تايلاقتىڭ تاقياسى قايدا؟ - باسپا سوزگە شولۋ

***

«1941 - جىلى باستالعان سوعىس سالماعى مايدانعا اتتانعان ازاماتتار مەن ولاردىڭ وتباسىنا عانا تۇسكەن جوق، ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى، وزگە دە سالالىق كاسىپورىندار مايدانعا قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىرىلدى.

بۇكىل ەل اياعىنان تىك تۇردى. بۇعاناسى قاتپاعان ءبۇلدىرشىن مەن ەڭكەيگەن قارتتارعا دەيىن ەڭبەك مايدانىنان تابىلدى. ءتىپتى، حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرۋ ماقساتىندا ونەر مەن ادەبيەت سالاسىندا دا ەكپىندى ءۇن، ءورشىل لەپ قالىپتاستى.

ونەرپازداردىڭ مايدان دالاسىنا بارىپ كونسەرت بەرۋى، جامبىل اقىننىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم» دەپ جاۋىنگەرلەردى قايراي ءتۇسۋى، سونداي-اق قازاق عالىمدارىنىڭ سو- و- ناۋ ماڭعىستاۋدان قارت جىراۋ مۇرىن سەڭگىربەك ۇلىن الماتىعا شاقىرتىپ، ايگىلى «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» ەپوستىق جىرىن قاعازعا ءتۇسىرۋى سەكىلدى رۋحاني باعىتتاعى ىستەر وسى باستامالاردىڭ جەمىسى بولاتىن. سول الاساپىران زۇلماتتى تويتارىپ، جەڭىستى جاقىنداتۋعا قازاقتىڭ قۇتتى دالاسى قوسقان ۇلەس پەن كۇش ەرەسەن.

ازىق- تۇلىك، جىلى كيىم- كەشەكپەن بىرگە سوعىسقا قاجەتتى جابدىقتار ەشەلوندارمەن ۇزدىكسىز تاسىلىپ جاتتى. ونداي ەشەلونداردىڭ ءبىرقاتارىنداعى پلاتفورمالاردا مايدانعا قاراي جالى جەلبىرەپ قازاقتىڭ اداي جىلقىلارى دا اتتانعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى»، - دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمى.

اداي جىلقىسى جىلقى بالاسىنىڭ بەرتىندە ءارتۇرلى سەلەكتسيالىق جۇمىستار ناتيجەسىندە الىنعان تەك پەن ءتۇر، تۇقىمدىق جەمىسى ەمەس، ۇزاق جىلدار بويى قاتال تابيعاتتىڭ سۇرىپتاۋىنان ءوتىپ، ادامزاتتىڭ شاپسا قاناتىنا، اشىقسا تاعامىنا جاراپ، ەل مەن جەردى قورعاۋدا سەنىمدى سەرىگىنە اينالعان تابيعي تۇقىم.

سول سەكىلدى ونىڭ اتاۋى دا بەلگىلى ءبىر ەل- جۇرتتىڭ اتىن كەشەلى- بۇگىن يەمدەنە سالعان جوق. ول دا XIX- XX عاسىرلارداعى تالاي شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ قالامىنا سولاي ىلىگىپ، تاريحي قۇجاتتارعا وسىلاي ەنىپ تاريحي قالىپتاسقان اتاۋ. بۇل جايىندا «سوعىسقا كەتكەن سايگۇلىكتەر» دەگەن ماقالادا تولىق بەرىلگەن.

باس باسىلىمدا «الەمدە السىرەگەن ۇيىمدار كوپ» دەگەن ساراپتامالىق ماقالا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. «سوڭعى جىلدارى دۇنيەنىڭ ءتورت قۇبىلاسىنا بىردەي سالقىنىن تيگىزىپ تۇرعان قارجى- ەكونوميكالىق داعدارىس تەك ەۋروپادا عانا ەمەس، باسقا دا قۇرلىقتارعا كوپ قيىندىقتار كەلتىرىپ وتىرعاندىعى سەزىلەدى. سونىڭ ىشىندە الەمنىڭ ەڭ ءىرى ەكونوميكاسى سانالاتىن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ وزىندە كەيبىر سالالار بويىنشا جاعدايدىڭ ءماز ەمەستىگى سەزىلىپ قالۋدا. مۇندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى تومەندەپ، كەيبىر بانكتەردىڭ قىزمەتى توقتاتىلۋدا. وسىنداي جاعدايلار الەمنىڭ باسقا دا نۇكتەلەرىندە بايقالىپ وتىر» ، - دەپ جازادى ماقالا اۆتورى.

***

«ايقىن» گازەتىندە ء«دىندى جالعان سەزىممەن ەمەس، بىلىممەن ءتۇسىنۋ كەرەك» دەگەن تاقىرىپپەن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى، باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلىمەن اراداعى سۇحبات جاريالاندى.

«ءدىن قىزمەتكەرىنىڭ ەتيكاسى» دەپ اتالاتىن تالىمدىك قۇجاتىمىزدى دايىنداپ قويدىق. وسى فورۋمدا، اللا قالاسا، قابىلدايمىز. بۇل ەتيكا بىزگە، ءدىن قىزمەتكەرىنە نە بەرەدى؟ ءدىني قىزمەت - مارتەبەلى مىندەت جانە يمام، مولدالاردان جوعارى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار تالاپ ەتەدى. پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س. ع. س. ) ءوز ۇمبەتىن: «اللا تاعالا كىمگە جاقسىلىقتى قالاسا، سوعان ءدىندى ۇيرەتەدى» دەپ سۇيىنشىلەگەن.

يمامدار فورۋمىن ۇيىمداستىرۋداعى تاعى ءبىر ۇلكەن نيەتىمىزدىڭ ءبىرى - ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىگى مەن ءبىلىمىن بايىتۋ، قازىرگى قوعامعا ساي ءدىني كادرلار ساپاسىن ارتتىرۋ. يمام ەتيكاسىندا بىرنەشە تالاپتار جازىلعان. قۇجاتىمىزدىڭ ماڭىزدى دەگەن تۇستارى مىناداي: بىرىنشىدەن، يمامداردىڭ زاماناۋي اقپارات قۇرالدارىن، عالامتور، بايلانىس قۇرالدارىن جەتە مەڭگەرۋى، شەشەندىك ونەر، سويلەۋ ادەبىن يگەرۋى ءتيىس.

ەكىنشىدەن، مەشىتكە كەلۋشىلەرگە كوركەم مىنەز كورسەتۋى، ولاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا قاجەتتى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن، ءوزىن جان- جاقتى دامىتۋى، قوسىمشا ءىلىم الۋى، دۇنيەلىك ىلىمدەردى مەڭگەرۋى، ۇگىت- ناسيحات جۇمىستارىندا ۋاعىزدى قازاقستان تاريحىمەن، سالت- داستۇرمەن، ادەپ- عۇرىپپەن، ءبي- شەشەندەردىڭ قاناتتى سوزدەرىمەن، ماقال- ماتەلدەرمەن ۇشتاستىرىپ، قازاق حالقىنىڭ ۇلى تۇلعالارى - ءال-فارابي، قوجا احمەت ياسساۋي، ءجۇسىپ بالاساعۇني، اباي، ىبىراي، شاكارىم، ءماشھۇر ءجۇسىپ جانە تاعى دا باسقا وسى سىندى عۇلامالاردىڭ وسيەتتى ولەڭدەرى مەن عيبراتتى اڭگىمەلەرىمەن كوركەمدەپ ايتۋى قاجەت» ، - دەيدى باس ءمۇفتي.

وسى باسىلىمدا «تايلاقتىڭ تاقياسى قايدا؟» دەگەن ماقالا بەرىلگەن.

قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىنا قوسىلعان «تاقيالى پەرىشتە» كوركەم فيلمى تۋرالى ايتىلار اڭگىمە كوپ. ويتكەنى بۇل فيلم ەكرانعا شىققان كۇننەن بەرى جۇرتتىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ العان. اسىرەسە، تايلاقتىڭ ءرولىن تاماشا سومداعان تانىمال اكتەر، مادەنيەت قايراتكەرى، الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ءالىمعازى رايىمبەكوۆتىڭ ءىس-ارەكەتى، قيمىلى، ءسوز ساپتاسى كورەرمەنىن قىزىقتىرماي قويمايدى.

اسىرەسە، تايلاقتىڭ تاقياسى ونى وزگەلەردەن ەرەكشەلەندىرىپ قانا قويماي، كينوعا ۇلتتىق بوياۋ بەرگەن. تاقيا دەمەكشى، رەداكسياعا تەلەفون شالعان ءبىر ازامات ءدال وسى تاقيا تۋرالى سۇرادى. «ءالىمعازى رايىمبەكوۆ اعامىز كينودا باسىنا كيگەن تاقيانى ءباسساۋداعا قويسا، بىرنەشە ميلليون تەڭگە بولسا دا ساتىپ الامىن» دەدى بەيتانىس ازامات.

- تاقياما تاڭعالاتىندار كوپ ەدى! - دەيدى ءالىمعازى اعا. - ونى كيىپ، ءرولىمدى بارىنشا تياناقتى ويناپ شىققان سەكىلدىمىن. العاشىندا كينو ماعان ەرسى كورىندى. قيمىلىم، ارەكەتىم ءبىرتۇرلى، وزىمنەن ءوزىم ۇيالىپ ءجۇردىم. ءبىراق كەيىننەن..  45 جىلدان سوڭ جاقسى كورىنە باستادى. جۇرتتىڭ پىكىرىن ەستىپ، كينوعا دەگەن كوزقاراسىم وزگەردى. حالىق سۇيگەن سوڭ، مەن دە ءسۇيدىم. ال الگى الا تاقيا مەنى وزگە كەيىپكەرلەردەن وزگەشە ەتىپ كورسەتكەن قۇندى باس كيىم بولدى.

***

«كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە «وبشەناتسيونالنايا كواليتسيا دەموكراتيچەسكيح سيل "كازاحستان-2050" ۆىستۋپيلا س وبراشەنيەم» دەگەن ماتەريال باسىلدى. «ەلىمىزدەگى بەدەلدى دە وكىلەتتى ءۇنقاتىسۋ الاڭى رەتىندە دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان2050» جالپى ۇلتتىق كواليتسياسى ءتۇرلى كوزقاراس پەن ۇستانىمداعى جەتەكشى قوعامدىق-ساياسي كۇشتەردىڭ اشىق ءارى ساليقالى پىكىرتالاسى ارقىلى بارلىق الەۋمەتتىك توپتاردىڭ مۇددەسىن قامتاماسىز ەتەدى. كواليتسيا ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك باعىتىن جۇزەگە اسىرۋعا وزىندىك ۇلەس قوسا وتىرىپ، قوعامدى توپتاستىرىپ، ونداعى ءوزارا سەنىمدى نىعايتادى.

بۇگىن، كواليتسيا تالقىلاۋ ناتيجەسىندە 2015 -جىلى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ جونىندەگى باستامانى ءبىراۋىزدان قولدادى. بۇل - ەلىمىز ءۇشىن تاريحي ءسات»، - دەپ اتاپ وتىلگەن ۇندەۋدە.

اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى