ادال ادامدار تاڭداۋلىلاردىڭ قاتارىنا كىرگەن زامان

ول حابارلاندىرۋدا: «قارجى پوليتسياسى ادال، ار-ۇياتتى ساقتاعان ازاماتتاردى جۇمىسقا شاقىرادى»، - دەپ ايتىلىپ جاتتى.

سوندا ادال ادامدار تاڭداۋلىلاردىڭ قاتارىنا كىرىپ كەتكەن بە؟ دەگەن ويعا قالدىم.

نەگە بارلىق ادام بىردەي ادال بولمايدى دەگەن وي عوي.

ادال ادام - سەنىمدى، وتىرىك ايتپايتىن، ءوز ىسىنە تياناقتى، جاۋاپتى، ارام ويى جوق، سوزىنە بەرىك، ءاربىر ىستە قارا قىلدى قاق جاراتىن ءادىل، جاساعانىن مىندەتسىنبەيتىن جان.

«وسى ءبىز تاماق جەمەسەك باياعىدا بايىپ كەتەر ەدىك» دەگەن ەكەن ءبىر كىسى.

سول سەكىلدى مىنا ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامداعى ادامنىڭ بارلىعى ادال بولسا، دامۋدىڭ بيىگىنە سوندا شىعىپ، ءومىر ءسۇرۋ الدەقايدا جەڭىل بولار ما ەدى؟!

ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى جاقسىلىققا جەتەلەپ، ادال بولۋعا تىرىسۋى، وزگە ادامدار ءۇشىن پايدالى كورىنگەنمەن، ءوزى ءۇشىن مول يىگىلىكتەرى بار. سەبەبى، بەرگەنىڭ قالاي بولسا، الارىڭ دا سولاي بولماق. ادامنىڭ كۇنى اداممەن ەكەنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك.

ادامزاتتىڭ اسىلى پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ.) ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ادىلدىكتى، ادالدىقتى ناسيحاتتاپ، باسقالارعا ءىس جۇزىندە ۇلگى بولىپ كەتتى. اللا ەلشىسىنەن (س. ا. ۋ.) ءتالىم- تاربيە، ۇلگى العان ساڭلاق ساحابالاردىڭ ءومىرى دە تۇنىپ تۇرعان ادىلدىك پەن ادالدىق. پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ.) وزىنە پايعامبارلىق ءۋازيپا كەلمەي جاتىپ، ەل ىشىندە ادال، سەنىمدى ادام رەتىندە تانىلعان بولاتىن.

ادالدىعىنا شەك كەلتىرمەيتىن جۇرت، ءبىر جەرگە باراتىن بولسا وزدەرىنىڭ قىمبات زاتتارىن پايعامبارىمىزعا (س. ا. ۋ.) تاستاپ كەتە بەرەتىن. پايعامبارىمىزدىڭ (س. ا. ۋ. ) جاقىن دوسى ومار (ر. ا. ) حاليفا بولىپ تۇرعان شاعىندا دا ادالدىقتىڭ، ادىلدىكتىڭ قاس ۇلگىسىن كورسەتىپ ۇلگى بولعان ەدى.

ءبىر كۇنى الدىنا جەكە شارۋالارىمەن كەلگەن كىسىنى قابىلداپ، جەكە جۇمىسى بولعاندىقتان مەملەكەتتىڭ مايشامىن ءوشىرىپ، ءوزىنىڭ جەكە مايشامىن جاققان بولاتىن. سوندىقتان ءاربىر مەكەمە قىزمەتكەرلەرى قىزمەتتىك كولىكتى جەكە باسىنىڭ شارۋاسى ءۇشىن مىنۋگە، كەڭسە تەلەفونىن قىزمەت بابىنان تىس ماقساتتارعا پايدالانۋعا، اق قاعازدىڭ ءوزىن باس پايداسىنا اسىرۋدان ساقتانعانى دۇرىس. دانا حالقىمىزدىڭ: «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار»، - دەۋى تەگىن ايتىلماسا كەرەكتى.

قايسى ءبىر مەكەمە قىزمەتكەرى بولماسىن، وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان دۇنيەلەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى ءتيىس. جۇمىس ورنىنىڭ مۇلكىنە امانات ەسەبىندە قاراپ، وعان قيانات جاساماي، كىسى اقىسىن جەمەي، ىسىراپ ەتپەي، بۇلدىرمەي ۇقىپتى ۇستاۋى قاجەت. ويتكەنى اماناتقا قيانات جاساۋ، كىسى اقىسىن جەۋ، ادىلەتسىزدىك جاساۋ، ادال بولماۋ - ۇلكەن كۇنا.

پايعامبارىمىز (س. ا. ۋ. ): «ەگەر ادامدار سەنىڭ بويىڭداعى ءبىر ءىستى كورۋىن قالاماساڭ، وندا ول ءىستى جەكە قالعاندا دا جاساما»، - دەپ تەك ادامنان عانا ەمەس، اللادان دا شىنايى تۇردە ۇيالۋعا، ادال بولۋعا شاقىراتىن جانە ءوزى دە ۇلكەن ۇيات يەسى ەدى. بۇل اتالعان حاديسكە ومىردەن مىسال كەلتىرەيىك. مىسالعا، باستىعىڭىز ءبىر جۇمىستى تاپسىرىپ كەتتى دەلىك. سول جۇمىستى باستىعىڭىز جانىڭىزدا باقىلاپ تۇرعانداي جاساساڭىز، مىنە، سول - ادال جۇمىس. ويتكەنى ءسىز ول جۇمىستى كەم- كەتىكسىز جاسايتىنىڭىز انىق.

پاراقورلىق جايلاعان، جەمقورلىق قاناتىن كەڭگە جايعان مىنا زاماندا ادالدىق جايىندا ماسەلە قوزعاۋ وتە قاجەت. مەملەكەتتىڭ قارجىسىنا قول سۇعىپ نەمەسە ءبىر مەكەمەنىڭ قورىنداعى اقشانى ەسەبىن تاۋىپ جىمقىرۋ ادالدىققا استە جاتپايدى. بۇل ناعىز ارسىزدىق دەۋگە بولاتىن شىعار. كۇناسىن ايتپاعاندا.

«كۇشىڭە سەنبە، ادال ىسىڭە سەن»، - دەپ م. اۋەزوۆ اتامىز دا سانامىزدان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ويلى ءسوز ايتقان.

ۆ. گيۋگو: « ۇلىعا بارىنەن گورى ادالدىق جاقىن تۇر» دەسە، «جەر بەتىندە ادال ادامنان وتكەن تاماشا ەشتەڭە جوق»، - دەپ ر. روللان دا تاماشا ايتىپتى.

م. ي. كالينيننىڭ مىنا: «ادال ءومىر سۇرگەنىڭدى بىلگەن كەزدە ءومىر وتە جاقسى جانە جەڭىل كورىنەدى» دەگەنىنە ادامدار ءمان بەرسە جانە ورىنداسا: «راس، ەكەن-اۋ» دەيتىنى انىق.

«ادالدىق - ومىردەن قىمبات (ف. شيللەر)، عۇمىر بويى باقىتتى بولعىڭ كەلسە - ادال ادام بول (ت. فۋللەر) ، اسىل قاسيەت - ادالدىق، اسىل مىنەز - ادامدىق (م. گوركيي)، ادال ارىڭ - اق مامىق جاستىعىڭ (گ. يبسەن)، ادال ادام - جالپىنىڭ يگىلىگىنە بولا ءومىر سۇرەدى، ورتاق مۇددەگە بولا جەكە مۇددەنى قۇربان ەتەدى (ن. پ. وگاريەۆ)» دەگەن افوريزمدەر ادال بولۋعا ۇندەيتىن سوزدەردىڭ الدى بولسا كەرەك.

قانات تىلەۋبەكتەگى

Islam.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى