ءۇرىمجى ۇلگىلەرى
البەتتە، ءسوز باسىندا بۇل ىلكىمدى ساپاردى ەۋرازيالىق ب ا ق وكىلدەرى ءۇشىن ق ح ر (قىتاي) مەملەكەتتىك كەڭەسى باسپا ءسوز كەڭسەسىنىڭ باسشىلىعىمەن شىنجاڭ- ۇيعىر اۆتونوميالى رايونى ۇكىمەتىنىڭ باسپا ءسوز كەڭسەسى ۇيىمداستىرىپ اتقارىپ شىققانىن ايتۋ ءلازىم.
ءبىر اپتالىق سەميناردا پاكىستان، تۇركيا، ءۇندىستان، موڭعوليا، قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان، وزبەكستان جانە رەسەي ەلدەرىنىڭ جيىرماعا جۋىق جۋرناليسى اسپان استىن جايلاعان الىپ كورشىمىز جايىندا ءبىراز جايلارعا قانىقتىق. ءبىر بايقاعانىمىز، مۇددەلى تاراپ تا الەمنىڭ قىتاي جايلى نەعۇرلىم كوبىرەك بىلە ءتۇسۋىن، بولمىس- سيپاتىن ىشتەن ءۇڭىلىپ تاني ءتۇسۋىن بار پەيىلدەرىمەن قالايتىن سىڭايلى. ساعاتتاپ سانامىزعا قۇيىپ تاتىمدى دارىستەرىن دە تىڭداتتى، تالاي- تالاي تاماشا كورنەكتى جەرلەرىن، وركەندى وندىرىستەرىن دە كورسەتتى.
ءيا، اسىرەسە، قازاق ءۇشىن قىتايدىڭ بۇگىنگى باقۋاتتى بايتاق ايماعى - شىنجاڭ بوتەن ەمەس، باۋىر، تاڭسىق ەمەس، تانىس. 1,5 ميلليونعا جەتەعابىل قانداسىمىزدىڭ اتامەكەنى، بابا توپىراعى. قازاقتار نەگىزىنەن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىندا، باركولدە، تارباعاتايدا، موريىدا، التايدا ءومىر كەشۋدە. شىنجاڭ دەسە، شوقاننىڭ جۇمباق سىرلى قاشعار، قۇلجا ساپارلارى، اتاقتى جەتىشار حيكايالارى ويدا تۇرارى دا حاق. شىنجاڭ تاريحتا «شىعىس تۇركىستان» دەپ تە تاڭبالانىپ قالعان، قاشعار جاعى «كىشى بۇحارا» دەپ تە اتالعان. ول - بۇگىنگى شىنجاڭنىڭ كەشەگى تاريحى.
البەتتە، ءبىزدىڭ شىعىسىمىز قىتاي ءۇشىن باتىس. قىتايلار بۇل ايماقتى كونە زامانداردا- اق باتىس ولكە، ياعني شيۋي نەمەسە شينجياڭ دەپ اتاعان كورىنەدى. جىلنامالاردا «باتىس جەرلەرىنىڭ 36 مەملەكەتى» دەپ كورسەتىلەدى. ول «مەملەكەتتەردىڭ» شىن مانىندەگى سانى 50 دەن اسىپ جىعىلعان. بۇلاردىڭ ءبارى كوشپەندىلەردىڭ مەملەكەتتەرى بولعان. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ بەلگىلىسى ءارى بەلدىسى - ءۇيسىن مەملەكەتى. ولار جەر ەمشەگىن ەمگەن، ءبىراق اڭشىلىقتى الدا ۇستاعان. ىلە وزەنىنىڭ بويىنداعى بۇل ۇيسىندەر 180 مىڭ ساداقشى شىعارا الىپتى. شامامەن ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى جانە كەيىنگى عاسىرلاردىڭ توقايلاسقان تۇسى بولسا كەرەك. وسى ۋاقىتتاردا كورشىلەس قوس حالىق ومىرىندەگى اسا جارقىن ديپلوماتيالىق وقيعا ورىن الىپ، حان اۋلەتىنىڭ شي جيۋن جانە جە يۋ اتتى ەكى حانشايىمى ءۇيسىن مەملەكەتىنىڭ امىرشىلەرىنە كۇيەۋگە ۇزاتىلادى. قىتاي دەرەكتەرىندە دارىپتەلگەن، قازاق- قىتاي اراسىنداعى قۇداندالى جەكجاتتىق قاتىناستىڭ، شىنجاڭ تاريحىنىڭ ءبىر ۇزىك سىر- سيپاتى وسىنداي.
ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 138 - جىلى حان اۋلەتىنىڭ يمپەراتورى باتىستاعى ءۋالاياتتارعا جاڭ چيان دەگەن بارلاۋشىسىن جىبەرەدى. وسىدان كەيىن باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى بارىس- كەلىس، الىس- بەرىس جاندانا تۇسەدى. قىتايدان پارسى مەن ريمگە تاۋلار مەن شولدەردەن اسىپ، جىبەك پەن باسقا دا بۇيىمدار تاسىعان تۇيەلى كەرۋەندەر لەگى تولاسسىز اعىلا باستايدى. باتىس پەن شىعىستى، سونداي- اق، ازيا، افريكا، ەۋروپا سىندى قۇرلىقتاردى جالعاستىرعان وسىناۋ كونە جول «جىبەك جولى» اتاۋىمەن الەمگە تانىلدى، وركەنيەت تەگەرشىگىنە اينالدى. شىنجاڭ ەجەلگى جىبەك جولىنىڭ ورتالىق وزەگىندە جاتتى، ال ونىڭ قازىرگى باس قالاسى ءۇرىمجى ول زامانداردا وسى كۇرەتامىر بويىنداعى باستى ساۋدا بەكەتتەرىنىڭ ءبىرى بولدى.
رەتى كەلىپ تۇرعاندا ايتا كەتەلىك، «ءۇرىمجى» ۇيعىر- تۇركى تىلىندە «توقۋشى، ءورىمشى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ءورىمشى- ءۇرىمشى- ءۇرىمجى. قازاق تىلىندە، قازاق ۇعىمىندا دا ءدال وسى تابيعي قالپىندا قالتقىسىز قابىلدانادى. ەرتەدە جىبەك جولى بويىنداعى بەكەت- شاھاردا ادامدار جاس شىبىقتاردان سەبەتتەر مەن باسقا دا زاتتاردى ءورىپ جاساپ، ساتۋعا شىعارعان. ءسويتىپ، ۇرىمجىدە ورىمشىلەر كوبىرەك شوعىرلانعان. عاسىرلار قويناۋىنان باس كوتەرگەن قالا اتاۋى دا وسىلاي ىزىلىپ قالىپتانعان. قازىرگى ءۇرىمجى - شىنجاڭ- ۇيعىر اۆتونوميالى رايونىنىڭ استاناسى، ايماقتىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق جانە مادەني ورتالىعى. شاھار تيان- شان تاۋلى جوتاسىنىڭ تەرىسكەي بەتكەيىندە جاتىر. الەمدەگى مۇحيت جاعالاۋىنان ەڭ الىس (2250 ك م) ورنالاسقان ءىرى قالا بولىپ تابىلادى. سونداي- اق، ازيانىڭ گەوگرافيالىق كىندىگىن نۇسقاعان بىرەگەي ەسكەرتكىش ءۇرىمجىنىڭ كۇنگەيىندە 30 شاقىرىم جەردە تۇرعانىن ءبىلۋ دە وقىرمانعا قىزىقسىز بولماس.
سونىمەن، وتكەن تاريحقا قايتا زەر سالساق، شىنجاڭدا ءبىراز زاماندار بويى عۇندار دا، تۇركىلەر دە ۇستەمدىك ەتكەن. ۇيعىر قاعاناتى دا ورناعان، قاراحاندار دا بيلىك جۇرگىزگەن. شىڭعىس حان ءداۋىرى ءوز الدىنا. ەشكىمگە دەس بەرمەي داۋىرلەگەن جوڭعارلار دا جويىلىپ تىندى. ءبىر نارسە انىق، وسىناۋ ۇزاق- سونار ەكى مىڭ جىلدىڭ ءون بويىندا شىنجاڭداعى قىتاي ىقپالى بىردە كۇشەيىپ، بىردە باسەڭدەسە دە، سۇيەگىن ۇزبەي جالعاسا بەرگەن. سوعان قاراپ پايىمداعاندا، ناق بۇگىنگى كوركەيگەن زاماناۋي شىنجاڭدى قاي ءىستى بولسىن جەرىنە جەتكىزبەي تىنباس قىتايلىق قايتپاس قاجىر مەن تەگەۋرىندى تاباندىلىقتىڭ ماۋەلى جەمىسىنە بارلاۋىمىز ورىندى بولار.
ۇلى جىبەك جولىنىڭ جۇلىن- جوتاسىندا جاتۋى شىنجاڭنىڭ باستى سيپاتىن، بارشا ءبىتىم- بولمىسىن ايقىنداعانداي. حۋانحە اتىرابىنداعى قىتايلىق، سونداي- اق ۇندىلىك، پارسىلىق، گرەكتىك ەجەلگى وركەنيەتتەر وسى ارادا توقايلاستى. ءتورت وركەنيەتتىڭ توعىسقان جەرى دەسە، دەگەندەي. بۇعان ەۋرازيانىڭ اپاي توسىندەگى دالالىق كونە وركەنيەتتى جانە قوسىڭىز. شىنجاڭدى ءسويتىپ الەمدىك باستى- باستى ەجەلگى وركەنيەتتەر مۇسىندەپتى، باتىس پەن شىعىستىڭ مادەنيەتى وسى ارادا باس قوسىپ ۇيلەسىپتى. ەندى مۇندا بۋددا، مۇسىلمان، حريستيان، كاتوليك، پراۆوسلاۆيە، داو جانە باسقا دىندەر بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋدە. سول سەبەپتەن دە شىنجاڭ - كوپۇلتتى، مادەني الەۋەتى اسا زور ولكە. الىپ قىتايدىڭ التىدان ءبىرىن الىپ جاتقان، ەلدىڭ ءۇش فرانيسيامەن بارابار ەڭ ءىرى پروۆينتسياسىندا جالپى سانى 22 ميلليوننان استام 55 ۇلت مەكەندەيدى. ءبىزدىڭ قازاعىمىز وسىنىڭ 8 پايىزدايىن قۇرايدى ەكەن. سولاردىڭ ىشىندە 13 ۇلت، اتاپ ايتقاندا، ۇيعىر، حان، قازاق، حۋەي، موڭعول، موڭعول- چاحار، قىرعىز، تسزيمين، ءمانجۋ، تاجىك، وزبەك، داۋر، تاتار جانە ورىس ولكەنىڭ بايىرعى حالىقتارى بولىپ ەسەپتەلەدى. تاعدىر تابىستىرعان ولار ءوڭىردى گۇلدەندىرىپ، وزگەشە وركەنيەت جاساۋدا.
ءبىزدىڭ دارىسكەرلەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا، ءدال قازىرگى ۋاقىتتا شىنجاڭ ەكونوميكا مەن قوعام دامۋىنىڭ التىن داۋرەنىن باستان كەشىرۋدە. اسىرەسە، سوڭعى 10-15 جىل اياسىندا بۇرىن كەنجەلەپ قالعان وسىناۋ شەتكەرى ۇلان- عايىر ايماقتى ءوندىرىسى مەن ءومىرى الەمدىك دەڭگەيدە ورلەگەن ىشكى قىتايمەن تەڭەستىرۋ ساياساتى ۇدەرە جۇرگىزىلىپ جاتقانى ايدان انىق. ونىڭ ۇستىنە، 1996 -جىلدان بەرى ورتالىق ۇكىمەتتىڭ «شىنجاڭدى قولداۋ» جوباسى بويىنشا قارجىلاي دا، كادرداي دا جانە باسقا جان- جاقتى كومەك كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزبەي بەرىلىپ كەلەدى. ال شىنجاڭ ۇكىمەتى سوڭعى بەس جىل قاتارىنان «حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن جاقسارتۋ» شاراسىن ىسكە اسىرۋدا.
ءيا، وراسان زور تابيعي ءھام الەۋمەتتىك الەۋەتتەرگە يە وسىناۋ ءۋالاياتتى دامىتپاۋ كۇنا بولار ەدى. شىنجاڭنىڭ ءارالۋان پايدالى قازبالار قورلارىنىڭ مولدىعىنا كىم دە بولسا قىزىققانداي. ەلدىڭ جالپى قورىمەن سالىستىرعاندا ولكەدەگى مۇناي قورى - 30 پايىزدى، تابيعي گاز - 34 پايىزدى، كومىر قورى 40 پايىزدى قۇرايدى. سونىمەن بىرگە، جەل مەن كۇن قۋاتىن پايدالانۋ ورايىندا شىنجاڭ بۇكىل ەل بويىنشا كوش باستاۋدا. ەڭ عاجابى، قىتايدىڭ ماڭىزدى ەنەرگەتيكالىق بازاسى بولا وتىرىپ شىنجاڭ ءوزىنىڭ وسى ورايداعى ارتىقشىلىقتارىن مۇناي مەن گازدى ءوندىرۋ، وڭدەۋ جانە رەزەرۆتە ساقتاۋ جونىندەگى ءىرى بازانى، الىپ كومىر- ەلەكترلى حيميالىق ونەركاسىپ بازاسىن، وراسان زور جەل- ەلەكتر بازاسىن جانە ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىن تاسىمالداۋ ارناسىن سالۋدى نەعۇرلىم جەدەلدەتۋ جولىنا جۇمساۋدا. ءيا، «ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىندە» شىنجاڭنىڭ بەينەبىر باتىسقا اشىلعان ەمەن- جارقىن كوڭىل قاقپاسى سياقتى ورتالىق اۋدانداردىڭ ءبىرى بولۋعا ۇمىتكەرلىگىن قۇپتاماۋ دا قيىن- اۋ.
وسى ارادا ق ح ر ءتوراعاسى شي جينپيڭنىڭ 2013 - جىلدىڭ 7 - مامىرىندا استاناداعى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ءسوز سويلەپ، جاڭاعى ايتقان «ۇلى جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» بىرلەسىپ قۇرۋ جونىندە باستاما كوتەرگەنى ەسكە تۇسەدى. قۇلجا جاعىنان كەلىپ قورعاس حالىقارالىق شەكارالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعىندا بولعانىمىزدا وسى ءبىر جان- جاقتى اشىقتىق سيپات، قارىم- قاتىناستىڭ قولايلى مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا ۇمتىلۋ جار سالعانداي جالاۋلاپ تۇرعانىن دا اڭعارماي قالا الماعانبىز. ەسكە سالا كەتسەك، قورعاس ورتالىعى 2004 - جىلى قۇرىلىپ، ونى قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن قىتايدىڭ سول كەزدەگى ءتوراعاسى حۋ جينتاۋ قول قويعان بولاتىن. وسىناۋ حالىقارالىق شەكارالىق ورتالىق شاڭحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى شەڭبەرىندەگى ەكونوميكالىق ىنتىماق- بىرلىكتىڭ ۇلگىسى رەتىندە بوي كوتەردى. جالپى الاڭى 5,28 شارشى شاقىرىم. سونىڭ 1,85 شارشى شاقىرىمى قازاقستان تارابىنا تيەسىلى. ورتالىقتى سالۋ بارىسىندا بۇگىنگە دەيىن 22 جوبا ىسكە اسىرىلىپتى. كوزدەگەن ماقساتقا قازىردىڭ وزىندە قول جەتتى دەۋگە بولاتىنداي. ورتالىقتا كوپ قاباتتى كوپتەگەن عيماراتتار، دۇكەندەر جەلىسى سالىنىپ تاستالىپتى. الەمدىك قىمبات تەرى توندار دۇكەنى دە وسى ارادا. تۇراقتى تۇردە تاۋارلار كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. كەلىسسوز جۇرگىزۋ ورىنجايلارى دا ساقاداي- ساي. وسى جاعداي قازاقستان مەن قىتاي كاسىپكەرلەرىنىڭ ەلدىڭ شالعاي ىشكەرىسىنە بارماي- اق، ايتالىق، الىس- بەرىس، تاۋار اكەلۋ جونىندە ۋاعدالاسىپ، بار شارۋانى شەكارالىق ايماقتا بىتىرۋگە مۇمكىندىك بەرۋدە.
ال شىنجاڭنىڭ ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋى جەدەل ارناعا تۇسكەن. انە- مىنە لانجوۋ - ءۇرىمجى شاپشاڭ تەمىر جولىنداعى قوزعالىس ىسكە قوسىلماق. 2016 - جىلى ءۇرىمجى مەتروسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى پايدالانۋعا بەرىلمەك. ۇرىمجىدە توركوزدى جولدار مەن شاپشاڭ اۆتوبۋس مارشرۋتتارىنىڭ اشىلۋى دا قازىردە 3,5 ميلليوننان ەركىن اسقان قالا تۇرعىندارىنا جايلىلىق سىيلاماق. ەۋرازيالىق قاتىناس كوپىرىنىڭ ماڭىزدى تارماعى رەتىندە ءۇرىمجى قىتايعا باتىسپەن ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ كوكجيەكتەرىن اشىپ بەرىپ وتىر، سونداي- اق، ەكونوميكالىق ءھام مادەني الماسۋدىڭ ايقارۋلى تەرەزەسى دە بولا بىلۋدە.
وسى جايلى تاراتىڭقىراپ ايتساق، «الىس تۋىستان جاقىن كورشى ارتىق» دەگەن قىتاي ماتەلىنىڭ ءمانىن ۇعار ەدىك. شىنجاڭدىقتار وزدەرىن كورشىلەرگە كورسەتۋدى، وزدەرى دە كورشىلەرگە ءجيى بارىپ تۇرۋدى ۇناتادى. 2008 - جىلدان بەرى شىنجاڭ ۇكىمەتى ۇرىمجىدە ءۇش حالىقارالىق ۇلتتىق بيلەر فەستيۆالىن، ءتورت مارتە «قىتاي- ەۋرازيا» ەكسپو كورمەسىن، «قىتاي- ەۋرازيا» ب ا ق فورۋمىن، 2014 - جىلدىڭ ماۋسىمىندا جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تالقىلاعان حالىقارالىق كونفەرەنسيا، سونداي- اق كورشىلەس ەلدەردىڭ ءبىرسىپىراسىندا قىتايدىڭ شىنجاڭدىق مادەنيەتىنىڭ اپتالىعىن وتكىزگەن. وزگەلەر جايىندا ءبىلۋدىڭ، ءوزىڭ جايلى بىلگىزۋدىڭ كوپ يگىلىگىن الىپ كورشىمىز كورىپ تە وتىر.
ايتالىق، 2013 - جىلى وتكەن ءۇشىنشى «ەكسپو قىتاي- ەۋرازيا» كورمەسى كەزىندە ۇرىمجىلىك ونەركاسىپ كورپوراتسيالارى ەكونوميكالىق جانە تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق ورايىنداعى 100 دەن استام جوبانىڭ تۇساۋىن كەسكەن، بۇعان قوسا، سوماسى شامامەن 150 ميلليارد يۋان بولاتىن سىرتقى ساۋدا كەلىسىمشارتتارىنا قول قويىپتى. بۇل وسىنىڭ الدىنداعى «ەكسپو» كورمەسىندە جاساسىلعان كەلىسىمشارتتار سوماسىنان 31,31 پايىز ارتىق ەكەن. ولاي بولسا، 2013 - جىلى ولكەنىڭ باس قالاسى ءۇرىمجىنىڭ ءوزىنىڭ دە ىشكى جالپى ءونىمى 240 ميلليارد يۋاندى قۇراپ، جىلدىق ءوسىم 16,5 پايىزعا جەتكەنىنە تاڭعالۋعا بولماس.
ارينە، قۇلاقپەن ەستۋ ءبىر باسقا دا، كوزبەن كورۋدىڭ ءجونى ءبىر بولەك. «جاقسىنى كورمەك ءۇشىن» دەمەكشى، شىنجاڭ عاجاپتارىنىڭ نەبىر وزىق ۇلگىلەرىن ءۇرىمجى ىشىنەن، توڭىرەگىنەن تامسانا، تاڭداي قاعا كورگەنىمىزدى ەسكە الۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. كورگەنىمىزدىڭ اسەرى ەستىگەنىمىزدەن الدەقايدا اسىپ ءتۇسىپ جاتتى. ءبىز ۇرىمجىدەگى ورتالىق كەڭسەجاي- عيماراتىن باۋ- شارباعىمەن قوسا ارالاپ تانىسقان يەما كورپوراتسياسى قىتايدىڭ اسا قۋاتتى 100 كاسىپورنىنىڭ قاتارىنا كىرەدى ەكەن.
20 جىلدىق تاريحى بار ҮEМA GROUP CO. LTD اينالىسپايتىن نارسە جوق سياقتى. حالىقارالىق ساۋدا، ۆاليۋتا ايىرباسى، بانك قىزمەتى، جەر يەلىگى، قوناق ءۇي بيزنەسى، حالىقارالىق تاسىمال، مادەني يندۋستريا، ساياباق، تۋريزم جانە باسقا قىزمەت تۇرلەرى. بۇگىنگى تاڭدا كورپوراتسيا ءبىرقاتار ءىرى زاۋىتتاردىڭ ونىمدەرىن ساتۋ قۇقىعىن ەنشىلەپ، ورتالىق ازياداعى ەكسپورتتىڭ باس ديلەرىنە اينالعان. سونداي- اق ول ءارتۇرلى ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋ، جابدىقتاردى اكەلىپ قۇراستىرىپ بەرۋ، قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ مۇمكىندىگىنە يە. وزىنەن الىنعان تەحنيكا مەن قۇرال- جابدىقتارعا كەپىلدىك بەرەدى. كورپوراتسيا ورتالىق ازيادا تاماشا ارىپتەستىك قاتىناستار ورناتقان، قازاقستاندا، وزبەكستان مەن رەسەيدە ءوز فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرىن اشقان كورىنەدى. الماتىدا ىلكىمدى ساۋدا جەلىسىن قۇرىپتى.
دۇنيەجۇزىنە تانىمال وسىنداي اتاقتى كورپوراتسيانىڭ باسشىسى چەن جي فەنگ مىرزا كوڭىلدى دە كوپشىل ادام بولىپ شىقتى. بىزبەن ەمەنجارقىن اڭگىمەلەستى. جۋرناليستەر توبىنىڭ الدىنا قاراي تۇرعان ماعان قاراپ: «ءسىز قازاق ەمەسسىز بە، قازاقتاردى جاقسى كورەمىن» دەپ ءبىر كوتەرىپ تاستادى. الۋان سالالى ايگىلى كومپانياسى ءوز الدىنا، ءبىزدى چەن جي مىرزانىڭ قارا باسى كوبىرەك قىزىقتىرىپ، ءارى تاڭىرقاتقانىن نەسىن جاسىرايىق. بۇل ادام تابيعاتتى، حايۋاناتتاردى، ونەردى سۇيەتىن قيالشىل رومانتيك كورىنەدى. كەڭسەجاي عيماراتىنىڭ تومەنگى قاباتىنداعى بىرنەشە ۇلكەن زالدى كوركەم سۋرەت جانە فوتو- گالەرەياسى الىپ جاتىر. نەشە ءتۇرلى سۇلۋ ارعىماق، سىمباتتى سايگۇلىكتەر. شىنجاڭدى مەكەندەيتىن از ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ ەكزوتيكالىق پورترەتتەرى. قيلى بەينەلى، قياپات كەسكىندى كەيۋانالار. توسىن تابيعات. وسىلاردىڭ كوبى اۋەلى فوتوعا ءتۇسىرىلىپ، كەيىن كاسىبي قىلقالام شەبەرلەرىنە ارنايى تاپسىرىسپەن قىرۋار اقشا تولەنىپ سۋرەت ەتىپ سالدىرىلعان. سونىڭ ءاربىرىنىڭ الدىندا قىزىعا اسەرلەنىپ كوبىرەك تۇرىڭقىرادىق. چەن جي مىرزا انا ءبىر جىلى تيان- شاننىڭ تاۋ- قۇزدى قيالارىندا تابيعات تاماشالارىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ جۇرگەنىندە تىكۇشاقتىڭ ەسىگىنەن قۇلاپ كەتىپ، وڭباي مەرتىگىپ تە قالعان. ءبىراق سۇلۋلىق پەن ونەر قۇدىرەتىنە دەگەن قۇشتارلىق جان دۇنيەسىن جاۋلاپ العانى سونشالىق، ونى ەش قيىندىق، قىرسىق- قاتەر دە مويىتا الماعان.
چەن جيدىڭ حوببيلەرى سۋرەت گالەرەياسىمەن شەكتەلمەيدى. ات شاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان باۋ- شارباقتى ارالاعاندا وسىعان جەتتى كوزىمىز. ات قورالاردا، ورامشارباقتاردا قۇلان تەكتەس جابايى جىلقىلار، ەرگەجەيلى امەريكالىق جىلقى، تۇرىكمەننىڭ اقالتەكەسى ونداپ، جۇزدەپ باعىلۋدا. اتبەگىلەر جاس قازاق جىگىتتەرى ەكەن. ەكىنشى رەت قۇلىنداعالى تۇرعان اقالتەكە بيەلەرى ۋ- شۋدان اۋلاق، كۇتىم- بابى كەلىسكەن بولەك قوراعا قويىلىپتى. اتقورالاردان اتتاپ ۇزاماي جاتىپ وسى باۋ- شارباقتاعى تاعى ءبىر عالامات عاجاپقا جولىقتىق. قۇي سەنىڭىز، قۇي سەنبەڭىز، تاس اعاشتار ورمانىنا كىردىك تە كەتتىك. كادىمگى تاسقا اينالعان اعاشتار. جۋاندىعىن قاۋسىرۋعا ەكى ادامنىڭ قۇشاعى ەركىن جەتە قويماس. قاداۋ- قاداۋ ورناعان، قاراقۇرىم توعاي دەرلىك. عاجابىنا جاقسىلاپ قانىعۋ ءۇشىن جارتى كۇن اسىقپاي ارالاپ كورۋ كەرەك سياقتى.
«مەن كوردىم ۇزىن قايىڭ قۇلاعانىن» دەپ اباي حاكىم ايتقانىنداي، ۇزىنىنان سۇلاپ جاتقاندارى دا ءبىرسىپىرا. بۇل تاس اعاشتار دينوزاۆرلارمەن جاستى دەسەدى. جەر بەتىندە جاساعانىنا ەكى ميلليون جىلدان اسقان دەگەن بولجامدار دا بار ەكەن. تاعى ءبىر تاس اعاشتىڭ تۇسىنان «3200 جىل جاساعان» دەگەن جازۋدى كوزىمىز شالدى. قالاي بولعاندا دا، قۇپيالى قۇدىرەت قايران قالدىرعانداي. بۇلار اسپان استىنداعى تاسقا اينالعان اعاشتار مۇراجايىن جاساۋ ءۇشىن ارنايى الىستاعى تەرىسكەي جوڭعاريادان (گۋچىڭ اۋدانى) جەتكىزىلگەن كورىنەدى. بۇعان كەتەتىن قايرات- قاجىردى، جۇمسالاتىن قارجىنى كوزگە ەلەستەتىپ شامالاڭىز. نە دەگەن جانكەشتىلىك دەسەڭىزشى!
ال وسى ەرىككەننىڭ ەرمەگى مە؟ جوق، ولاي ەمەس. ادامزات مادەنيەتىنىڭ اسىل قازىنالارى وسىنداي جانكەشتىلىكپەن قالىپتاسىپ قۇرالاتىندىعىنىڭ ءبىر مىسالىنا بالادىق بۇل جايدى. شىنجاڭداعى بەس مىڭدىق تاتار دياسپوراسىنىڭ وكىلى، قازاق، قىتاي، ورىس تىلدەرىنىڭ ۇشەۋىنە بىردەي اعىپ تۇرعان ءتىلماشىمىز ەلدان اسحات ۇلى اعامىز ايتقان: «باي مەن كەدەيدىڭ پارقى قالتاسىنداعى اقشاسىندا ما، جوق، الدە، باسىنداعى اقىلىندا ما؟» دەگەن تامسىلىنەن دە ءبىر تەرەڭ سىر تۇيسىنگەندەيمىز. تاسقا اينالعان اعاشتاردىڭ كونە تۇركى تىلىندە «توعىراق» دەلىنەتىنى دە وسى سىردىڭ ىشىندە. مىڭ جىل ءومىر ءسۇرىپ، ودان سوڭ ءولۋى مىڭ جىلعا سوزىلاتىن، سودان كەيىن تاعى مىڭ جىل بويى جويىلاتىن وزگەشە جويقىن اعاشتىڭ سۋرەتىن دە وسى جولى كوردىك. ەۆفرات كوكتەرەگى دەيدى بىلەتىندەر. ال مەنىڭ ويىمنان توعىراق كەتەر ەمەس. بايلىعىن باسقاعا شاشپاي، توعىراقتاردى ساقتاپ، وركەنيەت سورەسىنە ىلىندىرگەن چەن جي فەنگ مىرزاعا راحمەت.
شىنجاڭ كەرەمەتتەرىن جاساۋشىلاردىڭ العى شەبىندە شىنجاڭ وندىرىستىك- قۇرىلىس كورپۋسى (ش ءو ق ك) كەلە جاتىر دەسەك، اينا- قاتەسىز سولاي. بۇل قۇرىلىممەن ءۇرىمجى توڭىرەگىندەگى شىحىزى قالاسىنداعى تىڭ يگەرۋ مۋزەيىندە تانىستىق. قازىردە 60 جىلدان اسقان تاريحى بار ول تىڭدى اسكەر يگەرگەن، پولكوۆنيكتەر باسشىلىق جاساعان. ارينە، بۇل دا ءبىر قياپات تاريح، قيلى زامان بولعاندىعىن ءىشىمىز سەزەدى. 1954 - جىلدان باستاپ ماقتا ەككەن. جاداۋ تىرلىك. جارتى لاشىق. ەسكى ۇيلەر. مىناۋ قىتايدىڭ سول كەزدەگى جۇك ماشينەسى. مىنا راديوقابىلداعىش ستاليننىڭ جىبەرگەن سىيلىعى كورىنەدى. بىرتىندەپ ىشكەرىدەن كەلىپ حالىق وسكەن، زاماناۋي قالالار بوي كوتەرگەن، وزىق ءوندىرىس وركەندەگەن. بىلاي قاراساڭ، بۇگىنگى ش ءو ق ك مەملەكەت ىشىندەگى مەملەكەت پە دەرسىز. قىتاي يەروگليفى سياقتى، قىتايلىق باسقارۋدىڭ قىر- سىرلارىن تانۋ دا قيىن با دەپ قالدىق. سەبەبى، ش ءو ق ك - ساياسي، ەكونوميكالىق ءھام الەۋمەتتىك ۇيىم بولىپ شىقتى. ىشكى اكىمشىلىك جانە سوت ىستەرىن دە زاڭ شەڭبەرىندە وزدەرى جۇرگىزەدى. سونىمەن بىرگە ونەركاسىپ، كولىك، ساۋدا، قۇرىلىس، ءتۇرلى قىزمەتتەر اۋقىمىن عانا ەمەس، ءبىلىم، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سپورت سالالارىن دا قامتيدى.
اتاپ ايتار بولساق، جەر اۋماعى 74300 شارشى شاقىرىم، وسىنىڭ ىشىندە 1 ميلليون گەكتاردان استامى ەگىستىك جەرلەر. ءبىر قىزىعى، ش ءو ق ك قۇرامىندا وبلىستار مەن قالالار بار. 14 وكرۋگ پەن 69 ۋەزگە تارالعان. حالقىنىڭ سانى 2,8 ميلليون شاماسىندا. كورپۋستىڭ قۇزىرىنا 14 ديۆيزيا، 174 فەرما مەن مال ءوسىرۋشى شارۋاشىلىقتار، 1358 كورپوراتيۆتىك كاسىپورىندار مەن ءار سالانىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى، 13 حولدينگىلىك كومپانيا، 6 جوعارى وقۋ ورنى، 17 عىلىمي- زەرتتەۋ مەكەمەسى، تەحنولوگيالق دامۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ايماقتارى قارايدى. وسىنداي اۋقىمدى ش ءو ق ك ءوز بەتىنشە الەمنىڭ 70 تەن استام ەلدەرىمەن ىلكىمدى ساۋدا- ەكونوميكالىق بايلانىستار ورناتقان. 2013 - جىلى ءى ج ءو- ءى 148 ميلليارد يۋاندى قۇراعان. سىرتقى ساۋدا كولەمى 11,59 ميلليارد دوللار بولعان. ەكى كورسەتكىش تە الدىڭعى جىلعىدان ايتارلىقتاي ارتىق. مۇنىڭ سىرتىندا ش ءو ق ك ونەركاسىپ قالدىقتارىن وڭدەۋگە مامانداندىرىلعان ونداعان قۇرىلىمداردى ومىرگە كەلتىرگەن.
قىتايلىق دامۋ قيسىندارىنىڭ قۇرىق بويلاماس قاتپارلى قات- قاباتتىعىنا قايران قالماسقا بولماس. سونىڭ ءبىر پاراسى جوقتان بار جاساۋعا، باردىڭ ءوزىن بارىنشا ۇقساتۋعا سايادى. بىلاي قاراعاندا، زايا كەتكەندى جەلگە ۇشقانعا بالايتىن قازاقپىز. «ۇشارىڭدى جەل بىلەر»، دەپ باسقادان بولسا دا، ايتەۋىر جەلدەن ءۇمىت ەتپەيمىز. ال سول جەلدەن دە جورگەم ىلەتىن، كۇننىڭ جارىعى مەن جىلۋىنان ەنەرگەتيكالىق قۋات وندىرەتىن قىتايلىق يننوۆاتسيا قۇنتتىلىعىنا كىم دە بولسا قىزىققانداي. ولار شىنجاڭنىڭ جەل- ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىنىڭ جيىنتىق قورىنىڭ قۋاتى 872 ميلليون ك ۆ ت دەپ شوتقا سالىپ ساناپ تا قويعان. قاي الاپتا، قاي قويناۋدا قانداي الاپات جەل سوعادى - ءبارى ەسەپتە. جەلگە باي ايماقتار جىپكە تىزىلگەن. سوڭعى بىرنەشە جىلدا عانا شىنجاڭدا 21 جەل ەلەكتر ستانساسى سالىنعان. ءسويتىپ، جەل ەنەرگەتيكاسى جەدەل دامىتىلىپ، قۋاتتىلىعى وسە تۇسكەن. وسىناۋ جەل ەنەرگياسى ۇلتتىق توراپ ارقىلى قىتايدىڭ ىشكى پروۆينتسيالارىنا تاسىمالدانىپ، ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋدە.
وسى ارادا ايتا كەتەرلىك جاعداي، ەنەرگيا تاسىمالىنىڭ جەلىلەرىن تارتۋ ءىسى دە تياناقتالىپ، جولعا قويىلعان سىڭايلى. كومىردىڭ ءوزى دە اۋەلى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرىلىپ، تيان- شان تاۋلارى ارقىلى اۋە جولىمەن ەلدىڭ ىشكى اۋداندارىنا اسىرىلىپ، ونىڭ يگىلىگىن جۇزدەگەن مىڭ وتباسىلار، ونەركاسىپ ورىندارى كورۋدە. جەلدىڭ جويقىن الاپاتى، كۇننىڭ جىلۋ- جارىعىنىڭ عالاماتى بۇگىنگى شىنجاڭدا بايلاپ- ماتالعان، تەحنولوگياسى تابىلعان، ءوندىرىس پەن تۇرمىستىڭ وزەگىن نارلەندىرىپ وت سالىپ تۇرعان، تۇك تە تاڭعالاتىنى جوق كۇندەلىكتى ەلەكتر قۋاتى.
ەنەرگەتيكا ماسەلەسىن كەشەندى كەڭ اۋقىمدا شەشەتىن ТВЕА كومپانياسىندا بولعانىمىزدا وسىنداي وي- پايىمدارعا شومدىق. بۇل كومپانيا ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن جانە تاسىمالدايتىن، جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن جاساقتايتىن جوعارى سۇرىپتى اپپاراتۋرالار، كابەلدەر، ترانسفورماتورلار، كۇن ساۋلەسىنىڭ باتارەيالارىن، ەلەكتروندى اليۋمينيي جاڭا ماتەريالدارىن، قۇرال- جابدىق، اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ رەاكتورلارىن، اسا جوعارى كەرنەۋلى توك گەنەراتورلارىن جاسايدى، كوپتەگەن شەتەلدەردە جەل جانە كۇن ەنەرگياسىنىڭ نىساندارىن سالىپ بەرۋدە. بۇل قىزمەتتى تاجىكستان، قىرعىزستان، ءۇندىستان، پاكىستان جانە باسقا ەلدەرمەن قاتار، ءبىزدىڭ قازاقستان دا پايدالانعان. اسىرەسە، كۇن باتارەيالارىنا، جەل ەلەكتر ستانسالارىنا قىزىعۋشىلىق جوعارى. ءسويتىپ، كومپانيا الەمدىك ەنەرگەتيكا سالاسىندا، تازا جاسىل ەنەرگياعا ءورىس اشۋ ورايىندا العى شەپتە كەلەدى ەكەن. ءوزىنىڭ جوبالاۋ عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتى، ينجەنەرلىك بولىمشەلەرى، ءتىپتى، جەكە يەلىگىندەگى كومىر كەنىشى دە بار. مۇندا تىزبەكتى، قالدىقسىز ءوندىرىس يگەرىلۋدە. كومىر، ەلەكتر، كۆارتس، پوليكريستالدى كرەمنيي، فوتوۆولتاجدى كۇن ەلەكتر ستانساسى - وسىنىڭ ءبارى جاڭا ەنەرگيانىڭ كەشەندى شەشىمىنىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنە ءھام البەتتە، ۇيرەنەرلىك ۇردىسكە جاتادى.
ارنايى ەكسپوناتتار زالىندا ءۇرىمجى ەكونوميكالىق- تەحنيكالىق دامۋ ايماعى دەيتىن ءبىر وزگەشە حالىق شارۋاشىلىعى قۇرىلىمىمەن تانىستىردى. بۇل ايماققا دا ۇلان- عايىر جەرلەر قارايدى. قالالىق اكىمدىك تاراپىنان باسقارىلادى. وزىق تەحنولوگيا قولدانىلىپ، ۇلكەن ينۆەستيتسيالار تارتىلىپ وركەندەپ جاتقان ۇلگىلى ەكونوميكالىق اۋدان ەكەن. بارلىق سالامەن كەشەندى تۇردە اينالىسادى. اسا ءىرى كومپانيالار جۇمىس ىستەيدى. زاۋىت- فابريكالار اشىلۋدا. اۆتوموبيلدەر، ءتۇرلى قۇرال- جابدىقتار، مەبەل، مەديتسينالىق اسپاپتارعا دەيىن شىعارادى. ءوندىرىستىڭ الۋان ءتۇرى وركەندەگەن. بۇلاردىڭ ونىمدەرىن ءبىزدىڭ قازاقستان دا ساتىپ الىپ جاتىر. وزدەرىنىڭ مەكتەپتەرى، ۆوكزالدارى اۋەجايلارى بار. جوعارى جىلدامدىقتاعى پويىزداردى جۇرگىزەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن قوسا دامىتۋدا. ىشپەك، جەمەك تاماقتىڭ دا الۋان ءتۇرىن وندىرەدى. اينالىسپايتىن نارسەسى جوق.
مىسالى، مىنا «تيانە» دەگەن كورپوراتسياسىن الىپ قارايىق. حيميالىق- تەحنولوگيالىق زاۋىتى بار. پوليمەرلىك ونىمدەر وندىرۋدە جەتەكشى ورىنعا يە. فيتينگتەر مەن گيدروجابدىقتار، ءپوليۆينيلحلوريدتى قۇبىرلار، اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالاناتىن پلەنكالار، كاۋستيكالىق سودا، تسەمەنت جانە باسقا حيميالىق ونىمدەر، سونداي- اق وعان قوسا تاماق ونىمدەرىن شىعارادى. «تيانە» دەپ اتالاتىن تومات پاستاسى مەن ليمون قىشقىلى ەلدە دە، شەتتە دە تانىمال. ەندى مىنا عاجاپقا قاراڭىز. مۇنىمەن دە قويماي كومپانيا كەن قازۋمەن، قۇرىلىسپەن، جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسىنداعى كوممەرتسيامەن شۇعىلدانادى. ءوز ءوندىرىسىن جانە ازاماتتىق نىسانداردى قامتاماسىز ەتەتىن ءوز ەلەكتر ستانساسىن سالىپ العان. كورپوراتسيانىڭ جالپى اكتيۆتەرى ميللياردتاعان ا ق ش دوللارىمەن سانالادى. قۇرامىنداعى بارلىق كاسىپورىندار ISO جۇيەسى بويىنشا سەرتيفيكاتتالعان.
كومپانيا تەك شىنجاڭ پروۆينتسياسىنىڭ جەرگىلىكتى ماتەريالدارىن پايدالانۋ ستراتەگياسىن مۇرات تۇتادى. ايتالىق، كومىر، تۇز، ىزبەس، ت. ب. اينالمالى، تسيركۋلياتسيالىق ەكونوميكا نەگىزىندە كومىر جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ يندۋسترياسىنىڭ ينتەگراتسياسى دامىتىلۋدا. ءسويتىپ، كوپ شيكىزات شىعىنىنا، قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىنا جول بەرەتىن اتسەتيلەندىك ادىستەگى بۇرىنعى ءداستۇرلى تەحنولوگيا تۇبىرىنەن وزگەرتىلۋدە. بۇل دا بۇگىنگى قىتايلىق دامۋ سيپاتى مەن ءۇردىسىن تانىتاتىن ءۇرىمجى ۇلگىسى دەر ەدىك.
ناق وسى تايپالعان جورعا ءجۇرىستى ءۇردىستى SANY سولتۇستىك- باتىس اۋىر ونەركاسىپ پاركىندە بولعانىمىزدا دا بايقادىق. بۇل كورپوراتسيا اۋىر تەحنيكا شىعارۋ جونىندە الەمدە 5- ورىندى ەنشىلەيدى. ال شتاب- پاتەرى وزدەرىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ماۋزىدۇڭ تۋعان حۋنا پروۆينتسياسىندا ورنالاسقانىن ماقتان تۇتادى. كومپانيا زاۋىتتارى نەگىزىنەن بەتوندىق قۇرال- جابدىقتار، اۆتوموبيل كراندارى مەن ەكسكاۆاتورلار جانە باسقالارىن شىعارادى. نەشە ءتۇرلى جول تەحنيكالارى، وزدىگىنەن جۇرەتىن كراندار، روتورلى بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارى، شىنجىرتاباندى كراندار، ايلاق تەحنيكاسى، كونتەينەر كوتەرىپ سالعىشى، بەتوندى- ناسوس تەحنيكاسى - ءبارى دە وندىرىسكە، ومىرگە قاجەت. وسىنىڭ ىشىندە اۆتوميكسەرلەر الەمدىك نارىقتا اسىرەسە بەلگىلى، ءوزىمىزدىڭ دە كوزىمىزگە وتتاي ۇشىراپ تۇر. بۇل تەحنيكالار نەگىزىنەن ورتالىق ازيا رىنوگىنا جول تارتۋدا. ونداعى ءار ەلدە كورپوراتسيانىڭ ەنشىلەس كومپانيالارى قۇرىلعان. الماتىدا دا 2005 - جىلدان بەرى وكىلدىگى جۇمىس ىستەيدى. استانادا 2013 - جىلى اگەنتتىگى اشىلىپتى. اتىراۋدا، شىمكەنتتە دەلدالدىق ەتۋشى ديلەرلەر قىزمەتىن پايدالانۋدا. تاپسىرىس قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن ءتۇسىپ جاتاتىن كورىنەدى.
كەشكە قوناقۇيدەگى تەلەديداردان قازاق تىلىندە ءۇرىمجى جاڭالىقتارىن تىڭدادىق. ەرتەڭىنە «تيانشان» سايتىنا بارعاندا وسىندا ءتىلشى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جاتقان جانات تولقىن ۇلى دەگەن ىنىمىزبەن تانىستىق. وزدەرى «ءتاڭىرتاۋ» تورابى دەپ اتايدى ەكەن. «تيانشان نەت» جەتەكشى سايتى قىتاي، ۇيعىر، اعىلشىن، قازاق، ورىس جانە تۇرىك، ياعني التى تىلدە جۇمىس ىستەيدى. سايتقا كۇن سايىن 6 ميلليوننان استام ادام كىرەتىن كورىنەدى. توراپتىق مەنشىك قۇقىعى شىنجاڭ- ۇيعىر اۆتونوميالى رايوندىق ۇكىمەتتىڭ كەڭسەسىنە ءتان.
جاناتتىڭ ايتۋىنشا، قازاق ءبولىمىنىڭ جۇمىسىن 5 ادام، ياعني، 4 ءتىلشى، 1 تەحنيك جۇرگىزۋدە. شىنجاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاق فيلولوگياسى وقىتۋشىلارىمەن بىرلەسىپ لاتىن الفاۆيتىنە كوشۋگە دايىندىق جاساۋدا. ءبىر قۋانارلىق جاڭالىقتارى، 2012 - جىلى قازاقستاننىڭ «قازاقپارات» اگەنتتىگىمەن توقتامعا تۇرىپتى. ياعني، ءبىر- ءبىرىنىڭ ماتەريالدارىن الماسا پايدالانىپ وتىرادى. وسىنداي ەكىجاقتى مادەني الماسۋ جونىندە قازاقستاننىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكسياسىمەن دە كەلىسىم- توقتامعا وتىرساق جاقسى بولار ەدى، دەيدى جانات تولقىن ۇلى. بۇل جىگىتتەر جاقىندا «جۇڭگو» اتتى قازاق عالامتور تەلەديدارىن قۇرىپ شىعىپتى. مۇندا كيريلليتسا، اراب ءالىپبيى مەن لاتىنشانى سايكەستەندىرىپتى.
وسى عيماراتتا قازاق تىلىندە شىعاتىن «كورشى» دەگەن جۋرنالدىڭ رەداكسياسى ورنالاسقان ەكەن. وعان دا مويىن بۇردىق. جاۋاپتى رەداكتور جاڭاگۇل قاداي قىزى قارىنداسىمىزبەن تانىسۋدىڭ دا ءساتى وسى ارادا ءتۇستى. كورىكتى بەزەندىرىلگەن كوپ- كورىم كەلىستى جۋرنال قازاقستاندا تاراتۋعا جانە ورتالىق ازيا باعىتىنداعى حالىقارالىق ۇشاقتاردا وقۋعا ارنالعان ەكەن. جۋرنالدىڭ قازاقستان تارابىنان اقىل قوساتىن رەداكتورلارى دا بار. سوڭعى كەزگە دەيىن قازاقستاندىق باس رەداكتورى مۇرات اۋەزوۆ بولىپ كەلىپتى. ودان بۇرىنعى اقىلداستار القاسىنان زاڭعار جازۋشىمىز مۇحتار ماعاۋين ەسىمىن كوزىمىز شالدى. «كورشى» قازاق ىشىندە كىمنەن ءجون- جوبا سۇراۋدى ءبىلىپ- اق تۇر. كوركىنە مازمۇنى ساي جۋرنالدىڭ مۇقاباسىنا: «ەسىك اشىپ، ىنتىماقتاستىق ورناتىپ، جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋىن بىرگە قۇرايىق» دەگەن سوزدەر كورنەكتى ەتىپ بەرىلىپتى. قانداي جاقسى نيەت! وسى ارادا قازاق بولمىسى، قازاق ءتىلى، قازاق ۇرپاعى دا قاتاردان قالماي ءۇرىمجى ۇلگىلەرىنە ۇلەس قوسىپ ءجۇرۋى دە قانداي عانيبەت.
قورعانبەك امانجول، «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى.
الماتى - ءۇرىمجى - بەيجىڭ - استانا - الماتى.
