسىن جۇرگىزۋدى ەڭ الدىمەن وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىندا قولعا العان دۇرىس دەپ ويلايمىن»، دەدى م. وكسىكبايەۆ. ونىڭ سوزىنە سەنسەك، الەمدە اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن ءوندىرىپ، ونى نارىققا شىعارۋدا باسقا جول جوق كورىنەدى.

***

«ايقىن» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، ساراپشىلاردىڭ ءجيى ايتا باستاعان العاشقى قاتەرى «ا ق ش جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا جانارماي ءوندىرىسىن سۋبسيديالاي وتىرىپ، الەمدىك بازارداعى مۇناي باعاسىن باررەلىنە 10 دوللارعا دەيىن تۇسىرە وتىرىپ، رەسەيدى نەگىزگى «كۇن كورىسىنەن» مۇلدە ايىرماق» دەگەن پايىم. ەگەر مۇناي باررەلى 10 دوللارعا تۇسەر بولسا، وندا رەسەي عانا ەمەس، ساۋد ارابياسى مەن كاتاردىڭ، كۋۆەيتتىڭ وزىنە قاتەر تونگەنى. بۇعان ارابتىڭ ءۇش مۇنايلى مەملەكەتى جول بەرە قويار ما ەكەن؟ وپەك كارتەلىندە نەگىزىنەن اراب الەمى باستى ويىنشىلار. ال بۇلار الەمدىك بازارعا ساتىلاتىن مۇنايدىڭ 40 پايىزىن وندىرەدى. دەمەك، نەگىزگى ء«سوزدى» ايتاتىن وپەك كارتەلى.

سونداي- اق رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ الەمدىك بازارداعى «قارا التىن» ۇلەسى 10 پايىزدان اسادى. ولارمەن جاقىن «دوس» ۆەنەسۋەلا سونشاما مۇنايدى ءوندىرىپ، ەكسپورتتايدى. قىسقاسى، وسى 60 پايىز ۇلەسكە يە جاقتاردىڭ ىشىندە ازىرگە ساۋد ارابياسى عانا باررەلدىڭ 20 دوللارلىق باعاسىنا شىداس بەرەمىز دەدى.

«قالعاندارى ءوندىرىستى ازداپ قىسقارتا باستادى. ول - ول ما، تاعى ءبىر مىقتى ويىنشى - نورۆەگيا ءوندىرىستى قىسقارتۋدى جۇزەگە اسىرۋدا. ا ق ش بيلىگىنە باعىنبايتىن توتال، ۆر سەكىلدى ترانسۇلتتىق كومپانيالار ەشقاشان شىعىنعا جۇمىس ىستەمەيدى. ءتىپتى الپاۋىت ەلدىڭ شيەۆرون، ەكسون موبيل سەكىلدى ترانسۇلتتىق مۇناي كومپانيالارى دا ءوندىرىس پەن شتاتتا ۇلكەن قىسقارتۋلار جاساعان. ەندەشە، جوعارىدا ايتىلعان پايىم «دولبار» عانا بولۋى ابدەن مۇمكىن. ال ەگەر شىنداپ وسىنداي بولجامدى جۇزەگە اسىرامىن دەپ كىرىسسە، بۇل ا ق ش قولىنان كەلە مە؟»، - دەپ جازادى باسىلىم «دوللار قاتەرلى مە؟» اتتى ماقالاسىندا.

وسى باسىلىمدا «سۋديالار دا ادەپكە باعىنادى» دەگەن ماقالا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جوعارعى پالاتاعا جوعارعى سوتتىڭ ەكى سۋدياسىن ورنىنان ءتۇسىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزدى. وسىعان وراي، كەشە كەڭەيتىلگەن وتىرىسقا جينالعان سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى بۇعان نە سەبەپ بولعاندىعىن انىقتادى. جيىنعا قىزمەتتەرىنەن كەتكەلى تۇرعان جوعارعى سۋديالار دا شاقىرىلعان ەكەن.

جوعارعى سوت سۋدياسى ۆلاديمير بوريسوۆ «باسقا قىزمەتكە اۋىسۋىنا» بايلانىستى بوساتىلىپ وتىر. ال ەلەنا اقمولدايەۆانىڭ وتستاۆكاعا كەتۋى سەناتورلاردى قايران قالدىردى. ويتكەنى بۇل بيىك لاۋازىمدا قىزمەت ەتكەنىنە ءبىر جىلدان ءسال عانا استام ۋاقىت وتكەن ەدى.

جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى ەلەۋسىن ءابدىقادىروۆتىڭ ايتۋىنشا، ە. اقمولدايەۆا ادىلەت جانە سوت ورگاندارىندا ۇزاق جىل جۇمىس جاساعان: «ول اۋداندىق سوتتان جوعارعى سوتقا دەيىنگى سۋديا مانسابىنىڭ بارلىق ساتىسىنان ءوتتى.

2013 - جىلدىڭ جەلتوقسانىندا اقمولدايەۆا جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنە سايلاندى. سۋديالىق جۇمىس ءوتىلى 28 جىلدان استام. سوت كورپۋس الدىندا ءوزىن بىلىكتى سۋديا، جوعارعى مورالدىق پرينتسيپتىڭ ادامى رەتىندە كورسەتە الدى. ءوزىن تولىعىمەن جۇمىسقا ارنادى» دەدى ە. ءابدىقادىروۆ.

سەنات كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى سەرىك اقىلباي ءىستىڭ بايىبىنا بارۋدى ءجون كوردى: «ەرتەڭ ءبارىبىر سۇراق تۋۋى مۇمكىن، سوندىقتان وسى سۇراقتى قازىر قويايىن. ەلەنا اقمولدايەۆا، سەناتتىڭ ءسىزدىڭ كانديداتۋراڭىزدى جوعارعى سوت سۋدياسى رەتىندە بەكىتكەنىنە كوپ ۋاقىت وتكەن جوق. ەندى جەدەل وتستاۆكاعا كەتۋىڭىزدىڭ سەبەبى نە؟

- وتستاۆكاعا كەتۋىمنىڭ سەبەبى، ۇلىم قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا. سوندىقتان ءوز ەركىممەن كەتۋ تۋرالى ءوتىنىش جازدىم، - دەدى ە. اقمولدايەۆا. سەناتورلار ونىڭ جاسىنىڭ قانشادا ەكەندىگىن سۇرادى. «ول 34 تە. مەنىمەن بىرگە تۇرمايدى. بۇرىننان جەكە تىرشىلىك ەتۋدە» دەدى ە. اقمولدايەۆا.

***

«ەكسپرەسس- ك» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىندا «نە گوني «لوشادەي» دەگەن ماتەريال بەرىلگەن. قازاقستاندا جاڭا كولىكتەردى ساۋدالاۋ نارىعى ۇشتەن ءبىر بولىككە وتىرىپ قالدى. اۆتوديلەرلەر ءتۇرلى ماركەتينگتىك ادىستەردى قولدانىپ، سۇرانىستى قىزدىرۋعا تىرىسقانىمەن، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى ازىرگە كولىك ساتىپ الۋعا اسىقپاۋدا.

قازاقستان اۆتوديلەرلەر قاۋىمداستىعى ساراپشىلارىنىڭ ەسەپتەۋلەرىنە قاراعاندا، قاڭتاردا ادامدار 7774 كولىكتى ساتىپ العان ەكەن، بۇل كورسەتكىش وتكەن جەلتوقسانىمەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا تومەن. ديلەرلەر بۇنداي تومەن ناتيجەنى رۋبل ديەۆالۆاتسياسىنان كەيىن رەسەيدەن ارزان كولىكتەردىڭ قازاقستانعا كوپتەپ تاسىمالدانۋىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.

اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى