بايلىعى كوپ ەلدەگى تاپشىلىق نەدەن؟
ءبىراق سول بايلىق ءجوندى يگەرىلمەگەن. سودان دا بۇل ەلدىڭ، اراب ەلدەرىندەي ەمەس، ەكونوميكاسى تومەن.
ءيا، قازىر مۇنايدىڭ باعاسى تومەندەپ كەتتى. ءبىراق بۇل - تەك ۆەنەسۋەلانىڭ باسىنداعى جاي ەمەس، بۇكىل الەمدىك قۇبىلىس. سول مۇنايعا باي ەلدەردىڭ كەيبىرەۋلەرى بولماسا، كوپشىلىگىنىڭ مۇرتى قيسايعان جوق. ايتالىق، اراب ەلدەرى وزدەرىنىڭ سول مۇنايدان جاساعان قورىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى قيىندىقتان قينالماي وتىر.
ال ۆەنەسۋەلا بولسا، اسىرەسە، وسىدان ءبىراز بۇرىن دۇنيەدەن وتكەن باسشىلارى ۋگو چاۆەستىڭ كەزىندە بار تاپقاندارىن قارۋ- جاراققا جۇمساپ، قايداعى ءبىر سوعىسقا دايىندالعان. الەمدەگى ەڭ ءبىر ميليتاريلانعان ەلدەرمەن دوستاسىپ، ءبىرازىنا قارىزدانىپ تا قالعان. ارينە، قارۋ- جاراق حالىققا تاماق بولمايدى، بۇلارعا تاپ بەرەتىن جاۋ دا تابىلا قويعان جوق.
ءدال قازىر سول ۆەنەسۋەلا حالقى تاماقتىڭ، ازىق- تۇلىكتىڭ تاپشىلىعىنان زارداپ شەگىپ وتىر. ازىق- تۇلىكتىڭ كوپ پايدالانىلاتىن ءسۇت، ۇن تۇرلەرىنە كارتوچكا جۇيەسى ەنگىزىلگەن. وعان دا ۇزاق تۇرىپ، كەزەك كۇتىپ جەتەسىڭ. ازىق- تۇلىك دۇكەندەرىنە حالىقتىڭ اپتاسىنا ەكى- اق رەت كىرۋگە حاقى بار. بىرنەشە كۇنگە جەتەرلىگىن سوندا الىپ الماساڭ، كەيىن قولىڭ جەتپەيدى. سونىڭ وزىندە سول الاتىندارىڭ تولىپ تۇرعان جوق، ىلىنگەنگە قۋاناسىڭ.
بۇل ەلدەگى ازىق- تۇلىك تاپشىلىعى اقپارات قۇرالدارىنىڭ كوپ ايتاتىن اڭگىمەسىنە اينالدى. مۇندا، ءتىپتى، كۇلكىلى جايلار دا كوپ. ەلدىڭ ازىق- تۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ۇلتتىق قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى كارلوس وسوريو ۇزىن- سونار كەزەكتىڭ بولۋىن بارشىلىقتىڭ كورىنىسى سانايدى. ول تەلەارنادان سويلەپ: «ەگەر ۆەنەسۋەلادا تاماق بولماسا، كەزەك تە بولماس ەدى عوي. بۇل - بىزدەگى بارشىلىقتىڭ ايعاعى»، دەپ ءبىراز جۇرتتى كۇلدىرگەندەي دە بولعان.
ال جۇرت سول تاپشىلىقتان كەزەككە ءتۇنى بويى تۇرۋعا ءماجبۇر. ياراكۋي شتاتىنىڭ گۋبەرناتورى حۋليو لەون ەرەديا سول تۇنگى كەزەككە دە تىيىم سالىپ، حالىقتى ودان سايىن قيناعان.
وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. ۇكىمەت جوقتى بار دەپ ايتىپ، قۇتىلا الماسىن بىلگەن سوڭ، ەلدەگى ازىق- تۇلىك تاپشىلىعىن وپپوزيتسيا مەن كاسىپكەرلەرگە، سونداي- اق، ا ق ش يمپەرياليزمىنە جاۋىپ، اقتالماق بولىپ ەدى، حالىق وعان دا يلانبادى. سوندا پرەزيدەنت نيكولاس مادۋرو ازىق- تۇلىك ساتاتىن دۇكەن باسشىلارىنا ءتيىسىپ، ولاردىڭ ءبىرازىن تۇرمەگە دە جاپتى. ولاردى ساتۋشىلاردى ازايتىپ، كەزەكتى قولدان جاساپ وتىر دەپ ايىپتادى. وعان دا ەشكىم سەنە قويماس.
قازىر ەلدە ازىق- تۇلىك ساتاتىن ساۋدا ورىندارى ەڭ ماڭىزدى نىساندارعا اينالعان. ولاردى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كۇنى- ءتۇنى كۇزەتىپ، ايرىقشا قامقورلىقتارىنا العان. كۇيزەلگەن حالىقتان ءبارىن كۇتۋگە بولعانداي. ينفلياتسيا دەڭگەيى ەلدە 63,6 پايىزعا جەتكەن.
پرەزيدەنت نيكولاس مادۋرو ەل ارالاپ، كومەك سۇراپ قايتتى. قىتايدان 20 ميلليارد دوللار نەسيە السا، كاتار 5 ميللياردتاي قارىز بەرمەك بولىپتى. مۇنى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى تىنىس تارىلعانداعى وتتەگى ساناپ وتىر. ول تاۋسىلسا قايتپەك؟ جاۋ ىزدەپ، قارۋ جيناعانشا، كۇنى بۇرىن حالىقتىڭ قامىن ويلاعاندا، ارينە، بۇلاي بولماس ەدى. راس، مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋى قيىنشىلىق تۋدىردى. ءبىراق ول تەگىنگە ساتىلىپ جاتقان جوق. الەمدەگى مۇناي قورى ەڭ كوپ ەلدىڭ قارجىدان تارىققانى، ءسىرا، تاڭدانارلىق وقيعا رەتىندە تاريحتا قالاتىن شىعار.
ماماديار جاقىپ، جۋرناليست
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتى
