جەتىم بالالارعا ارنالعان مەكەمەلەردە زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەر انىقتالدى - باس پروكۋراتۋرا
پروكۋراتۋرا ورگاندارى تۇراقتى تۇردە وسى ساناتتاعى بالالاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا تەكسەرىستەر جۇرگىزەدى. وتكەن جىلى جەتىم بالالارعا ارنالعان مەكەمەلەرگە جۇرگىزىلگەن تەكسەرىستەردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ءبىرقاتار جۇيەلى پروبلەمالار انىقتالدى، ولار بالالاردىڭ مۇلىكتىك قۇقىقتارىنىڭ ايتارلىقتاي بۇزىلۋىمەن، ولاردىڭ اقشالاي قاراجاتتارىنا قول سۇعۋشىلىقپەن، ءتيىستى جاردەماقىلار مەن اليمەنتتەردى الماۋمەن، سونداي-اق بالالاردىڭ تۇرعىن-ءۇي قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستى بولدى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا «قازپوشتا» ا ق- نىڭ تولە ءبي اۋداندىق بولىمشەسىنىڭ باستىعى وسمانوۆا بالالار ءۇيى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ ەسەپ-شوتتارىنان اقشا ۇرلاعانى ءۇشىن سوتتالدى. الماتى وبلىسى ۇشتوبە بالالار ءۇيىنىڭ الەۋمەتتىك پەداگوگى ز. ورمانوۆا مەكەمە تاربيەلەنۋشىلەرىنە تيەسىلى 1,5 ميلليون تەڭگەنى يەلەنىپ كەتكەن.
شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قامقورشى ن. كريكۋنوۆانىڭ كەسىرىنەن كامەلەتكە تولماعان بالا ءوزىنىڭ 1 ميلليون تەڭگەگە جۋىق جيناعىنان ايىرىلىپ قالعان. الماتى وبلىسىندا ءوز قىزىن تاربيەلەۋدەن باس تارتقان اكە بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ جۇرگەن قىزىنا اسىراۋشىسىنان (اناسىنان) ايىرىلعانى ءۇشىن تاعايىندالعان 500 مىڭ تەڭگەدەن استام سوماداعى جاردەماقىنى زاڭسىز الىپ كەلگەن. وسى جانە وزگە دە فاكتىلەر بويىنشا قىلمىستىق ىستەر قوزعالىپ، تەرگەلۋدە.
سونداي- اق پروكۋرورلار جەتىم بالالارعا تيەسىلى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىنى الۋ قۇقىعىن بۇزۋ فاكتىلەرىن انىقتادى.
مىسالعا، شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جاڭا ءشۇلبى وبلىستىق بالالار ءۇيى اكىمشىلىگىنىڭ سايكەس قۇجاتتاردى زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىققا ۋاقتىلى جولداماۋى سالدارىنان ونىڭ ەكى تاربيەلەنۋشىسى اسىراۋشىسىنان ايىرىلعانى ءۇشىن بەرىلەتىن 415 مىڭ تەڭگە سوماسىنداعى جاردەماقىنى الا الماي قالعان. بورودۋليحا اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ تالابى بويىنشا بۇل اقشا بالالار ۇيىنەن جەتىم بالالاردىڭ پايداسىنا ءوندىرىلدى. پسيحونەۆرولوگيالىق دارىگەرلىك- الەۋمەتتىك مەكەمە اكىمشىلىگىنىڭ كىناسىنەن مۇگەدەكتىك ءۇشىن جاردەماقىسى اۋدارىلماعان مۇگەدەك بالانىڭ قۇقىعى استانا قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ ۇيعارىمى بويىنشا قورعالدى. وسىنداي فاكتىلەر وڭتۇستىك قازاقستان، شىعىس قازاقستان، اقمولا وبلىستارىندا انىقتالدى.
بالالار ۇيلەرى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ تۇرعىن ۇيلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەتكىلىكتى شارالار قابىلدانبايدى، بۇل ولاردىڭ زاڭسىز پايدالانىلۋىنا نەمەسە يەلىك قۇقىعىنان ايىرىلۋعا الىپ كەلەدى.
مىسالعا، الماتى ق. № 1 بالالار ءۇيىنىڭ ءۇش تاربيەلەنۋشىسى بۇرىن ولاردىڭ قايتىس بولعان اناسىنا تيەسىلى جەر ۇيدەگى ۇلەسكە مۇرالىق قۇقىعىنان ايىرىلعان، ويتكەنى بۇل جىلجىمايتىن مۇلىك جەر تەلىمىمەن بىرگە ءۇشىنشى ءبىر تۇلعالارعا ساتىلىپ كەتكەن. پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋىنان كەيىن سوت شەشىمىمەن مامىلە جارامسىز دەپ تانىلدى، جەتىم بالالاردىڭ مۇراگەرلىك قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلدى.
وسكەمەن قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ تالابى بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى بالالار اۋىلىنىڭ ءۇش تاربيەلەنۋشىسىنىڭ پاتەردەگى ۇلەستى مۇراعا الۋ قۇقىقتارى قورعالدى. اقتوبە وبلىسىندا مامانداندىرىلعان مەكتەپ- ينتەرناتتىڭ تۇلەكتەرى (ەر بالا جانە ونىڭ ەكى قارىنداسى) قايتىس بولعان انالارىنىڭ پاتەرىنە ۇزاق ۋاقىت بويىنا ورنالاسا الماي كەلگەن، ويتكەنى تۇرعىن ءۇي ءۇشىنشى تۇلعالارعا زاڭسىز جالعا بەرىلىپ كەلگەن. پروكۋرورلىق ىقپال ەتۋ شارالارىن قابىلداعاننان كەيىن عانا پاتەر جالداۋشىلار پاتەردى بوساتقان، قازىرگى ۋاقىتتا وندا مۇراگەرلەر تۇرىپ جاتىر.
بالالاردىڭ بالالار ۇيلەرىندە تاربيەلەنۋى اياقتالعان سوڭ ولاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى نەعۇرلىم وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس، رەسپۋبليكا بويىنشا وسى ساناتتاعى 14 مىڭنان استام بالا تۇرعىن ۇيگە ءزارۋ. تەكسەرىستەر بارىسىندا ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن 4 مىڭنان استام بالا تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە قويىلماعان.
مىسالى، اقتوبە وبلىسىندا 360 مۇقتاج بالانىڭ 156 سى تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە قويىلماعان. وسىنداي فاكتىلەر استانادا، قاراعاندى، قىزىلوردا، پاۆلودار جانە الماتى وبلىستارىندا ورىن العان.
وسىعان بايلانىستى باس پروكۋراتۋرا مۇقتاج جەتىم بالالارعا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان تۇرعىن ءۇي الۋعا ءبىرىنشى كەزەكتەگى قۇقىق بەرەتىن ءبىرقاتار قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ مەن زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە باستاما كوتەردى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2014 -جىلى عانا 950 جەتىم بالا پاتەر الدى.
تەكسەرىس قورىتىندىسى بويىنشا بارلىعى 2600 دەن استام جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورىنسىز قالعان بالالاردىڭ قۇقىقتارى قورعالدى، 364 لاۋازىمدى تۇلعا ءارتۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى، 10 ادام سوتتالدى. پروكۋرورلىق ىقپال ەتۋ شارالارى بويىنشا 16 ميلليون تەڭگەدەن استام سوماعا جەتىمدەرگە كەلتىرىلگەن شىعىننىڭ ورنى تولتىرىلدى جانە اقشالاي قاراجات تولەندى.
تەكسەرىس قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنە انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى، سونداي-اق ولارعا جاعداي جاسايتىن سەبەپتەر مەن شارتتاردى جويۋ جانە بولدىرماۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلدى.
