جەزتاڭداي ءانشى روزا باعلانوۆانىڭ ءىنىسى تابىلدى
ءسۇيىنشى حاباردى جەتكىزگەن سۋرەتشى قايىرباي زاكىروۆ كۇمىس كومەي ءانشىنىڭ ءىنىسى تانىمال سۋرەتشى- گوبەلەنشى مارات تاجىبايەۆ ەكەنىن مالىمدەدى.
روزا باعلانوۆانىڭ ەستەلىكتەرىندە جازىلعانداي، اكەسى ءتاجىباي اۋقاتتى، ءارى بۇحار امىرلىگىندە قىزمەت اتقارعان، رەۆوليۋتسياعا قاتىسقان ادام. ازامات سوعىسى كەزىندە بۇحاردا قىزمەت جاساپ جۇرگەن ءتاجىباي ابدوللا-حان دەگەن تاتار كىسىنىڭ قىزى ءماريامعا ۇيلەنگەن.
ال 1920-21 - جىلدارى اكەسى قازالىعا كوشىپ كەلەدى. ءماريامنىڭ بالالارى تۋعاننان سوڭ بەس- التى ايدا شەتىنەي بەرگەن. ءسويتىپ، بالا تۇراقتاماعاننان كەيىن كۇندەي اجەم قازاقتىڭ سالتى بويىنشا بالاسى ءتاجىبايعا اقكۇرىشتى ايتتىرىپ، ەكىنشى ايەل عىپ الىپ بەرەدى. 1922 -جىلى قاڭتاردا اقكۇرىش روزانى دۇنيەگە اكەلسە، ارتىنشا ءماريام ىدىرىس دەگەن ۇلدى تۋادى. 1930 - جىلدارى الاساپىران زاماندا بۇل وتباسى اشتىق پەن زۇلماتتى باستان وتكەرگەن.
سول جىلدارى اكەسى ءتاجىباي قايتىس بولىپ، روزا وتباسىنىڭ اسىراۋشىسىنا اينالعان. 1940 -جىلى تاعدىردىڭ قيىن سىرلى سيقىرىمەن ءانشى تاشكەنتتە تۇراتىن الىس جاماعايىندارىنىڭ ءۇيىن پانالاپ بارعان. ونەر جولىن سول جاقتا باستاپ، سوعىس جىلدارى مايدانگەرلەردىڭ رۋحىن كوتەرەتىن اندەر ايتادى.
ال روزا باعلانوۆا تەتەلەس باۋىرى ىدىرىس ۇلى وتان سوعىسىنا اتتانادى. «كەتكەننەن كەيىن ءبىر- اق رەت حات كەلدى دە ول دا ءىز-ءتۇزسىز، حابار- وشارسىز كەتتى. تالاي رەت ىزدەۋ سالىپ، جەر-جەرگە حات جازسام دا ەشبىر دەرەك بولمادى. جالعىز ءىنىمنىڭ سول ءبىر حاتىن ءالى كۇنگە دەيىن كوزىمنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلەمىن. ءالى دە كەلىپ قالا ما دەگەن ءۇمىت ۇزىلەر ەمەس...» - دەگەن ەدى ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە روزا ءتاجىباي قىزى.
قايىرباي زاكىروۆتىڭ ايتۋىنشا، ءانشىنىڭ جاستىق شاعى وزبەكستاندا ءوتتى جانە مايدان دالاسىنا دا سوندا جۇرگەندە اتتانعان. «سوندىقتان ءىنىسىنىڭ اسكەرگە اتتاناردان بۇرىنعى كۇندەرىنەن جانە ونىڭ وتباسىنان حابارسىز بولۋى مۇمكىن»، - دەيدى.
- وتكەن جىلى مارات تاجىبايەۆ دەگەن رەسەيلىك سۋرەتشى قازاقستانعا كەلىپ، ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتارىنا شەبەرلىك دارىستەرىن وتكىزىپ، ارنايى قوناق بولدى. سوندا ونىمەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
بۇل سۋرەتشىنى سىرتتاي ءبىلۋشى ەدىم. تۇركمەن دوسىم اتاقتى سۋرەتشى شيحدۋدي ورادوۆ «اشحابادتا ۋچيليشەدە قازاق جىگىتىمەن بىرگە وقىدىم، كەيىن لەنينگرادقا ارمان قۋىپ بارعانبىز»، - دەپ ايتىپ وتىراتىن. قانداس بولعاسىن ماراتتىڭ وتكەن ءومىرى مەنى قاتتى قىزىقتىردى. ول تەك قازالى قالاسىندا تۋىلعانىن بىلەدى ەكەن. اناسى رابيعا عافۋر قىزى سوعىس باستالعان تۇستا (بىلۋىمشە، ىدىرىس ەر جەتكەسىن رابيعا عافۋر قىزى ەسىمدى تاتار قىزىنا ۇيلەنەدى - ق. ز. ) سول وڭىردەن تۇركمەنستانعا كوشكەن.
ەسىن ءبىلىپ، وڭ-سولىن تانىماعان كىشكەنتاي ماراتتى وزىمەن بىرگە جىراققا الىپ كەتكەن. «قازالى» دەگەن سوزدەن باسقا بار بىلەرى: فاميلياسى - «تاجيبايەۆ»، تەگى - «شاپپوز»، - دەيدى قايىرباي زاكىروۆ.
سۋرەتشى وسىدان كەيىن تاعى دا ىزدەنىپ، ءمان- جايعا قانىعا تۇسەدى.
روزا باعلانوۆانىڭ ءىنىسى تابىلدى - روزا باعلانوۆانىڭ ءتاجىباي قىزى ەكەنىن بىلەمىز. ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز. قازالى ماڭىندا شاقكوز دەگەن اۋىل جانە «شاققوز تاۋى» دەگەن جوتا بار. ول سول جەردە جاۋلارىمەن سوعىسىپ كەلە جاتقاندا سول جاق شەكەسىنە ساداقتىڭ جەبەسى ءتيىپ، ءجانتاسىلىم بەرگەن. ونىڭ شىن اتى - تەكە باتىر ەكەن، ال حالىق كوزى شاقشيىپ تۇراتىندىقتان «شاقكوز» دەپ اتاپ كەتكەن. وسى شاقكوز - ءتاجىبايدىڭ اكەسى، روزا مەن ىدىرىستىڭ اتاسى. دەمەك، مارات تاجىبايەۆ روزا اپامىزدىڭ ءىنىسى ىدىرىستان تۋىلعان باۋىرى بولىپ شىعادى. ءبىر وكىنىشتىسى، وزگە ۇلتتىڭ ورتاسىندا وسكەسىن ماراتتىڭ تەگى وزگەرىسكە ۇشىراعان- دى. نەگىزىندە «شاپپوز» ەمەس، «شاققوز» بولۋى كەرەك. ال ءوزىنىڭ تۋعان اكەسى ىدىرىس تۋرالى حابارى جوق. جاقىندا مارات تاجىبايەۆپەن تەلەفون ارقىلى سويلەستىم. وعان روزا باعلانوۆانىڭ ءىنىسى ىدىرىستان تۋعان ۇل ەكەنىن ايتقانىمدا، قاتتى تاڭعالدى، - دەيدى قايىرباي زاكىروۆ.
مارات تاجىبايەۆ قايىرباي اعامىزعا «اح، سامارا- گورودوكتى» ءانىن جانە ونى قۇيقىلجىتا شىرقايتىن ءانشىنىڭ داۋىسى قۇلاعىندا جاتتالعان ايتىپتى، ءبىراق ونىڭ ءوزىنىڭ اپكەسى روزا باعلانوۆا ەكەنىن وسى كۇنگە بىلمەگەن. تاعدىردىڭ جازۋى سولاي بولعان-دى. وكىنىشتىسى سول، رۋحاني ءھام تاريحي تامىرىنان جاستايىنان اجىراپ قالعان ماراتتى بۇگىندە رەسەيلىك سايتتار تاتار ۇلتىنان شىققان اتاقتى قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قاتارىنا جاتقىزىپ ءجۇر. ءبىراق... «ول ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن بىلەدى جانە تۋعان توپىراعى - قازالى جەرىن كورگىسى كەلەدى. تەك سونىڭ رەتىن تاپپاي ءجۇر ەكەن»، - دەگەن قايىرباي زاكىروۆ باعلانوۆانىڭ باۋىرى كوپ كەشىكپەي سىر بويىنا كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
P.S. روزا ءتاجىباي قىزى ەستەلىگىندە «ءىنىم ءالى دە كەلىپ قالا ما دەگەن ءۇمىت ۇزىلەر ەمەس...» دەگەن ەدى. سولاي ءۇمىتى ۇزىلمەستەن دۇنيەدەن وزىپ كەتتى. «ەگەر ءىنىسى ىدىرىستان تۇقىم قالعانىن بىلسە، روزا اپامىزدىڭ قۋانىشىندا شەك بولماس ەدى- اۋ؟!». بۇل - قايرەكەڭنىڭ وزەگىن ورتەگەن وكىنىش...
كەرەك دەرەك
مارات تاجىبايەۆ 1940 - جىلى قازالى قالاسىندا تۋىلعان. 1960 - جىلى اشحاباد قالاسىنداعى ش. رۋستاۆەلي اتىنداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليشەسىن بىتىرگەن. ال 1969 - جىلى ۆ. ي. مۋحينا اتىنداعى لەنينگراد جوعارى كوركەم- وندىرىستىك ۋچيليشەسىن (سانكت- پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك كوركەم- وندىرىستىك اكادەمياسى) ءتامامدايدى.
ونىڭ تۋىندىلارى رەسەي، شۆەتسيا، بەلورۋسيانىڭ جانە ا ق ش- تىڭ مەملەكەتتىك كوللەكتسيالارىندا، سونداي-اق رەسەي، شۆەتسيا، يتاليا، ا ق ش، تۇركيا، گەرمانيا ەلدەرىندە جەكە كوللەكتسيالاردا ساقتاۋلى.
مارات تاجىبايەۆ ر ف سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ جانە پەن ر ف سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى، حالىقارالىق «يتنەر» (ا ق ش) توقىما بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى. ونىڭ ايەلى دە اتاقتى سۋرەتشى، گوبەلەنشى. ەسىمى - زينايدا ريەۆچۋك. تالانتتى سۋرەتشىلەر شارتاراپتى شارلاپ، كورمەلەر وتكىزىپ، جاستارعا دارىستەر بەرەدى.
داۋرەن وماروۆ
«سىر بويى»
