قازاق مەديتسيناسىنىڭ بولاشاعى بار ما؟
سەبەبى، قازاق مەديتسيناسى عاسىرلار بويى دامىپ كەلسە دە، كەيىن ورىس جانە باتىس مەديتسيناسىنىڭ ارالاسۋىمەن دامۋى مۇلدە كەنجەلەپ قالدى.
جاي عانا ەسكىنىڭ سارقىنشاعى ىسپەتتى تۇسىنىكتە دامىدى. الايدا، قازاق شيپاگەرلىگى ءوز ەلىندە مەديتسينا سالاسى رەتىندە دامىماسا دا، قىتاي جەرىندەگى قانداس باۋىرلارىمىزدىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن دامىپ، عىلىمي تۇردە مەديتسينانىڭ ءبىر سالاسى رەتىندە قالىپتاسقان.
«اقيقات» جۋرنالىنىڭ وتكەن سانىندا جارىققا شىققان كەلەلى كەڭەس قازاقستانعا جولى تۇسكەن قازاق دارىگەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ەدى. كەڭەسكە شىڭجاڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى، شىڭجاڭ قازاق شيپاگەرلىك ءدارى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ءاسيا بەيسەنباي قىزى، شىڭجاڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى ءبىرىنشى ەمحاناسىنىڭ پروفەسسورى، مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى، سۇيەك مامانى جاسارات جالەل ۇلى، شىڭجاڭ قازاق شيپاگەرلىك ءدارى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى، فارموكولوگ مامان ۇمۇحان نۇرحابەك قىزى، شىڭجاڭ قازاق شيپاگەرلىك ءدارى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى، پەكين يۋنيون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ PhD دوكتورى بولات ماقابىل ۇلى قاتىستى. ەندەشە، سوندا ايتىلعان قازاقتىڭ ۇلتتىق شيپاگەرلىگى تۋرالى ويلارىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
- قىتايداعى قازاق مەديتسيناسى قالاي دامۋدا؟ قازاقستاندا دامۋى كەنجەلەپ قالعان قازاق شيپاگەرلىگىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا قانداي ماسەلەلەرى بار؟
اسيا بەيسەنباي قىزى: - قازاق ەلىنە كەلىپ ءوزىمىزدىڭ قازاق مەديتسيناسى تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرعانىمىزعا وتە قۋانىشتىمىز. ال، قازاق مەديتسيناسىنا كەلەر بولساق، قازاق شيپاگەرلىگىنىڭ تاريحى وتە تەرەڭدە جاتىر. ءبىز شارتتى تۇردە قازاق مەديتسيناسى تاريحىن 1738 - جىلى جارىق كورگەن وتەۋبويداقتىڭ «شيپاگەرلىك بايانى» دەگەن كىتابىمەن بايلانىستىرامىز. ال تۇپتەپ كەلگەندە، بۇدان بۇرىن دا قازاقتا حالىق ەمشىلەرى بولعان. ولار ءشوپ دارىلەرمەن ءتۇرلى اۋرۋلاردى ەمدەپ، ەمدەۋ تاسىلدەرىن جاساعان.
الايدا، ارالىقتا ءبىراز جىل ءۇزىلىس بولىپ، ەندى قازاق ەمشىلىگى قايتادان قولعا الىنىپ كەلەدى. ءبىراز ۋاقىتتان بەرى قىتاي ەلىندە حالىق ەمشىلىگىن - قازاق شيپاگەرلىگىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەپ، زەردەلەپ دامىتۋدامىز. ال، بيىلدان باستاپ ءبىز مۇنى حالىق ەمشىلىگى دەمەي، قازاق مەديتسيناسى دەپ تانىدىق. ويتكەنى، قازاق شيپاگەرلىگى جۇيەلەنىپ، مەديتسينا عىلىمنىڭ ءبىر سالاسى بولىپ قالىپتاستى.
نەگە دەسەڭىز، بىزدە قازاق ەمحانالارى اشىلىپ، جۇمىس ىستەي باستادى. قازاق ءوز تاسىلدەرىمەن، وزىندىك دارىلىك شوپتەرىمەن ەمدەيتىن ەكىنشى دارەجەلى ەمحانا بار. سونىمەن قاتار، باسقا دا ەمحانالاردا قازاق مەديتسيناسىمەن ەمدەيتىن بولىمشەلەر قۇرىلدى. بۇدان باسقا ءبىزدىڭ كوپتەگەن ەمدەيتىن حالىق ەمشىلەرىمىز جەتكىلىكتى. جانە بىرنەشە زەرتتەۋ ورتالىقتارى قۇرىلدى. مىسالى، التايدا، ىلە، قۇلجادا قازاق دارىگەرلىگى زەرتتەۋ ورتالىقتارى 2007-2008 -جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەۋدە. ال، ءبىزدىڭ ۇكىمەت شىنجان قازاق شيپاگەرلىك ءدارى زەرتتەۋ ورتالىعىن 2010 - جىلدىڭ قاراشا ايىندا اشۋعا قولداۋ ءبىلدىرىپ، بەكىتتى. ءسويتىپ، ول 2011 - جىلى رەسمي تۇردە اشىلدى. ءبىزدىڭ شىڭجاڭ قازاق شيپاگەرلىك ءدارى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسقالاردان ايىرماشىلىعى، ناقتى تاجىريبەلەر جۇرگىزە الامىز، دارىلىك شوپتەردىڭ قۇرامىن تەكسەرىپ، قاراپايىم ەمشىلەر جاسايتىن دارىلەردى مەملەكەت دەڭگەيىنە كوتەرۋگە ىقپال ەتەمىز.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز ورتالىقتاعى زەرتتەۋلەردىڭ مەملەكەت ولشەمىن جەتكىزىپ، قانداي ەمحانا بولماسىن قازاق دارىلەرىنىڭ پايداعا اساتىن، داۋا بولا الاتىن دارەجەگە كوتەرۋ. مۇمكىن، قازاقستانعا دا ءبىزدىڭ دارىلەر كەلۋى دە مۇمكىن.
رەتى كەلگەندە ايتىپ وتەيىن، تاعى ءبىر ماقساتىمىز، مامانداردى وقىتۋ. 2010 - جىلى ەڭ العاش ورتا تەحنيكۋم ىسپەتتى بولىمشەگە 100 بىلىمگەر قابىلدانىپ، قازاق شيپاگەرلىگىنىڭ ورتا تەحنيكۋمى قۇرىلدى. ال، ءبىر جىلدان كەيىن شىڭجاڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق شيپاگەرلىگى بويىنشا تولىق كۋرس ءبىلىم بەرەتىن جاڭا ءبولىمى اشىلدى. سودان بەرى جىلىنا ءبىر توپ قازاق مەديتسيناسى بويىنشا جاستار قابىلدانىپ كەلەدى. ولار باسقا مەديتسينا سالالارى سەكىلدى 6 جىل وقىپ، ءبىتىرۋ كۋالىگىن الىپ شىعادى.
بۇل دارىلىك شوپتەردى زەرتتەۋ، پايداعا اسىرۋدان باسقا، قازاق مەديتسيناسىنداعى بيىلعى تابىسىمىز قازاق مەديتسيناسى بويىنشا ءبىلىم العان ماماندارعا كۋالىكتى زاڭداستىردىق. مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قازاق مەديتسيناسى ءبىلىم سالاسى رەتىندە تانىپ، كۋالىك بەرۋدى بەكىتتى. بيىلعى تۇلەكتەر كۋالىگى بار قازاق مەديتسيناسىنىڭ مامانى بولىپ شىعادى. ايتا كەتەر جايت، ءبىتىرۋشى جاستار اراسىندا اتالعان ماماندىق بويىنشا سىناق جۇرگىزىلىپ، كۋالىك بەرىلەدى. قازاق مەديتسيناسى سالاسىندا ءبىلىم الاتىندار تەك قازاقتار عانا ەمەس، سونىمەن قاتار باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بار. ءبىراق، سىناق قازاق تىلىندە وتەدى.
قازىر قازاق مەديتسيناسى دامۋ جولىندا دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىز قازاق شيپاگەرلىگى، حالىق ەمشىلىگى ەمەس، عىلىمي نەگىزى بار قازاق مەديتسيناسى دەپ تانيمىز. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز ونىمدىرەك بولۋى ءۇشىن 2012 - جىلى «قازاق شيپاگەرلىك عىلىمي قوعامىن» قۇردىق. بۇل ۇيىم بىرلەسە جۇمىس جاساۋ ماقساتىندا قۇرىلدى. قازىر 600 دەن استام مۇشەسى بار. بۇل قوعامىمىز دامىپ كەلەدى، جىلىنا ءبىر رەت اۋقىمدى شارا، ياعني، عىلىمي تالقى جيىنىن وتكىزەمىز. مۇنداعى ماقساتىمىز ءوزارا پىكىر الماستىرۋ، قازاق مەديتسيناسىن دامىتۋ.
جاسارات جالەل ۇلى: - قازاق شيپاگەرلىگىن قازاقشا ەم، داۋالاۋ دەپ ايتاتىنىن ءجيى ەستيمىز. ءبىراق، بۇل شارتتى عانا اتاۋى. ءبىزدىڭ قازاق مەديتسيناسى دەگەن ءوز عىلىمىمىز بار. ونى «التى تۇعىر تەورياسى» دەپ اتايمىز. ۇلى ويشىل ءال- فارابيدىڭ كىتابىندا «ءتورت تۇعىر» دەپ اتالادى. وتەۋبويداقتىڭ جازۋىمەن «التى تۇرعى» بولىپ دامىپ كەلەدى. مۇنى قالاي ءبىز مەديتسينادا جۇزەگە اسىرامىز؟ مىسالى، سۇيەك سىنسا ورىس نەمەسە باتىس مەديتسيناسى ونى ورنىنا كەلتىرىپ، ءۇش ايعا دەيىن گيپسپەن قاتىرادى. بۇل مۇلدە قاتە. ول توپىراققا قاتىرىپ تاستاۋمەن تەڭ، ءۇش اي گيپستەن كەيىن سۇيەك جۇمسارىپ، ءالسىز بولىپ قالادى. بۋىن قۋىسى جوعالىپ، شەمىرشەك ازايادى. نەرۆتەردىڭ قىزمەتى زاقىمدانادى. سەبەبى، گيپستىڭ ىشىنە اۋا كىرمەيدى عوي. سوندىقتان، ونى قاتىرىپ قويماي، كەرىسىنشە قيمىلمەن ەمدەۋ كەرەك. سوندىقتان، سىنىقتى، ءسىڭىر ءۇزىلۋىن قيمىل ارقىلى ەمدەۋ دەيتىن قازاق مەديتسيناسىنىڭ جاڭالىعىنا قىتاي ۇكىمەتىن دەن، قىزىقتىرىپ، جان- جاقتى جاعداي جاساپ وتىر.
قازاق مەديتسيناسى ءوزى بىرنەشەگە ءبولىنىپ، سالالانادى. دياگنوز قويۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. ماسەلەن، ادامنىڭ قيمىل- قوزعالىسى، سويلەگەن سوزىنە قاراپ نەمەسە اۋىرعان جەرىن ۇستاپ، تامىر باسىپ كورەدى. تاماق ارقىلى ەمدەۋدىڭ دە جولى بار: قىمىز- قىمىران، شۇبات، ت. ب. تاعام تۇرلەرى ارقىلى ەمدەيدى. وتاشى، بۇلاۋمەن دە ەمدەيدى. تاريحتا ساقتاردىڭ بۇلاۋىنا ءشوپ دارىلەر قوسىلعان ەكەن. گرەكتەردىڭ جازبالارىندا، ءشوپ ءدارى جاساۋدى ساقتاردان ۇيرەنگەندەرى تۋرالى جازىلادى. ودان كەيىن قان شىعارۋ ەمىنىڭ دە ءوز مەزگىلى بولادى: قار ەرىپ، سۋ تاسىعان كەزدە شىعارادى. سونىمەن قاتار، ۋ مەن ۋدى قايتارۋ. حالىق ەمشىلىگىندە مۇنىڭ نەشە تاسىلدەرى بار. مەديتسينانىڭ سيمۆولىندا ەكى جىلان بەينەلەنۋى تەگىن ەمەس. قازاق مەديتسيناسىندا رۋحاني داۋالاۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ءبىر سالا. ينەمەن ەمدەۋ، تەرىنى تەسۋ - مۇنىڭ بارلىعى ءنازىريانىڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسادى.
- وسى تۇستا سۇراق تۋىنداپ تۇر. سىزدەر قىزمەت ەتەتىن شىڭجاڭ ەمحاناسىندا ەمدەۋدىڭ زاماناۋي تۇرلەرى وتە كوپ شىعار. دەگەنمەندە، وسى قازاق مەديتسيناسىنىڭ ەمدەۋ تاسىلدەرى تاجىريبە جۇزىندە قانشالىقتى قولدانىلادى؟
جاسارات جالەل ۇلى: - قىتايدا 56 ۇلت بار. ءار ۇلتتىڭ ءوز مەديتسيناسى بار. ال، قازاق مەديتسيناسى وسىنىڭ ىشىندە 6- ورىندا تۇر. قازاق مەديتسيناسىنىڭ جولى وتە دۇرىس ەكەنىن تاجىريبە دالەلدەپ وتىر.
ءاسيا بەيسەنباي قىزى: - جاسارات جالەل ۇلى وسى تىرسەك مەديتسيناسىن وتە جاقسى قولدانۋدا. بۇرىن ونى وپەراتسيا ارقىلى ەمدەيتىن بولسا، قازىر وتا جاسالماي-اق ەمدەۋگە بولادى. قازاق مەديتسيناسىنىڭ باتىس مەديتسيناسىنان وزىپ تۇرعان وسىنداي جاڭالىقتارى بار.
ۇمۇحان نۇرحابەك قىزى: - قازاق مەديتسيناسى وتە جۇيەلى. مەنىڭ كاسىبي ماماندىعىم وتاشى، ونىڭ ىشىندە سۇيەك- بۋىن وتاشىسى. سىنىقتاردى سالۋ، بۋىندى قالپىنا كەلتىرۋدى قازاق شيپاگەرلىگى بويىنشا ەمدەپ جاتىرمىز. ەمدەلۋگە كەلگەن ناۋقاسقا ەڭ الدىمەن، دياگنوز قويامىز. سىنىقتى سالعاننان كەيىن، ءارى قاراي باسقا ۇلتتىق مەديتسيناعا ءتان ەم-دوم جاسايمىز. مىسالى، سىنىقتى سالعان سوڭ تاۋىقتىڭ جۇمىرتقاسىنىڭ اعىنا ءتۇرلى دارىلەردى قوسىپ، ارالاستىرىپ، سىنىققا تاڭامىز. جاڭا جاسارات اعامىز ايتقانداي، باتىس مەديتسيناسىنداعى گيپسپەن ەمەس، جۇمىرتقانىڭ اعىمەنەن ەمدەيمىز. ەگەر سىنىق اۋىر بولسا، وندا جان- جاعىنان تاقتايشالارمەن تاڭىپ تاستايمىز. تاڭعاندا دا، قان جۇرەتىندەي ەركىن، داكەنى دە، تاقتايشالاردى دا ارالىق ساقتاپ وتىرىپ، بايلايمىز. جۇمىرتقانىڭ اعى مەن وعان قوساتىن دارىلەر سۇيەك جەتىلدىرەدى. مۇنداي دارىلەردى ءبىز «جالعاعىش تالقان» دەپ اتادىق. بۇل عىلىمي ديسسەرتاتسيا رەتىندە زەرتتەلدى. جانە وعان پاتەنت الدىق. بۇل قازاق شيپەگەرلىگىنىڭ كلينيكادا وتە جاقسى قولداناتىنىن اڭعارتسا كەرەك.
ءبىزدىڭ ەمحانالار وتە قاربالاس جۇمىس ىستەيدى. ويتكەنى، ەمدەلۋشىلەر وتە كوپ. اسىرەسە، سۇيەك ءبىتىستىرۋ جاعىنان قازاق مەديتسيناسىن مويىندايتىندار كوپ. ويتكەنى، باتىس مەديتسيناسى گيپسپەن قاتىرىپ، شەگەلەپ تاستايدى. ال، بىزدە باسقاشا. كۇل پارشاسى شىعىپ، سۇيەك سىنىپ كەتسە دە، وعان وپەراتسيا جاساماي-اق، جازۋعا بولادى. نەگە قازاق مەديتسيناسىنىڭ ءدال وسى سۇيەك ءبىتىستىرۋ سالاسى جاقسى دامىعان دەسەك، حالقىمىزدىڭ كوشپەلى ءومىر سالتىنىڭ ناتيجەسىندە قالىپتاستى. سەبەبى، قازاقتىڭ ءومىرى اتتىڭ ۇستىندە وتكەن، ءجيى كوشەدى، ءتۇرلى سپورتتارىمىز بار. سودان حالىق اراسىندا وتاشى، سىنىقشىلار كوپ تارالعان. ال، ونى عىلىمي جولمەن زەرتتەپ، ءدارى قالاي پايداعا استى، قانداي تاسىلدەر قولداندى دەگەن سەكىلدى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن تابۋدامىز. بۇدان باسقا، قازاق مەديتسيناسىنىڭ وزىندىك ەمدەۋ ءادىسى - بۇلاۋ. عاسىرلار بۇرىن بۇلاۋدىڭ ەمدىك قاسيەتى تۋرالى وتەۋبويداق بابامىز ايتىپ كەتكەن.
بۇلاۋدىڭ ءوزى التىعا: ساقتاندى بۇلاۋ، باپتاۋلىق بۇلاۋى، قاقتاۋلىق بۇلاۋى، ناقتاۋلى بۇلاۋى دەگەن سەكىلدى بولىنەدى. حالقىمىزدىڭ ات قويۋداعى كورەگەندىگىن قارامايسىز با؟ قازاقتىڭ بۇلاۋىن ءبىز ورتالىعىمىزدا اشتىق. «جەلعۇز» دەپ ات قويىپ، ۇكىمەتتەن كومەك الىپ جۇزەگە اسىردىق. بۇل وتە ءتيىمدى، سەبەبى شىعىنى از، ءارى ەمدەلۋشىلەرگە ۇنايدى. باسقا ىشكى اعزالارعا ەش زيانى جوق. ماسەلەن، ءدارى ىشسە ادامنىڭ ءىش قۇرىلىسى اۋىرادى، ال، بۇلاۋ سىرتتاي ەمدەيتىن بولعاندىقتان ەش كەرى اسەرى از. حيميالىق دارىگە قاراعاندا، زيانى جوق دەسە دە بولادى.
بولات ماقابىل ۇلى: - اسسالاۋماعالەيكۋم! وسىندا وتىرعان ماماندارمەن قازاق مەديتسيناسى جونىندە بىرلەسىپ جۇمىس جاساپ كەلەمىز. قازاقستانعا ءال- فارابي اتىنداعى قاز ۇ ۋ-دىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ارنايى شاقىرۋمەن كەلدىك. ءال-فارابي ەسىمىن بالا كۇنىمىزدەن باستاپ بىلەمىز. ول قازاق مەديتسيناسىنىڭ نەگىزىن قالاپ بەرگەن.
مەن قازىر پەكين ۋنيۆەرسيتەتىندە، ياعني، PhD دوكتور دارەجەسىندە ءبىلىم الىپ جاتىرمىن. مۇندا دارىلىك شوپتەردىڭ حيميالىق قۇرامىن زەرتتەۋ بويىنشا ىزدەنىس ۇستىندەمىز. مەنىڭ ماماندىعىم قازاق مەديتسيناسىمەن تىعىز بايلانىستى. نەگە دەسەڭىز، قازاق مەديتسيناسى وسى تابيعي ونىمدەرگە سۇيەنەدى.
قىتاي عالىمدارىنىڭ قازاقتىڭ ەمدىك شوپتەردى پايدالانۋى تۋرالى سۇراعانى بار ەدى. ەندى، ناقتى كەسىپ ايتا الامىز. قازاق دارىلەرىن نارىققا شىعارۋ ءۇشىن ءبىر مەكەمەگە توپتاسىپ، جۇمىس ىستەۋدەمىز. ءىسىمىزدىڭ ناتيجەسى جاقسى دەپ ايتا الامىز. قازىر بىرنەشە باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. تابيعي وسىمدىكتەردىڭ تۇرلەرىن، سانىن انىقتاۋىمىز كەرەك. ەكىنشىدەن، ول وسىمدىكتەردىڭ قانداي پايداسى بار نەمەسە قانداي ماقساتتا پايدالانامىز دەگەن سۇراق تۋىندايدى. تاعى ايتا كەتەر جايت، حالىق ەمشىلەرى بىزگە كەلىپ، ەمدىك ءشوپ جاساۋ تاسىلدەرىمەن بولىسەدى. ال، ءبىزدىڭ تاراپ ولارعا پاتەنت جازىپ بەرەدى. ءوزىمىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ ءۇشىن دەرەۋ پاتەنتتەپ بەرۋگە تىرىسامىز. كەيىن ەمحانادا زەرتتەۋدەن وتكەننەن كەيىن، ول ءتاسىل ەمدەۋگە پايدالانىلادى. ەڭ ءتيىمدى دارىلەر قولدانىسقا جىبەرىلەدى.
- قازاقستاندا قازاق مەديتسيناسى جوق. جانە «قازاق مەديتسيناسى» دەگەندە ويعا بىردەن باقسىلىق، ەمشىلىك تۇسەدى. سول تاراپتان قاراعاندا، سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىزعا ريزا بولىپ وتىرمىز. قازاق مەديتسيناسىن ودان ءارى قاراي دامىتۋعا قازاقستان تاراپىنان قانداي ءبىر كومەك قاجەت پە؟
ءاسيا بەيسەنباي قىزى: - ميلليارد قىتايدىڭ اراسىندا وتىرىپ، قازاق مەديتسيناسى دامىپ جاتىر. دەگەنمەن، بىزگە دارىندى، ءبىلىمدى ماماندار قاجەت. ۇكىمەت تاراپىنان نەمەسە جەكە ازاماتتار بولسىن، وسى قازاق مەديتسيناسىن قولداۋ كەرەك. ءبىز 2012 - جىلدان باستاپ قازاقستانعا جىل سايىن كەلىپ ءجۇرمىز. ءبىز تەك ءبىر عانا ماقساتپەن، قازاق مەديتسيناسىن دامىتۋ ءۇشىن عانا كەلەمىز. بۇل جاقتاعى حالىق ەمشىلەرىنىڭ كوبى رۋحاني جاعىنان ەمدەيدى ەكەن. جانە سۇيەك وتاشىلار، سىنىقشىلار ەكەن. قازاق مەديتسيناسىن ەلىمىزدە دامىتۋ كەرەك. ويتكەنى، بۇل قازاق مەملەكەتى. قازاق مەملەكەتى ءبىزدىڭ قازاق مەديتسينامىزدى، شيپاگەرلىگىمىزدى وتاندىق مەديتسينا دەپ تانىسا. سوندا عانا قازاق مەديتسيناسى الەمگە ايگىلى مەديتسينا بولىپ قالىپتاسار ەدى.
- قازاق مەديتسيناسىنىڭ قىتايداعى ورنى قانداي؟ وزدەرىڭىزگە بەلگىلى قىتاي مەديتسيناسى دا ۇلكەن ءبىر سالا. قازاق مەديتسيناسى ونىڭ ەنشىلەس سالاسى بولا ما، الدە جەكە مەديتسينا سالاسى رەتىندە دامي ما؟ قازاق مەديتسيناسىنىڭ بولاشاعىن قالاي ەلەستەتەسىزدەر؟
ءاسيا بەيسەنباي قىزى: - قازاق مەديتسيناسىنىڭ بولاشاعى جارقىن دەپ ويلايمىن. ويتكەنى، ءار ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ مەديتسيناسى، ەمدەۋ ءادىس- تاسىلدەرى بار. ءبىراق، قازاق مەديتسيناسىنىڭ نەگىزگى نازارياسى (تەوريا- اۆتور) قالىپتاسقان. ءبىز قازىر مەيلى زەرتتەۋ جاعىنان بولسىن، ءبىلىم بەرۋ نەمەسە ەمدەۋ جاعىنان بولسىن نازاريامىزدى بىرلەستىرىپ جاتىرمىز. ياعني تاجىريبە مەن ۇلتتىق مەديتسينا تەوريالارىن بايلانىستىرۋدامىز. مۇنداعى ماقساتىمىز باسقا مەديتسينالاردان قانداي ەرەكشەلىگى، پارقى بار ەكەندىگىن كورسەتۋ. ءبىزدىڭ جاساعان ءشوپ دارىلەرىمىز قىتاي، تيبەت، موڭعول مەديتسينالارىندا جوق دەپ ايتا المايمىز. ءبىز سول دارىلەردىڭ ءونىمىن كورسەتۋ، دوزاسىن مولشەرلەۋ، كەرى اسەرىن ازايتۋعا بايلانىستى. قازاق مەديتسيناسىنىڭ ماقساتى اۋرۋدىڭ ەڭ قىسقا ۋاقىت ىشىندە، ەڭ از اقشا جۇمساپ، اۋرۋ ازابىنان ارىلتۋ.
جاسارات جالەل ۇلى: - ءار ۇلتتىڭ مەديتسيناسى بولادى دەگەن وي ايتىلدى. ال، قازاق مەديتسيناسى التى تۇعىرعا سۇيەنەدى. وسى التى تۇعىردىڭ اينالاسىندا جۇرگىزىلگەن ەمدەۋ ادىستەرى وسى قازاق مەديتسيناسىنىڭ دىڭگەگى.
بولات ماقابىل ۇلى: - مۇندا ءتۇرلى ماماندارمەن كەزدەستىك. ولارمەن ەكى ەلدىڭ اراسىندا قازاق مەديتسيناسى تۋرالى ءجيى بايلانىستا بولۋ تۋرالى ورتاق ۋاعداعا كەلدىك. بولاشاقتا وسىنداعى قازاق ماماندارىمىزبەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەسەك، قازاق مەديتسيناسىن ەلىمىزدە دە دامىتساق دەگەن وي ايتامىز.
ۇمۇحان نۇرحابەك قىزى: - قازاق مەديتسيناسىنىڭ دامۋىنا اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتار امان بولسىن! وسىنداي عىلىمي تۇرعىداعى اۋىس- كۇيىس، بارىس- كەلىس، بايلانىسىمىز كۇشەيە بەرسىن!
جازىپ العان جانيا ابدىبەك
kazgazeta.kz
