سوعىسقا كەتكەن سايگۇلىكتەر
نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - 1941- جىلى باستالعان سوعىس سالماعى مايدانعا اتتانعان ازاماتتار مەن ولاردىڭ وتباسىنا عانا تۇسكەن جوق، ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى، وزگە دە سالالىق كاسىپورىندار مايدانعا قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىرىلدى. بۇكىل ەل اياعىنان تىك تۇردى.
بۇعاناسى قاتپاعان ءبۇلدىرشىن مەن ەڭكەيگەن قارتتارعا دەيىن ەڭبەك مايدانىنان تابىلدى. ءتىپتى، حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋ ماقساتىندا ونەر مەن ادەبيەت سالاسىندا دا ەكپىندى ءۇن، ءورشىل لەپ قالىپتاستى. ونەرپازداردىڭ مايدان دالاسىنا بارىپ كونسەرت بەرۋى، جامبىل اقىننىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم» دەپ جاۋىنگەرلەردى قايراي ءتۇسۋى، سونداي-اق قازاق عالىمدارىنىڭ سو-و-ناۋ ماڭعىستاۋدان قارت جىراۋ مۇرىن سەڭگىربەك ۇلىن الماتىعا شاقىرتىپ، ايگىلى «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» ەپوستىق جىرىن قاعازعا ءتۇسىرۋى سەكىلدى رۋحاني باعىتتاعى ىستەر وسى باستامالاردىڭ جەمىسى بولاتىن.
سول الاساپىران زۇلماتتى تويتارىپ، جەڭىستى جاقىنداتۋعا قازاقتىڭ قۇتتى دالاسى قوسقان ۇلەس پەن كۇش ەرەسەن. ازىق-تۇلىك، جىلى كيىم-كەشەكپەن بىرگە سوعىسقا قاجەتتى جابدىقتار ەشەلوندارمەن ۇزدىكسىز تاسىلىپ جاتتى. ونداي ەشەلونداردىڭ ءبىرقاتارىنداعى پلاتفورمالاردا مايدانعا قاراي جالى جەلبىرەپ قازاقتىڭ اداي جىلقىلارى دا اتتانعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى.
اداي جىلقىسى جىلقى بالاسىنىڭ بەرتىندە ءارتۇرلى سەلەكتسيالىق جۇمىستار ناتيجەسىندە الىنعان تەك پەن ءتۇر، تۇقىمدىق جەمىسى ەمەس، ۇزاق جىلدار بويى قاتال تابيعاتتىڭ سۇرىپتاۋىنان ءوتىپ، ادامزاتتىڭ شاپسا قاناتىنا، اشىقسا تاعامىنا جاراپ، ەل مەن جەردى قورعاۋدا سەنىمدى سەرىگىنە اينالعان تابيعي تۇقىم.
سول سەكىلدى ونىڭ اتاۋى دا بەلگىلى ءبىر ەل-جۇرتتىڭ اتىن كەشەلى-بۇگىن يەمدەنە سالعان جوق. ول دا XIX- XX عاسىرلارداعى تالاي شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ قالامىنا سولاي ىلىگىپ، تاريحي قۇجاتتارعا وسىلاي ەنىپ تاريحي قالىپتاسقان اتاۋ. ناسيحاتتالۋ تۇرعىسىنان ولقىلىق بولعانمەن، اداي جىلقىسىنىڭ سۋىققا، جۇرىسكە توزىمدىلىگى، جۇيرىكتىگى، كۇش-جىگەرى جانە ءشوبى اشى، جەرى سورتاڭ قۇرعاق دالانىڭ تابيعاتىنا شىدامدى قاسيەتى كوپكە ءمالىم. ءتىپتى، پاتشالىق رەسەيدىڭ جەر-كوكتى شالعان جيھانكەزدەرى مەن جەر شولىپ، ەل جاۋلاۋدى ماقسات ەتكەن شابارمان-شەندىلەرىنىڭ اداي جىلقىسىنا «قانى قاتىپ» كوڭىلى تۇسكەندىگىنەن بىرەر مىسال كەلتىرە كەتەيىك. ەۋروپا ەلدەرىنە اشىلعان قاقپا سىندى فورت (كەتىك) دالاسىنا كەلگەن-كەتكەن ولاردىڭ ەرىكتى-ەرىكسىز تۇردە تۇلپاردى تاقىمىنا باسىپ، ءوز ماقسات-مۇراتتارى جولىندا پايدالانباعان كەزدەرى كەمدە-كەم.
1873-جىلى حيۋا جورىعىن ءساتتى اياقتاپ داندەگەن پاتشا ۇكىمەتى تۇرىكمەن حالقىن وتارلاۋ ءۇشىن «اقالتەكە» جورىعىن جاساپ، جولدا تاعى قازاق دالاسىنا ەرۋلەيدى. حيۋالىقتارمەن قازاقتاردىڭ اراسىنداعى بىتىسپەيتىن داۋ-جانجال، بارىمتا-قارىمتانى ۇتىمدى پايدالانعان ورىستار ءوز ماقساتتارى ءۇشىن جولدان ماڭعىستاۋ قازاقتارىن جالداپ، «ميليتسيا» دەگەن اتاۋمەن 150 جىگىتتەن قۇرالعان قوسىن قۇرادى. شولدەن سۋ تاۋىپ، جولسىزدان اداستىرماي دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزگەن قازاق جىگىتتەرى مەن تۇلپارلارى تۋرالى تۇرىكمەن جەرىن باعىندىرۋ ءۇشىن شەرۋلەتىپ ماڭعىستاۋ دالاسىنا كەلگەن كۋبان ارمياسىنداعى كازاكتار پولكىنىڭ 5- جۇزدىگىنىڭ كومانديرى م. ارنولدي ماڭىزدى ەستەلىك قالدىرعان.
100 شاقىرىم جەردى سۋ ىشپەي-اق ءجۇرىپ وتەتىن جانە وڭكەي جۋسانعا جايىلعاننىڭ وزىندە جاداپ-جۇدەمەيتىن جىلقى تۇقىمى تۋرالى ايتا كەلىپ، بۇل جورىقتا ءبىراز جىلقىسىن سول اداي جىلقىلارىنا ايىرباستاپ الادى. ال ورىس اسكەرىنىڭ قىلقۇيرىقتارىن جەرگىلىكتى قازاقتار تەك سويۋ ءۇشىن عانا الادى. قىزىل ارباتتا جەڭىلىس تاپقان ورىس اسكەرى كەرى شەگىنەدى، سول جولى ولاردىڭ جىلقىلارىنىڭ كوبىسى جۇرىسكە دە، مىنىسكە دە جاراماي دىڭكەلەسە، اداي جىلقىلارى 1776 شاقىرىم جولدى ءمىنى قۇراماي ءجۇرىپ كەلىپ قايران قالدىرادى.
«جىعىلعان كۇرەسكە تويماس» دەگەندەي، كولىكتەرىن تۇگەلدەي اداي جىلقىلارىنا الماستىرعان پاتشا اسكەرى ەكىنشى رەت جورىققا اتتانعانمەن، تاعى جولى بولماي ورالادى. ءۇشىنشى رەت، جاساعىنداعى اداي جىگىتتەرىنەن قۇرالعان جالدامالى توپتى 500 ادامعا جەتكىزىپ، قايتا اتتانعان پاتشا اسكەرلەرى جەڭىسكە جەتىپ، 1881- جىلى تۇرىكمەندەردىڭ مىقتى قامالى كوكتوبەنى الىپ تىنادى. مىنە، ءسويتىپ باس كوتەرتپەي سالىق سالىپ، ونى تولەمەسە جايىلىم-جازىقتىقتان قاعىپ، شىعىنعا ۇشىراتقان حيۋا حاندىعى، قالا بەردى قيقۋلاپ كەلىپ ءالسىن-ءالسىن جازىقسىز اۋىلداردى شاۋىپ، وتاردى ويراندايتىن تۇرىكمەن ەلىمەن اراداعى تۇسىنىسپەۋشىلىك جاعالاسقان ەكى باۋىرلاس ەلدىڭ ءۇشىنشى الىپ مەملەكەتتىڭ اۋزىنا بىرگە تۇسۋىنە سەپ بولىپ، مىقتى جۇرتتىڭ ءوز ىشكى ەسەبىن تۇگەندەۋى ءۇشىن جۇرگىزگەن جىمىسقى ساياساتىنا بىرگە جەم بولۋعا اكەپ سوقتىرادى. «اعايىن الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى» دەگەن وسى بولسا كەرەك...
اتالمىش جىلقىنىڭ قادىر-قاسيەتى تۋرالى 1899-جىلى عالىم ي. پولفەروۆ رەسەيدەن شىعاتىن «كونەزاۆودستۆو» جۋرنالىنداعى «لۋچشيە پورودى كيرگيزسكوي لوشادي - اداي» اتتى ماقالاسى اتالمىش جىلقى تۇقىمىن وزگە ەلدەرگە تانىتۋدىڭ الدى بولدى. ونىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى، تۇقىم-تەگى، ءبىتىم-بولمىسىن ا. ك. روسلياكوۆ، ي. نەچايەۆ، ا. ۆيلكينس، ي. ن. چاشكين، يۋ. ن. بارمينتسيەۆ، ب. سادىقوۆ، ا. يمانعاليەۆ سىندى زەرتتەۋشىلەر جاقسى كورسەتىپ جازدى.
وسىلايشا XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا-اق جورىقتاعى جويقىن ءجۇرىسى، ەرەن كۇش-قايراتىمەن رەسەيلىكتەردىڭ ىقىلاستى نازارىنا ىلىككەن اداي جىلقىسى 1941- جىلى باستالعان ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس كەزىندە دە «كوڭىلدەن دە، كوكەيدەن دە كەتپەگەنىن» اڭعارتتى. مايدانعا كۇش-كولىك رەتىندە وسى جانۋارلاردى الۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ، ماڭعىستاۋدىڭ كەڭ دالاسىندا اساۋ جىلقىلارعا قۇرىق سالۋ دۇربەلەڭى باستالعان. بىرەۋدىڭ ۇستىنە شاڭ قوندىرماي باپتاپ ۇستاعان جۇيرىگىن، ەندى بىرەۋدىڭ كوزدەن تاسا قىلماي وتىرعان تۇلپار تۋار بيەسىن، بىرەۋدىڭ جەلمەن جارىسقان ادۋىندى ايعىرىن، ەركەلىگى مەن ەرەكشەلىگى سوزگە ىلىنگەن بۇلا بايتال، تاي-جاباعىلارىن يەلەرىنىڭ كوز جاسىن كول ەتە ءجۇرىپ، گۋريەۆكە ايداپ، ودان ءارى لەك-لەگىمەن ۆاگوندارمەن مايدانعا اتتاندىرعان. ازاماتىنان ءبىر، جىلقىسىنان ەكى ايىرىلعان قالىڭ ەل قاسىرەت قۇشاعىندا قان جۇتىپ قالا بەرگەن...
ماڭعىستاۋدان الدىمەن ايدالعان 480 باس جىلقى، بارلىق الىنعان 3000 عا جۋىق قىلقۇيرىق قاي مايدان دالاسىنا تارىداي شاشىرادى؟ قايسىسى قانداي جۇمىستارعا جەگىلدى؟ ارالارىندا ەرەكشەلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ، ماداق-ماراپاتقا يە بولعاندارى بار ما؟ سوعىستا نەشەۋى وققا ۇشىپ، نەشەۋى امان-ساۋ قالدى. ودان كەيىنگى تاعدىرلارى نەشىك؟ ونىڭ ءبارى سوعىستا حابارسىز كەتكەن جاۋىنگەرلەردەي ءالى بەلگىسىز كۇيدە... تەك، اداي جىلقىلارىنىڭ ول جاقتا دا ابىرويىن الاسارتپاعانىنىڭ ايعاعى - گەنەرال د. ي. گورودوۆيكوۆتىڭ اتالمىش جىلقىلاردىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن جوعارى باعالاپ، ماڭعىستاۋ تۇرعىندارىنا ريزاشىلىقپەن حات جولداۋى.
سوعىستا كاباردين- بالكار ەلىندە، نالچيك قالاسىندا زەڭبىرەك سۇيرەيتىن اتتارعا كۇتۋشى بولعان ماڭعىستاۋلىق ازاماتتىڭ اداي جىلقىلارىن كورىپ، ولاردى اسكەريلەردىڭ ۇزىن ارقانمەن نوقتالاپ، قامشىمەن توپەلەي ۇرىپ جۋاسىتقانىنا كوڭىلى تولماي، اۋىزدىقتى جۇگەنمەن باس ءبىلدىرىپ، قازاقى داعدىمەن جۋاسىتىپ بەرگەن ەستەلىگى بار. بۇدان ايتپاعىمىز، بۇگىنگى كاباردين جىلقىسى دەگەن اتاۋمەن اۋزىنا قۇس تىستەپ، بۇكىل ءبىر ەلدىڭ اتاعىن اسپانداتىپ، ابىرويىن اسىرعان ماقتاۋلى جۇيرىكتەر سوعىستان ءتىرى قالعان، تۇرىكمەن ەلىن جاۋلاۋ كەزىندە پاتشالى رەسەيدىڭ اسكەرلەرى ءمىنىپ كەتكەن اداي جىلقىلارىنىڭ ۇرپاقتارى نەمەسە ولارمەن قان ارالاستىرۋ ارقىلى الىنعان تۇقىمدار ەمەس پە ەكەن دەگەن وي تۋىندايدى.
بۇل وي جاتسا-تۇرسا جىلقى، ونىڭ ىشىندە اداي جىلقىسىنىڭ قامىن كۇيتتەپ، وتكەنىن تۇگەندەپ، بولاشاعىن ويلاۋمەن كەتكەن مارقۇم ءسابيت ءابىش ۇلى اعامىزدىڭ، وزگە دە ات جاراتىپ، جۇيرىك باپتاعان سەيىستەردىڭ نەمەسە جىلقى سالاسىنا دەن قويعان مامانداردىڭ كەۋدە تۇكپىرىندە جاتقان ارمان-وي...
ءيا، جۇرىسكە شىداماي، اداي جىلقىلارىنا ايىرباستالىپ، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قۋىرداعىنا اينالعان كاباردين جىلقىلارىنىڭ شاماسى حيۋاعا جورىق كەزىندە بەلگىلى بولدى ەمەس پە؟..
1943-جىلى وداقتىق دەڭگەيدە مەملەكەتتىك گۋريەۆ اسىل تۇقىمدى اداي جىلقىسىن وسىرەتىن مەكەمە ۇيىمداسادى دا، اتالمىش «گوسپلەمراسسادنيك» تىزگىنى تىكەلەي ماسكەۋگە، كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى س. م. بۋدەننىيدىڭ قاراماعىنا بەرىلەدى. 13 جىل جۇمىس جاساپ، جىلقىنىڭ قادىر-قاسيەتىن بىلەتىن بىلىكتى باسشىلار مەن ءبىلىمدى عالىمداردىڭ نازارى اۋعان اتالمىش مەكەمە اداي جىلقىسىنىڭ دامۋىنا، عىلىمي نەگىزدەلۋىنە، وتكەن-كەتكەن تاريحىن زەردەلەۋگە قاتىستى ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرعان ءساتتى جۇمىستاردىڭ ۇيىتقىسى بولا العان.
- گوسپەلمراسسادنيكتىڭ قىزمەتتىك ورنى شىن مانىندە سول كەزەڭدەگى ماڭعىستاۋ تۇبەگىندەگى ەكى اۋدان ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى، ونىڭ ىشىندە جىلقى، تۇيە ماسەلەسىمەن اتباسىن تىرەيتىن، سونداي-اق كۇن تارتىبىندەگى كەلەلى ءىستىڭ تۇزدىعىن ازىرلەيتىن نەگىزگى ورىنعا اينالدى. 1956-جىلى ءوز قىزمەتىن امالسىز توقتاتقان اتالمىش مەكەمە اداي جىلقىسىنىڭ اسىلدانۋى مەن ءوسىپ-وركەن جايۋىنا، جىلقى باقتاشىلارى مەن مال ماماندارىنىڭ تاجىريبە جيناقتاپ قالىپتاسۋىنا كادىمگىدەي مۇرىندىق جانە ايتارلىقتاي قوزعاۋشى كۇش بولا ءبىلدى.
نە زاماننان بەرى اتا-بابا جولىمەن ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا بولىپ جالعاسقان ماڭعىستاۋلىق جىلقى ءوسىرۋدىڭ سان قىرلى ادىستەمەلەرى تەك قانا تابيعي ىرىكتەۋ، سۇرىپتاۋمەن شەكتەلمەي ساتىنە قاراي ادامنىڭ اقىل-ويىمەن جەتىسكەن عىلىمعا كەلىپ ۇشتاستى. ورال، اتىراۋ تاجىريبە ستانسالارىنا تاڭداۋلى اداي جىلقىلارى توپتاستىرىلىپ، ولاردى جوعارىدا ايتىلعان تازا قاندى اعىلشىن جانە اراب جىلقىلارىمەن سالىستىرا سىناقتان وتكىزۋ، وداقتىق جانە وبلىس ارالىق ءجيى-ءجيى كورمەلەر ۇيىمداستىرۋ كۇن ءتارتىبىنىڭ قالىپتى شارالارىنىڭ بىرىنە اينالدى، - دەپ جازادى «تۇلپاردىڭ تۇياعىمەن ورىلگەن تاريح» اتتى ەڭبەگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى، ۇزاق جىلدار وسى سالادا باسشىلىق قىزمەتتە بولىپ، اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى اسسوتسياتسياسىن باسقارعان، اداي جىلقىسىن زەرتتەپ-زەردەلەۋدە وراسان تەر توككەن ءسابيت ءابىش ۇلى.
كەيىن ءۇزىلىپ قالعان ءۇردىس ءبىراز جىلدار بويعى ۇنسىزدىكتەن كەيىن 2011- جىلى جالعاسىن تاپتى. بۇل جىلى سول كەزدەگى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ق. كوشەربايەۆتىڭ قولداۋىمەن، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى س. بۋيكەۆيچتىڭ ديرەكتورلىعىمەن اداي جىلقىلارى مەملەكەتتىك سىناقتان ءوتىپ، الىس قاشىقتىققا شابۋدان باق سىنادى.
بايگەگە قوسىلعان 37 اتتىڭ 23 ءى 90 شاقىرىمدىق جەردى سىر بەرمەي شاۋىپ ءوتىپ، الىس قاشىقتىقتى يگەرۋگە مۇمكىندىگى بار ەكەندىگىن دالەلدەدى. ءساتتى وتكەن سايىس الامان دودالارعا، الەمدىك تالاپ دەڭگەيىندەگى جارىستارعا جول اشتى. ءبىر ايدان سوڭ الماتىدا وتكەن ازيا ويىندارى چەمپيوناتىنداعى قازاقستان حالىقتارى III سپارتاكياداسىندا اداي جىلقىلارى 90 شاقىرىم قاشىقتىقتا ءبىرىنشى، ەكىنشى، ءۇشىنشى ورىنداردى يەلەندى جانە ىرىكتەلىپ شىققان قازاقستان، قىرعىزستان، تۇرىكمەنستان تۇلپارلارىمەن الاڭدا توعىستى.
وزگە اتتار ءبىر ساعاتتا 12 شاقىرىم، ال ماڭعىستاۋدان بارعان جىلقىلار وسى ۋاقىت مەرزىمىندە 17 شاقىرىم شاۋىپ ءوتىپ، ابىروي بيىگىنەن كورىندى، تاعى دا ءۇش بىردەي مەدالدى ءوزارا يەلەنىپ قايتتى. سول جىلى شىجىعان شىلدەدە رەسەيدە وتكەن ت م د ەلدەرى كۋبوگى سايىسىندا اداي جىلقىلارى كۋبوكتىڭ ونىڭ الدىنداعى جىلعى يەگەرى رەسەيدىڭ ءوزىن ارتتا قالدىرىپ، جۇلدەنى قازاقستانعا الىپ ورالدى. سول جىلى كۇزدە نورۆەگيا، پولشا، ب ا ءا، ماسكەۋدەن حالىقارالىق دارەجەدەگى تورەشىلەر مەن مال دارىگەرلەرىنىڭ ارنايى كەلىپ قاتىسۋىمەن كەندىرلىدە وتكەن 120 جانە 80 شاقىرىمدىق جارىستاردا دا اداي جىلقىلارى ءۇمىتتى اقتاپ، كۇتكەن بيىكتەن كورىندى. 2012-جىلى اقتاۋدا بولعان 120-80 شاقىرىمدىق سايىستاردا اتالمىش جىلقىلار بارلىق جۇلدەنى ماڭعىستاۋدا قالدىردى. حالىقارالىق ساراپشىلار بۇل جانۋارلاردىڭ مۇمكىندىگىن جوعارى باعالاپ، تاڭدانىستارىن جاسىرماي اتتاندى، شاباندوزداردىڭ شەبەرلىگى جەتىسپەي جاتقان تۇستاردى دا جاسىرماي ايتىپ، ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا كەڭەس بەردى. قازاقستاننىڭ كوك بايراعىن جەلبىرەتىپ، ەلىمىزدى الىسقا تانىتار الاماندار الدا بولار دەپ ويلايمىز. ءبىراق، كوك بايراقتى كوككە كوتەرگەن سپورتشىلارىمىزعا بولىنەتىن كوڭىل مەن كورسەتىلەتىن قۇرمەت تۇياعىنىڭ جەلى بار، وزگەلەر تاڭداي قاعا ءتانتى بولعان جىلقىلارىمىزعا كورسەتىلمەي كەلەدى.
تاريحى ەل تاريحىمەن قابىسا استاسقان، تامىرى تەرەڭدەگى اداي جىلقىسى تۋرالى ايتىلاتىن اڭگىمە دە، سىر مەن تاريحي ەپيزودتار دا جەتكىلىكتى. ونىڭ ءبارى ءبىر ماقالا كوتەرەتىن جۇك ەمەس. وسى ورايدا بەيبىت كۇندە ادال ەڭبەككە ارالاسىپ، ەل باسىنا كۇن تۋعان الاپاتتان تىس قالماي سوعىسقا اتتانعان، بۇگىندە تاۋەلسىز ەلدىڭ داڭقىن الىسقا اسىرعان اداي جىلقىلارىنا ارناپ عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزىپ، جوقتى تۇگەندەيتىن ىرگەلى ىستەردى قولعا الۋ قاجەت-اق. 2013-جىلى «وزەن-تۇرىكمەنستان تەمىرجول قۇرىلىسى اياقتالىپ، كەڭ كولەمدە اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى دە، وسى شاراعا قاتىسۋشىلار لەگىمەن تۇرىكمەن شەكاراسىنان ءارى اسقانىمىز بار. ۇلتتىق برەندىنە اينالعان كىلەمدەرىن بىرنەشە شاقىرىم جەرگە دەيىن تۇتاس جايىپ، اياعىمىزدى جەرگە تيگىزبەگەن اعايىنداردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا بەرىكتىگىنە ءتانتى بولعان ەدىك. ۇزىننان-ۇزاق شۇبالعان كورمە-جارمەڭكەلەرىندە ايگىلى اقالتەكە جىلقىسىنىڭ سۋرەتى بەينەلەنىپ، تاريحى جازىلعان تانىمدىق كىتاپشالار، جارنامالىق بۋكلەتتەر مەن ديسكىلەردەن كوز سۇرىنەدى. «تۇقىمى ەل اسىپ كەتپەسىن» دەپ اسىل تەكتى جىلقىسىنىڭ ءبىر قۇلىنىن دا جاتقا بەرمەيتىن، بەرسە دە تۇقىمى جايىلمايتىنداي ەتىپ اقتاپ ۇستاتاتىن اتا داستۇرلەرىنە ادال تۇرىكمەندەر ايتۋلى جىلقىلارى مەن كىلەمدەرىن الدىنا ۇستاپ، وزدەرىن وسى مۇرالارىمەن بىرگە تانىتىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ قىمىز، شۇبات، قازى-قارتا، قازاقى توبەت، تازى، قازاقتىڭ كيىز ءۇيى مەن كۇي-جىرى سىندى مادەني-رۋحاني مۇرالارىمىزدىڭ قاتارىندا اداي جىلقىسى دا ۇلىقتاۋعا مولىنان تۇراتىن بايلىعىمىز. ءبىراق، ىركىلىپ كەلەمىز. سەبەبى، جايباسارلىعىمىز با، سالعىرتتىعىمىز با، الدە... جىلقىنىڭ بەلگىلى ءبىر رۋدىڭ اتىن يەمدەنۋى ترايباليستىك توسقاۋىلعا تىرەدى مە؟
ءبىراق، اداي جىلقىلارى رۋدىڭ ەمەس، قازاق ەلىنىڭ كوك بايراعىن جامىلىپ، ەلىمىزدىڭ اتىن اسپانداتىپ ءجۇر ەمەس پە؟ سوعىسقا الىنىپ، كەڭەس اسكەرى ساپىندا شايقاسقاندا «كەڭەس» دەپ اتالسىن دەمەگەن ەدى ەشكىم... ۇلتى، ءدىنى، تەگى، وتانى باسقا لەگيونەر سپورتشىلارعا استا-توك مەيىرىمدىلىگىمىز ءوز جىلقىمىزعا كەلگەندە تاۋسىلىپ قالاتىنى بار. وسى توڭ جوعارىدا اتالعان مەرەكەلەر اياسىندا ءجىبىپ، بارىمىزدى باعالاي بىلۋگە باستاما بولسا دەيمىز.
گۇلايىم شىنتەمىر قىزى، ماڭعىستاۋ وبلىسى.
«ەگەمەن قازاقستان» (2015 - جىل)