كولىك كەپتەلىسى
ءبىراق ادامنىڭ ويلاعانىنداي بولا بەرە مە؟ جولدا كۇتپەگەن جاعداي ورىن الىپ جاتادى.
كولىك كەپتەلىسى پايدا بولادى. كوشەدەگى كەپتەلىس كوڭىلدى نىلدەي بۇزادى. شارشاتادى.
ءبىراق جەراستىمەن جۇمىسقا، ۇيىڭە بارا المايسىڭ عوي. بالاما جول جوق.
...جاقىندا الماتى قالاسىندا رايىمبەك پەن ناۋرىزباي كوشەسىنىڭ داڭعىلىندا قۇبىر جارىلدى. قالانىڭ سىرتىنا قاراي شىعاراتىن جالعىز جولدىڭ ءبىرى - رايىمبەك داڭعىلى. سول كۇنى تومەنگى جاقتا تۇراتىن جاماعات ۇيىنە كەشىگىپ جەتتى.
كوشە كەپتەلىسى بىرنەشە ساعاتقا سوزىلدى. الماتى ءۇشىن بۇل ۇيرەنشىكتى جاعداي. ءبىراق ودان قۇتىلۋدىڭ جولى بار؟ ال انىعاندا كولىك كەپتەلىسى الماتى ءۇشىن عانا ۇيرەنشىكتى جايت پا؟ جوق. قازىرگى تاڭدا الەم حالقى بۇدان زارداپ شەگىپ وتىر.
كولىك تىعىنى بىرنەشە ساعاتقا، ءتىپتى جۇزدەگەن شاقىرىمعا سوزىلعان توسىن وقيعالار دا بار. جاقىندا كولىك قوزعالىسىن زەرتتەيتىن اعىلشىن ساراپشىلارى «قانداي قالادا جاعداي قيىن؟» دەگەن تاقىرىپتا زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كورگەن.
سويتسەك، ءبىزدىڭ الماتىداعى جاعداي ولاردىڭ جانىندا تۇك ەمەس ەكەن. الەمدە كوشەدەگى كەپتەلىس جونىنەن ءبىرىنشى ورىندى ىستامبۇل الادى. جاي ۋاقىتتا كولىككە مىنگەن ادام ۇيىنە نەمەسە جۇمىسىنا 30 مينۋتتا جەتەتىن بولسا، تاڭعى جانە كەشكى مەزگىلدە ىستامبۇلدىق جۇرگىزۋشىلەر 2,5 ساعاتىن جولدا وتكىزەدى. ودان كەيىنگى ورىندا ۆارشاۆا تۇر. پولياكتار الداعى ۋاقىتتا سالىناتىن اينالما جولعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىر.
يتالياندىقتار دا يگىلىكتى ءىستى كورە الماي، پۇشايمان كۇيدە وتىر. جۇرگىزۋشىلەر ازانعى جانە كەشكى مەزگىلدە ۋاقىتىنىڭ باسىم بولىگىن جولدا وتكىزەدى. ارينە، كوپتەگەن قالالار كەپتەلىس تاۋقىمەتىنەن شىعۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر. ال يتالياندىقتار ءۇشىن بۇل قيىن-اق، ويتكەنى ەسكى قالانىڭ ارحيتەكتۋرالىق بەينەسى كوشەنى كەڭەيتۋگە كوپ مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى ەكەن.
بريتانيانىڭ MSN Cars پورتالىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، سوڭعى ەكى جىلدا پاريج الەمدە كەپتەلىسى ەڭ كوپ بولاتىن 15 قالانىڭ تىزىمىنە ەنگەن. بريۋسسەل شاھارى دا وتكەن جىلى ەڭ ۇزاق كولىك كەپتەلىسى بولاتىن رەيتينگتىڭ كوشىن باستادى. نەمىستىڭ گامبۋرگ قالاسى كولىك سالاسى مەن ەكونوميكاسى مىقتى ەۋروپاداعى ەڭ ءىرى ورتالىقتىڭ ءبىرى.
سوندىقتان كولىك كوپ. مۇنداعى حالىق كەپتەلىستەن كوپ زارداپ شەگەدى. 2 ميلليوننان اسا ادام تۇراتىن ستوكگولم دە سكانديناۆيا ماڭايىنداعى حالقى تىعىز قونىستانعان قالانىڭ ءبىرى. ءبىراق كولىكتەن قاشقان جۇرتشىلىقتىڭ باسىم بولىگى مۇندا ۆەلوسيپەد مىنەدى. دەنساۋلىققا جاقسى ارينە، ءبىراق ءبارىبىر كەپتەلىستەن ەشكىم قۇتىلا المايدى. مىسالى، مانچەستەر قالاسىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى ورتاشا ەسەپپەن العاندا جىلىنا 72 ساعاتىن كەپتەلىستە وتكىزەدى ەكەن. ال پاريجدىك جۇرگىزۋشىلەردىڭ ۇلەسى - 70 ساعات. ال كەلن قالاسىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى جىلىنا 57 ساعات كولىكتە وتىرادى. لوندوندىقتار دا جىلدىق ۇلەسى 54 ساعات. ەڭ الاڭداتارلىق ماسەلە مىنادا، مەحيكو كوشەلەرىندە جول كولىك اپاتى ءجيى ورىن الادى. جىلىنا 1500-دەن اسا ادام كولىك اپاتىنان قازا تابادى. مۇنىڭ دا سەبەبى بار. الەمدەگى ەڭ نارازىلىق شەرۋى مەحيكو كوشەلەرىندە وتەدى ەكەن. نارازىلىق شەرۋىنە شىققان جۇرت وسىلاي كولىك اپاتىنا ءتۇسىپ جاتادى.
كولىك كەپتەلىسى قىتاي ءۇشىن دە باس اۋىرتار ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. دەرەككە جۇگىنەر بولساق، 2010 - جىلى قىتايدا جاز ايىنىڭ سوڭىندا بەيجىڭ-تيبەت تاس جولىندا ۇزىندىعى شامامەن 260 شاقىرىمعا جەتەرلىك كولىك كەپتەلىسى جول اپاتى مەن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ سالدارىنان ورىن الدى. بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان كەپتەلىس، ءتىپتى قوزعالىسسىز قالدى. بۇكىل تەلەارنالار بۇل وقيعانى الەمگە تاراتتى. ءبىراق قىتايلىق تۇرعىنداردىڭ مۇنداي جايتقا كوزى ۇيرەنگەن. ارينە، 20 ميلليون تۇرعىنى بار بەيجىڭ ءۇشىن كەپتەلىستىڭ بولاتىن سەبەبى دە بار. قالادا جىلىنا 2 مىڭنان استام ادام جاڭادان رۋلگە وتىرادى. قىتاي ۇكىمەتى كولىك تىعىنىنان قۇتىلۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر.
قازىرگى تاڭدا اينالما جولداردىڭ وتە ازدىعىنان برازيليانىڭ سان- پاۋلۋ قالاسىندا دا جاعداي قيىنداپ وتىر. مۇندا ەڭ ۇزىن كوشە كەپتەلىسى 2008 - جىلدىڭ 9 - مامىرىندا ورىن العان، مۇندا ماشينالاردىڭ تىعىنىنىڭ ۇزىندىعى 265 شاقىرىمعا سوزىلعانى بەلگىلى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، مۇنداي جاعدايعا قالا تۇرعىندارىنىڭ ەتى ۇيرەنگەن. ولار ماشينا ىشىندە وتىرىپ، كينو كورەدى، ساقال-مۇرتىن الادى، ءتىپتى ۇيىقتايتىن ارنايى قاپتارىن دا جولعا الا شىعادى. ءقايتسىن، كەيبىر كوشە كەپتەلىستەرى 3-4 ساعاتقا كەتەدى، ءتىپتى التى ساعاتقا دەيىن سوزىلاتىن تۇسى دا بار. ورتاشا ەسەپپەن اتالعان قالا ماڭايىندا ايىنا جۇزدەگەن شاقىرىمعا سوزىلعان بىرنەشە كەپتەلىستەر بولىپ تۇرادى.
جالپى، كولىك كەپتەلىسىنە ۇشىراماعان جۇرگىزۋشى جوق. بارلىعى مۇنىڭ زاردابىن تارتىپ ۇلگەرگەن. IBM كومپانياسىنىڭ ماماندارى كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەن كورىنەدى. ولار الەمنىڭ 5 ەلىندەگى 8192 كولىك يەسىنىڭ جاۋاپ العان. ناتيجەسى قانداي دەيسىز عوي، جۇرگىزۋشىلەردىڭ 87 پايىزىنىڭ ءارقايسىسى كەم دەگەندە ءبىر ساعاتتان كەپتەلىستە بولعان. ارينە، كەز كەلگەن ەلدىڭ ۇكىمەتى مەن جەرگىلىكتى بيلىگى بۇل تاۋقىمەتتەن قۇتىلۋدىڭ جولدارىن جاساپ جاتىر. ءبىراق امال قايسى، بىردەن شەشىلىپ جاتقان تىرلىك جوق. ويتكەنى دەموگرافيا وسكەن سايىن، ادامنىڭ تەحنيكاعا دا قاجەتتىلىگى مەن سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى.
جالپى، رەسەيدىڭ ماسكەۋ قالاسىن وسى توپقا جاتقىزۋعا بولادى، رەسەي استاناسى حالقى تىعىز جانە كوپ بولعاندىقتان الەمدەگى تىعىنى كوپ، تاۋقىمەتى از ەمەس قالالاردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. 2012 -جىلى الەمدەگى ەڭ ۇزىن كەپتەلىس ماسكەۋدە ورىن العان.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ماسكەۋلىك جۇرگىزۋشىلەر جىلىنا 127 ساعات كولىك تىعىنىندا تۇرادى. بۇل شامامەن 5 كۇن دەگەن ءسوز. اسىرەسە، 2012 - جىلدىڭ 29 - قاراشاسىن رەسەي استاناسىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى ۇمىتا قويعان جوق. جاڭادان جاۋعان قاردىڭ اياعى كوكتايعاققا ۇلاسىپ، كولىكتەردىڭ ءجۇرۋى مۇمكىن بولماي قالدى. ارينە، قيىن. ءبىراق ودان قۇتىلۋدىڭ جولى وڭاي دەۋ قيىن. كولىك تىعىنىنىڭ كوپتىگى تۇرىك اعايىنداردىڭ دا جولدا ءجۇرۋ جىلدامدىعىن 55 پايىزعا تەجەپ وتىر.
...دەمەك، الماتىدا عانا ەمەس، اقيقاتى بۇكىل الەمدە كولىك كەپتەلىسى بار. ماسەلە، ونى رەتتەۋدە، تىعىننىڭ ءتۇيىنىن بولدىرماۋدا. ءبىراق بۇل ايتۋعا عانا وڭاي بوپ تۇر عوي...
بەرىك بەيسەن ۇلى
«ايقىن»
