قارا التىن باعامى جاھاندى الاڭداتىپ وتىر
مۇناي باررەلى دوللاردى جەتەكتەپ العان. نارىق تەڭىزىنە بىرگە باتادى، بىرگە قالقىپ شىعادى. كوتەرىلسە، ءبىز دە قۋانىپ قالامىز، ويتكەنى بيۋدجەتىمىزگە ەكونوميكانىڭ وزگە سالالارى قارجىنى قاسىقتاپ قۇيسا، مۇناي وجاۋمەن قوتارا سالادى.
وسىندايدا ەلىنىڭ ەرتەڭىن ويلاعان ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىنە قالايشا سۇيسىنبەسسىز. مۇناي باعاسى شىرقاپ 100 دوللاردىڭ و جاق- بۇ جاعىنا شىققاندا، تاۋسىلمايتىن بايلىق كوزى جوق، ءارى اۋمالى- توكپەلى زاماندا باعانىڭ قۇبىلماسىنا كىم كەپىل. بولاشاعىمىزدىڭ قامىن ەستەن شىعارمايىق، ەكونوميكامىزدىڭ ورگە سۇيرەر وزگە سالالارى بىزگە قاناعات دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قور قۇرعان ءساتى ەسكە تۇسەتىنى بار. ەلىنىڭ ەرتەڭىن عانا ەمەس، بولاشاق عاسىرلارداعى ۇرپاقتىڭ قامىن جەۋ دەسەك تە ارتىق ايتقاندىق بولماس.
كورشىلەس رەسەيلىكتەردىڭ رۋبل باعامىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن كۇن سايىن ميللياردتاعان قارجىسى جۇتىلىپ جاتقانىن كورىپ تە وتىرمىز. تريلليوندارى بار الىپ ەلدىڭ قارجىلاي قورى ازايىپ بارادى. ەگەر جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە، ر ف ەكونوميكاسى ورلەۋدىڭ ورنىنا كەرى كەتەتىن ءتۇرى بار. الەمدەگى جاعدايدى باعامداپ وتىرعان اۋزى دۋالى ساراپشىلاردىڭ بولجامى دا وسىعان سايادى.
ال مۇناي ەكسپورتتاۋشى وزگە مەملەكەتتەردىڭ قالى نەشىك. بۇل ارادا الدىمەن تىلگە ۆەنەسۋەلا ورالادى.
مۇحيتتىڭ ار جاعىنداعى بۇل ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا قاراعاندا رەسەيلىكتەردىڭ تىنىس- تىرشىلىگى كوپ- كورىم ءتاۋىر ءتارىزدى. ويتكەنى 2014 - جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەمدەگى ەڭ قۇنسىزدانعان ۆاليۋتا رۋبل بولماي شىقتى. ۆەنەسۋەلا بوليۆارى ودان دا قاتتى قۇلدىراپتى. كوپ جىلدان بەرى وسى ەلدىڭ ۇكىمەتى 1 دوللاردى 6 بوليۆار دەڭگەيىندە رەسمي تۇردە تەجەپ كەلگەن. ال بۇگىنگى تاڭدا ۆەنەسۋەلادا دوللاردى 174 بوليۆاردان تومەن باعاعا ساتىپ الا المايسىز. قازىر بۇل ەلدىڭ حالقى اسا اۋىر جاعدايدى باستان كەشىپ جاتىر. دۇكەندەردە تاۋارلار جەتىسپەيدى. زاتتار تۇسە قالعان جاعدايدا از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە تىپ- تيپىل بولادى. بۇل ءتىپتى مۇناي بارەلىنىڭ باعاسى 110 دوللار بولعان كەزدە دە قىلاڭ بەرىپ قالاتىن. ال مۇناي 50 دوللاردان تومەندەگەن كەزەڭدە ۆەنەسۋەلادا حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايى مۇلدەم ناشارلادى. كوپتەگەن دۇكەندەر ساتىلاتىن تاۋاردىڭ بولماۋىنان جابىلىپ تا جاتىر.
مۇناي باعاسى قۇلدىراعانىنان كەيىن ۆەنەسۋەلا مەملەكەتىندە ۆاليۋتا تۇگەسىلدى، مۇنىمەن بىرگە يمپورت تا توقتادى. ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرو ەلىنىڭ اسا اۋىر داعدارىستى باستان كەشىپ جاتقانىن جوققا شىعارمايدى. ءبىراق دارمەنسىز بولىپ وتىر. ال داعدارىسقا قارسى كۇرەستە بۇل ەلدىڭ ۇكىمەتىنىڭ ناقتى شارالاردى قولعا الىپ جاتقاندىعى جايلى ءسوز ەستىلمەيدى. بۇنىڭ ورنىنا ءتيىستى سالانىڭ باسشىلارى قيىنشىلىقتىڭ ۋاقىتشا ەكەندىگىن، كوپتەگەن كاسىپورىندارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعاندىقتارىن، ولاردىڭ شۇعىل تۇردە ءوز ونىمدەرىن نارىققا شىعاراتىندىعى جايلى ايتقان قۇرعاق ۋادەمەن شەكتەلۋدە. مادۋرو باستى قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعان ازىق- تۇلىك تاۋارلارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ارنايى ۆيتسە- پرەزيدەنتتى دە تاعايىندادى.
شىندىعىندا مادۋرو تەك ءبىر نارسەگە - مۇناي باعاسى جوعارى كوتەرىلەتىندىگىنە سەنەتىن ءتارىزدى. سودان دا بولار، وسى ويىن تەزدەتىپ جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتۇرلى مۇناي استانالارىنا - مەحيكو مەن ماسكەۋدەن باستاپ تەگەرانعا جانە ەر- رياد قالالارىنا ارنايى ساپارمەن بارىپ تا قايتتى. ءار كەزدەسۋىندە ول مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ كوشباسشىلارىنا باعانى كوتەرۋ ماقساتىندا ۇسىنىستارىن جەتكىزدى، ادەتتە باستى ۇسىنىسى - سۇرانىسقا جەتەلەيتىن ءوندىرىس كولەمىن ازايتۋ.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (ح ۆ ق) بولجامىنا سايكەس مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋ سالدارىنان 2015 - جىلى لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 1,3 پايىزعا دەيىن باسەڭدەيدى.
بارىنەن بۇرىن مۇناي باعاسىنىڭ ءار 10 دوللارعا تومەندەۋى ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 3,5پايىزعا قىسقارۋىنا سوقتىراتىن ۆەنەسۋەلاعا اسا اۋىر ءتيىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ونىڭ ەكونوميكالىق قۇلدىراۋى 7 پايىزدى قۇرايدى.
ح ۆ ق باتىس جارتىشارىنداعى ەلدەر دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الەحاندرو ۆەرنەردىڭ ايتۋىنشا، بيىلعى جىلدا ۆەنەسۋەلا وڭتۇستىك امەريكا جانە كاريب باسسەينى ەلدەرىنە قاراعاندا كوبىرەك زارداپ شەگەتىن ءتۇرى بار.
ويتكەنى، مۇناي- گاز سەكتورى بۇل ەل ءۇشىن نەگىزگە كىرىس كوزى. PdvSA ۇلتتىق مۇناي كومپانياسى ۇكىمەت كىرىسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن جانە ۆەنەسۋەلانىڭ ەكسپورتتىق تابىسىنىڭ 80 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ەل باتىس جارتىشارىنداعى ەڭ ءىرى مۇناي قورىنا يە مەملەكەت. الەمدىك دالەلدەنگەن قوردىڭ 6,8 پايىزى وسىندا جانە بۇل كورسەتكىشى بويىنشا دۇنيەجۇزىندە ساۋد ارابياسى، رەسەي، يران، يراك جانە كۋۆەيتتەن كەيىنگى 6- ورىندا.
ۆەنەسۋەلا كوشباسشىسى مۇنايدىڭ ءادىل باعاسى بارەلىنە 100 دوللاردان كەم بولماۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى جانە و پ ە ك كۆوتاسىن تومەندەتۋ ءۇشىن جانتالاسا ارەكەت ەتۋدە. مۇنى دا تۇسىنۋگە بولادى، ويتكەنى ۆەنەسۋەلادا مۇنايدىڭ ءبىر بارەلىن ءوندىرۋ ءۇشىن 50 دوللار شاماسىندا شىعىن شىعادى. ءبىراق، پارسى شىعاناعىنداعى باي ەلدەر، اتاپ ايتقاندا، ساۋد ارابياسى ونىڭ ۇسىنىستارىن ەلەمەي وتىر. بۇلار دا شىعىنعا باتۋدا، ءبىراق ميللياردتاعان قورى بار الپاۋىت ەلدەر ەكى- ءۇش جىلعا دەيىن شىعىنمەن جۇمىس ىستەۋگە بار. ال ماقساتتارى - وزدەرىنە باقتالاس بولىپ وتىرعان مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر كومپانيالارىن تىعىرىققا تىرەۋ، بانكروتقا ۇشىراتۋ. سوندىقتان ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا توقتاۋسىز شىعارىپ جاتىر. سودان دا بولار مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن سۇرانىسقا سايكەستەندىرۋدى كوتەرىپ جاتقان ەلدەر قاتارى كوبەيىپ تە كەلە جاتقان سىڭايلى.
ەرلان قوجاكەلديەۆ
