حالقىنا - بەگى، بەگى حالقىنا سەنگەن ەل العا باسادى - باسپا سوزگە شولۋ

قازاق حاندىعىنىڭ تاريحي باستاۋى التى عاسىرعا جۋىق كەزەڭدى قامتيدى دەپ بايلام جاساپ، تۇجىرىمعا كەلۋىمىزدىڭ ۇلكەن ساياسي- قوعامدىق ءمانى مەن ماعىناسى بار.

بۇل تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمىندا جاريالانعان ماقالاسىندا ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور تىلەگەن سادىقوۆ ءمالىم ەتتى.

«سەبەبى، بۇگىندە الەمدى مويىنداتقان، ءوزىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن دوستى قۋانتىپ، دۇشپاندى كۇيىنتكەن قازاق ەلىنىڭ وتكەن تاريحى، قاينار كوزى، ونىڭ مەملەكەتتىلىگىنىڭ باستاۋى، كەشەگىسى، بۇگىنگىسى، بولاشاعى تەك ءوزىمىزدى عانا قىزىقتىرماي، سىرتتان قىزىعا، كەيدە قىزعانا قارايتىندار ءۇشىن دە نىسانادا تۇرعانىن جاسىرمايمىز.

سوندىقتان دا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تامىرى عاسىرلار قويناۋىندا جاتقانىن، ونىڭ الەمدىك وركەنيەتپەن ۇشتاساتىندىعىن ايقىنداپ، ايشىقتاپ كورسەتۋ كەيبىر «قازاقتاردا بۇرىن مەملەكەت بولماعان» دەپ كەرەعار، ءبىرجاقتى پىكىر ايتۋشىلاردىڭ اۋزىنا قاقپاق بولىپ، ەل نامىسىن، قازاقتىڭ بولمىسىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى داۋسىز»، - دەپ اتاپ ءوتتى عالىم «ەلدىكتىڭ تاريحي ماڭىزى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا» اتتى ماقالاسىندا.

«مىنە، وسىنداي ەل بولىپ، قوعام بولىپ تولاعاي تولقىنىستى بىلدىرەتىن تىرشىلىككە ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز - جاس جەتكىنشەكتەردىڭ دە تىكەلەي ارالاسىپ، قۋانىپ، وزدەرىنىڭ شىنايى پاك كوڭىلدەرىن ءبىلدىرىپ جاتقانى قانداي عانيبەت»، - دەلىنگەن ماقالادا.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا، حالىقارالىق «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستيپەندياتتارى مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدى قولدايدى.

«قازاقستان ءۇشىن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى ينتەللەكتۋالدى الەۋەتتى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ستراتەگيالىق جوبالاردىڭ ءبىرى - قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق «بولاشاق» ستيپەندياسى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مىڭداعان قازاقستاندىق الەمنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى، ارماندارىنا قول جەتكىزدى، كاسىبي تۇرعىدا ءوسىپ- ءونىپ، ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنە سۇيەنە قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق ءوسىپ- وركەندەۋىنە ۇلەس قوستى»، - دەيدى ماقالا اۆتورى. - بۇگىنگى كۇنى سول «بولاشاقتىقتار» الەمنىڭ ءار قيىرىنان ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول - بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا جازىلعان ەلىمىزدىڭ جان- جاقتى دامۋ باعىتىنا قولداۋ كورسەتىپ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قۇپتايدى.

***
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىن بيىل وتكىزۋ تۋرالى باستاما ەل پارلامەنتىنىڭ قوس پالاتاسىنىڭ دا ماقۇلداۋىنا يە بولدى، دەپ جازادى «ايقىن» بۇگىنگى سانىندا جاريالانعان «حالقىنا - بەگى, بەگى حالقىنا سەنگەن ەل العا باسادى» اتتى ماقالادا.

گازەتتىڭ جازۋىنشا، قاسىم- جومارت توقايەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەناتتىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا قحا كەڭەسىنىڭ 2015 - جىلعى 14 - اقپانداعى ءتيىستى ۇندەۋىنە قولداۋ ءبىلدىرۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. وسىدان كەيىن سەناتورلار ءراسىم بويىنشا اسسامبلەيانىڭ «پرەزيدەنتتىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋ جونىندەگى» وتىنىشپەن ەلباسىعا ۇندەۋ جولدادى.

«دەر كەزىندە كوتەرىلگەن بۇل باستامانىڭ الەمدە ورىن الىپ وتىرعان شيەلەنىستەر مەن جاھاندىق ەكونوميكاداعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ دامىعان ەلدەر قاتارىنا كىرۋىن كوزدەيتىن «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسىن، ماڭگىلىك ەل تۇجىرىمداماسىن جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدىلىعى داۋسىز. بارشا قازاقستاندىقتار كەڭىنەن قولداۋ كورسەتكەن بۇل ۇسىنىستىڭ ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرىپ، ىشكى ساياسي تۇراقتىلىعىن ساقتاپ قالۋداعى ورنى ەرەكشە بولماق»، - دەدى ق. توقايەۆ»، - دەلىنگەن ماقالادا.

كەشە ماجىلىستە «2015-2017 - جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى» تۇزەتۋدى قاراستىراتىن جاڭا جوبانىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەن بولاتىن. ونىڭ بارىسىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ قانشا كولەمدە جانە قالاي قارجىلاندىرىلاتىنىن ءتۇسىندىردى. «ايقىن» گازەتىنىڭ «نۇرلى جول» سونى سەرپىن بەرەدى» اتتى تاقىرىپپەن شىققان كەلەسى ماتەريالىندا وسىعان جەتە توقتالادى.

«ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ەربولات دوسايەۆتىڭ ايتۋىنشا، قايتا قارالعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەت «مۇناي باررەلىنىڭ باعاسى 50 دوللار بولادى دەگەن بولجامعا» نەگىزدەلىپ، ءتۇزىلىپ وتىر. سوندىقتان ونىڭ شىعىس بولىگىن ازايتۋعا تۋرا كەلگەن. ءبىر عاجابى، وسىنىڭ ارقاسىندا ەل قازىناسى باسى ارتىق كوپتەگەن شىعىنداردىڭ اۋىرتپالىعىنان ارىلىپ وتىر. ماسەلەن، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ولارعا قاراستى ۇيىمدارداعى شەنەۋنىكتەردىڭ ءىسساپارلىق (كومانديروۆوچنىي) جانە اكىمشىلىك شىعىستارى 103 ميلليارد تەڭگەگە كەمىتىلدى. ونىڭ ىشىندە كولىك، تەحنيكا، كەڭسە زاتتارىن الۋعا، ماتەريالدىق- تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋعا جانە عيماراتتارى مەن كابينەتتەرىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋگە جوسپارلانعان 53 ميلليارد تەڭگە باسقا ماڭىزدى شارالارعا باعىتتالدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى وسىلايشا، جالپى العاندا، 9 پايىزعا وڭتايلاندىرىلدى»، - دەلىنەدى ماقالادا.

***
«تۇركىستان» گازەتى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ اقوردادا ەلىمىزدە تىركەلگەن ديپلوماتيالىق ميسسيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋىندە كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالىپ وتكەن.

باسقوسۋدا قازاق ەلىنىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن ۇستاناتىن ساياسي قاعيدالارى، ديپلوماتيالىق ىنتىماقتاستىق، حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نىعايتۋ، ۋكرايناداعى قارۋلى قاقتىعىستاردى توقتاتۋ، ونداعى شيرىققان ساياسي احۋالدى تۇراقتاندىرۋ، قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى مەرەكەلەردى تويلاۋ سياقتى باسقا دا ماڭىزدى تاقىرىپتار قاۋزالعان بولاتىن.

وركەنيەتارالىق جانە ءدىنارالىق تاتۋلىقتى دامىتۋعا قازاقستاننىڭ ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتقان ەلباسى: ء«بىزدىڭ باستامامىزبەن وتكىزىلگەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ قۇرىلتايى حالىقارالىق تۇرعىدان مويىندالعان كەلىسسوزدەر الاڭىنا اينالدى. ءبىز سىزدەردىڭ مەملەكەتتەر دەلەگاتسيالارىن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ماۋسىمىندا استانادا ۇيىمداستىرىلاتىن بەسىنشى قۇرىلتايعا شاقىرامىز. بيىل الەمدىك قوعامداستىق ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنىڭ 70 - جىلدىعىن، حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 40 جىلدىعىن جانە جاڭا ەۋروپاعا ارنالعان پاريج حارتياسىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. وسى مەرەيتويلىق داتالار قازىرگى زامانعى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى احۋال جونىندە تەرەڭ ويلانۋعا جانە اشىق سويلەسۋگە سەبەپ بولۋعا ءتيىس»، - دەپ مالىمدەدى.

«ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك- شىعىسىندا بولعان قارۋلى قاقتىعىستار سالدارىنان 5 مىڭنان استام ادامنىڭ اجال قۇشقانىن ەسكە سالعان ەلباسى ول جاقتاعى احۋالدىڭ تەز ارادا تۇراقتانۋىن قالايدى: «ۋكرايناداعى شيەلەنىستىڭ ۋشىعىپ كەتەتىنىن، جازىقسىز جانداردىڭ قازا تاباتىنىن ەشكىم كۇتكەن جوق. بۇل ۋكراين حالقىنىڭ ۇلكەن قاسىرەتى. قازاقستان بۇل داعدارىستىڭ شەشۋ جولدارىن تابۋعا بەلسەنە اتسالىستى جانە الداعى ۋاقىتتا دا اتسالىسا بەرەدى. بۇل ەشكىمدى بەي- جاي قالدىرماۋى ءتيىس». ەلباسىنىڭ ديپلوماتتارمەن كەزدەسۋىندە كوتەرىلگەن وزگە دە الەمدىك دەڭگەيدەگى كوكەيكەستى ماسەلەلەر جايلى «قازاقستان تەڭدىكتى جاقتايدى» اتتى ماقالادا ەگجەي- تەگجەيلى جازىلعان.

***
رەسمي تىلدە جاريالاناتىن «ەكسپرەسس ك» باسىلىمى «ۇيقى اۋىلى» كالاچيگە قاتىستى «پريزراكي جيزني» اتتى ماقالا ۇسىنىپ وتىر.

«اقمولا وبلىسىنداعى «ۇيقى اۋىلى» كالاچي جازعا جاقىن كوزدەن بۇلبۇل ۇشۋى ىقتيمال. قازىردىڭ وزىندە ول جەردەن جۇرت ۇدەرە كوشىپ، ۇيلەرىن تاستاپ كەتىپ جاتىر»، - دەپ حابارلايدى گازەت ءتىلشىسى.

«بىراق كالاچي اۋىلىنىڭ بارلىق تۇرعىندارى كوشۋگە دايىن ەمەس بولىپ شىقتى. 218 وتباسىنىڭ 124 ى عانا وزگە جەرگە قونىس تەبۋگە رۇقسات بەرىپتى. 26 جانۇيا كورشى اۋداندارعا كوشكەن، ولارعا باسپانا مەن اۋىل شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنان كوتەرمە قاراجاتتار بەرىلگەن.

- ادامدار جاي-جاي كوشە باستادى، باس دارىگەر، مەكتەپ ديرەكتورى قونىس اۋداردى، - دەيدى جەرگىلىكتى تۇرعىن ناتاليا بايارينوۆا. - ءبىزدىڭ دە كوشكىمىز كەلەدى, ءبىراق وتەماقى مەن كوتەرمە تولەماقىلار تولەنبەيدى, باسپانا بەرەتىن تالاپتارى قيسىنعا كەلمەيدى. كوشكەندەر جاڭا ورىندا بىرنەشە جىل تۇرۋعا مىندەتتەمە الىپتى. سول كەزدە عانا ولارعا جاڭا ءۇي بەرەدى ەكەن.

دەگەنمەن كالاچي تۇرعىندارىن ابىگەرگە سالعان «ۇيقى» اۋرۋىنا نە سەبەپ بولعانى ءالى انىقتالعان جوق. - ناقتى سەبەبىن بىز ءالى كۇنگە دەيىن ەستىگەن جوقپىز، اۋىلدا كۋرچاتوۆ ورتالىعىنان ماماندار جۇمىس جاساۋدا، زەرتتەۋ جاساپ جاتىر، - دەيدى ول.

- اۋىل كوپ ۇزاماي جابىلادى. مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەر كەتىپ قالدى. مەكتەپ پەن مەدپۋنكت جابىلادى، جازعا قاراي مۇندا ەشكىم قالمايتىن دا شىعار.

اۆتور: جاسۇلان جولدىبايەۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى