قارجى داعدارىسى كەلىپ قالدى ەكەن دەپ ەكى اياعىڭدى كوتەرىپ، جاتا قالۋىڭا بولمايدى - ءماجىلىس دەپۋتاتى رومان كيم
ر. ۋ. كيمنىڭ قارجى داعدارىسى، ونىڭ اسەرى، ازاماتتاردىڭ قانداي ارەكەت جاساۋى قاجەتتىگى جايلى ويلارى وقىرماندارعا دا وي سالادى دەپ ويلايمىز.
- بۇگىنگى تاڭدا بارلىق ادام الەمدىك اقپاراتتارعا قول جەتكىزىپ وتىر. جەر شارىندا بولىپ جاتقان وقيعالارعا نازار اۋدارعان ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى دا ءارتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ جاتادى. جالپى، قارجى داعدارىسى ءبىزدىڭ ەلگە قالاي اسەر ەتۋدە؟
- بۇگىنگى تاڭدا تاعى دا «كريزيس- كريزيس» دەپ ءجيى ايتىلا باستادى. قازىر مەن ءوز ۇيىمدە وتباسى مۇشەلەرىنە جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى، سونداي- اق قوعامدىق ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ءبىر ماسەلەنى ايتىپ ءجۇرمىن. «سىزدەر داعدارىس ماسەلەسىن تالقىعا سالىپ، ابىرجىپ، الداعى كۇنگە الاڭداپ وتىرسىزدار. ال داعدارىس سىزدەرگە قالاي اسەر ەتىپ جاتىر؟» دەپ سۇرايمىن. ەشكىم دە «مەن قينالىپ جاتىرمىن»، - دەپ جاۋاپ بەرگەن جوق. ارينە، ءبىر كاسىپورىنداردا كىرىستەر ازايعان شىعار، كەيبىر تاۋارلاردىڭ باعاسى كوتەرىلگەن بولار، بۇل ءومىر ەمەس پە؟ مۇنىڭ ءبارى - نارىق زامانىنىڭ زاڭى.
سوندىقتان قارجى داعدارىسى كەلىپ قالدى ەكەن دەپ باسىڭدى ەكى قولمەن ۇستاپ وتىرا بەرۋىڭە نەمەسە ەكى قولىڭدى، ەكى اياعىڭدى كوتەرىپ، جاتا قالۋىڭا بولمايدى. جۇمىسىڭ بار ما، جاساي بەر. تاماعىڭ بار ما، ۋاقتىلى تاماقتان دا، كۇندەلىكتى تىرشىلىگىڭدى جالعاستىرا بەر. شىنى كەرەك، ءدال قازىر الىپ بارا جاتقان ەشتەڭە جوق. كەرىسىنشە، قارجى داعدارىسى ادامداردىڭ جيناقى بولۋىنا، بيىككە ۇمتىلۋىنا سەرپىلىس بەرەدى. ءبارى تاماشا، جاقسى بولعان كەزدە، ادام بوساڭسي باستايدى. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، وتە جاقسى تۇرعاندىقتان، كەيبىر مەملەكەتتەر قۇرىپ تا كەتكەن. ويتكەنى تۇرعىندارى جۇمىس ىستەۋدى قويعان، ويلاۋدى قويعان.
داعدارىستىڭ ءالسىن- ءالى بولىپ تۇرۋى جاھاندىق پروسەستەگى قوعامنىڭ قالىپتى ءبىر كورىنىسى. مىسالى، ادامنىڭ ءوزى ۇنەمى دەنى ساۋ، شاپقىلاپ جۇرە بەرمەيدى عوي. سول سياقتى ەكونوميكا دا ۇنەمى جوعارى ورلەي بەرمەيدى! داعدارىس كەزەڭدەرى بولادى، ول دا ءبىر ادامنىڭ سىرقاتتانعان كەزى سەكىلدى «ءجۇرىسى» باياۋلاپ قالادى، ءتىپتى «توسەك تارتىپ» قالۋى دا مۇمكىن. ال اۋرۋدان ەمدەلگەن ادام جۇمىسقا كىرىسىپ، جاڭا قارقىنمەن ەڭبەك ەتەدى. مەن ءاردايىم كەزدەسۋلەردە، وزىمنەن كىشىلەرگە: «بىزگە تەك ەڭبەك ەتۋ كەرەك جانە ءوز قابىلەتىمىزدى كورسەتۋگە، الاڭسىز، ەركىن ءومىر سۇرۋگە، ەركىن تىنىس الۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ءومىردىڭ ءار كۇنى ءۇشىن قۋانۋىمىز قاجەت»، - دەپ ايتامىن. ال ءبىز كەيدە الەمدىك ماسەلەلەرمەن باس قاتىرىپ جۇرەمىز. جاھاندىق قارجى داعدارىسى تۋرالى ويلايتىن، ناقتى شارالار قابىلدايتىن ۇكىمەت بار. داعدارىستىڭ الدىن الۋ جولدارىن ەلدىڭ بيلىگى ويلاستىرادى.
قاراپايىم ادامدارعا نە كەرەك؟ 11 - اقپان كۇنى بولعان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەڭ باستىسى جۇمىس ورىندارى بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. جۇمىسى بار ادام وتباسىن دا اسىرايدى، قوعامعا دا پايداسىن تيگىزەدى.
1999 - جىلدارى الماتى وبلىسى، قاراتال اۋدانىنىڭ اكىمى بولىپ قىزمەت جاساعان كەزىمدە، ەلدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى اناعۇرلىم تومەن ەدى. ازاماتتار ماعان كەلىپ: «جاردەماقى جوق، ەڭبەكاقى جوق، زەينەتاقى دا الا الماي جاتىرمىز»، - دەپ شاعىمداناتىن ەدى. سول كەزدە ەڭبەك ەتە الاتىندارىنا «جاردەماقى، ەڭبەكاقى جوق بولعانمەن، جەر بار، سۋ بار، كۇن بار، ەگەر ەگەتىن تۇقىم جوق بولسا، ونى ساتىپ الۋىڭا كومەكتەسەيىن، جەرىڭدى جىرتىپ بەرۋ ءۇشىن تەحنيكانى جىبەرەيىن، جانارمايدى دا تاۋىپ بەرەيىن، اياق- قولىڭ ساۋ ما، قانە، جۇمىس جاسا»، - دەپ كەڭەس بەرەتىنمىن. ءبىز ەشۋاقىتتا اشتان ولمەيمىز. ويتكەنى بىزدە ءبارى بار. تەك ەڭبەك ەتۋ قاجەت.
ال ادامدارعا «ا، مەملەكەت ماعان نە بەرەدى؟ » دەپ تەك ءبىر ويمەن ءومىر سۇرۋىنە بولمايدى. ەشكىم دە مەملەكەت بەرگەن جاردەماقىعا ءومىر سۇرە المايدى. نارىق زامانى قاتال، سوندىقتان ادام ساناسى وزگەرەتىن كەز كەلدى. «مەملەكەت ءبارىن ءوزى ىستەيدى» دەگەن ويدان ارىلۋىمىز قاجەت. مەملەكەت، ەڭ بىرىنشىدەن، ازاماتتاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋى ءتيىس. ال ءوزى جانە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ورتاسى ءۇشىن قاجەتتى يگىلىكتەردى ادامدارىڭ وزدەرى ىستەۋى كەرەك.
ارينە، قارجى داعدارىسى بارىمىزگە دە اسەر ەتەدى. ءبىراق باسىڭا ۇرىپ قالعانداي، ءولدىم دەپ جاتا قالمايسىڭ عوي.
- ەلباسى ءوز سوزىندە جاڭا جوبالار ىسكە قوسىلاتىنى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىنى تۋرالى ايتتى، ءسىز قانداي وي قوساسىز؟
- ارينە، الداعى كەزەڭگە جوسپارلانعان ىستەر دەر كەزىندە ورىندالادى. وعان قاتاڭ باقىلاۋ جاسالاتىنى ەسكەرتىلدى.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ ۇنەمى ايتاتىن ءسوزى بار: «داعدارىستان شىعۋدىڭ ەكى جولى بار: نە ءبىز وتىرىپ الىپ، كوز الدىمىزداعىنىڭ قالاي قيراپ جاتقاندىعىن قاداعالايمىز، نە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ، داعدارىس ارقىلى بولاشاقتىڭ قامىن جاسايمىز» دەگەن. ءبىز ءاردايىم وسىنىڭ ەكىنشى جولىمەن كەلەمىز جانە ءارقاشاندا بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ كەلەمىز. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە، قالالار مەن اۋدانداردا قانشاما ىستەر اتقارىلدى؟ قازىر ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا باسا كوڭىل بولىنۋدە.
پرەزيدەنتتىڭ «نۇرلى جول - بولاشاققا باستار جول» جولداۋى ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋعا باعىتتالعان جوبالاردان تۇرادى. ارينە قاي مەملەكەتتە دە ەكونوميكانى كوتەرۋ ءۇشىن كولىكتىك- لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى، يندۋستريالىق جانە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى زور. ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىڭ وڭىرلەرىن ءبىر- بىرىمەن قوساتىن ساپالى جولدار بولۋى ءتيىس. ول جولدار حالىقارالىق كولىك ترانزيتى بولسا، ءتىپتى جاقسى. ەلىمىزدىڭ جەر كولەمى ۇلكەن، جول پروبلەماسى بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى نەگىزگى كۇرە جولداردى سالۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ وتىر. ول ءۇشىن ۋاقىت تا، قارجى دا بار. ۇلتتىق قوردان ارنايى قاراجات بولىنەدى. تەك بولىنگەن قارجى كوزدەلگەن ماقساتقا جۇمسالۋى ءتيىس. سوندا عانا قولعا العان ءىسىمىز ناتيجەلى بولماق. جاقسى باستامانىڭ يگىلىگىن حالىق كورەدى.
- ءبىزدىڭ قوعامدا قانداي ماسەلەلەرگە ءجىتى ءمان بەرگەن ءجون دەپ ويلايسىز؟
- ماڭىزدى ءبىر ماسەلە بار. بىزدە بيۋدجەتتە قاراجات كوپ بولعان كەزدە، اقشانى دۇرىس جۇمساي المادىق. ەسىڭىزدە مە، ەكى- ءۇش جىل بۇرىن جىلدىڭ سوڭىندا يگەرىلمەي قالعان قاراجاتتىڭ كولەمى دە از بولعان جوق. نارىق زامانى داعدارىس بولسىن- بولماسىن، ىسىراپشىلدىقتى، ويلانباي قادام جاساعانداردى كەشىرمەيدى.
كەيبىر وڭىرلەردە دۇرىس ويلاستىرىلماعان جوبالار بويىنشا وبەكتىلەر سالىندى. كەيبىر اۋىلداردا مەكتەپتەر قىمبات قۇرىلىس ماتەريالدارىنان سالىنعانىن كوردىك. ۇلكەن سارايلار سالۋدىڭ كەرەگى قانشا؟ ول ءبىلىم بەرەتىن عيمارات قوي، ەڭ باستىسى، وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر ءۇشىن جارىق، جىلى، جايلى بولسا، بولدى ەمەس پە؟ ەگەر كىتاپحانادا كىتاپ بولماي جاتسا، ول ەندى ويلاندىراتىن جاعداي. مەكتەپ ديرەكتورى ءوزىنىڭ كابينەتىنە ەمەن اعاشىنان جاسالعان ەسىكتى ورناتسا، ودان ءبىلىم بەرۋ ساپاسى ارتىپ كەتە مە؟
سوندىقتان بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى ءارى ۇنەممەن جۇمساۋدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور.
- راقمەت اڭگىمەڭىزگە.
اۆتور: ايدىن بايمەن
