اسكەري الەۋەتىمىز نەگە ءالسىز؟
اتالعان فاكتورلاردىڭ ىشىندە اسكەر سانى، اۋەدەگى جانە تەڭىزدەگى اسكەري ارەكەتتەر ءۇشىن جۇمىلدىرىلاتىن اسكەري تەحنيكانىڭ سانى ەسەپكە الىنعان كورىنەدى. اتالمىش ءۇيىمنىڭ اقپاراتىنا سەنسەك، 17 ميلليون قازاقتىڭ 8 ميلليونى ەلىن قورعاۋعا قاۋقارلى كورىنەدى. شەتەلدىڭ زەرتتەۋ اگەنتىگىنىڭ عانا ەمەس ەلىمىزدەگى ستاتيستيكالىق كورسەتكىشكە قاراپ تا ەل قورعار ەرلەرىمىزدىڭ الەۋەتىن بايقاۋعا بولاتىن سەكىلدى.
ماسەلەن وتكەن 2014-جىلدىڭ كۇزىندە ەلىمىزدەگى اسكەرگە شاقىرىلعانداردىڭ 50 مىڭعا جۋىعى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى جارامسىز دەپ تانىلىپ، اسكەر قاتارىنا الىنباعان ەكەن. بۇل جايىندا ق ر قورعانىس مينيسترلىگى مالىمدەگەن.
مينيسترلىكتىڭ باسقا دا مالىمەتتەرى ءماز ەمەس. جارامسىز دەپ تانىلعان ازاماتتار اسكەرگە شاقىرىلعانداردىڭ تەڭ جارتىسىن قۇرايدى ەكەن. 2014-جىلدىڭ كۇزىندە ق ر قورعانىس كۇشتەرىنىڭ قاتارىنا 12 مىڭ جاس سارباز قابىلدانعان. اسكەر قاتارىنا ءوتۋى ءتيىس 48 مىڭ اسكەرگە شاقىرىلۋشى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى جارامسىز دەپ تانىلسا، 28 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ وتباسىلىق جاعدايىنا بايلانىستى اسكەري قىزمەتىن وتەۋ كەيىنگە شەگەرىلگەن.
Global Firepower زەرتتەۋ ۇيىمىنىڭ اقپاراتى بويىنشا اسكەري قىزمەتكە جارامدى ەلدەردىڭ كوشىن ا ق ش باستاپ تۇر ەكەن. بۇل ەلدە اسكەري ارەكەتتەرگە قاتىسا الاتىن ازاماتتاردىڭ سانى 145 ميلليون ادام دەپ كورسەتىلگەن. ەكىنشى ورىنداعى رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 69 ميلليون ادامدى قۇراسا، ۇشتىكتى تۇيىندەگەن قىتاي ەلىندە 749 ميلليون ازامات اسكەري كۇشكە دايىن كورىنەدى. جالپى العاشقى وندىقتىڭ تىزىمىندە ءۇندىستان، ۇلى بريتانيا، فرانسيا، گەرمانيا، تۇركيا، وڭتۇستىك كورەيا جانە جاپونيا ەلدەرى بار.
راس اسكەري الەۋەتتىلىك تەك اسكەردىڭ سانىمەن ولشەنبەيدى. الايدا اسكەري قارۋ-جاراقتارىمىزدى كۇشەيتۋ ارقىلى الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا بولادى. ءدال قازىرگى تاڭدا اسكەري قارۋ-جاراقتارىمىزدىڭ دايىندىعى دا سىن كوتەرمەي تۇر. اتالمىش شەتەلدىك زەرتتەۋ ۇيىمى قازاقستاننىڭ اسكەري بيۋجەتىن 2,4 ميلليارد دوللارعا باعالاعان.
مالىمەتتەرگە كوز جۇگىرتسەك تەك 2012-2014-جىلدارى بۇل سالاعا 1 تريليون 12 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن كورىنەدى. اسكەري سالانىڭ ماماندارى «بۇل از اقشا ەمەس» دەپ سانايدى.
وتستاۆكاداعى گەنەرال ماحمۋت تەلەعۇسوۆ ءبىر سۇحباتىندا «سوڭعى جەتى جىلدا قورعانىس مينيسترلىگى وزىنە بولىنگەن قارجى ارقىلى اۋە قورعانىسى كۇشتەرى تەحنيكاسىنىڭ 70 پايىزىن جاڭالاپ الۋعا نەمەسە رەسەيگە تاۋەلسىز اۋە قورعانىسىن جاساقتاپ الۋعا جەتەتىن ەدى» دەگەن ەدى. اسكەري ساراپشى امىربەك توعىسوۆ تا اسكەري تەحنيكامىزدىڭ باسىم بولىگى ەسكى ەكەنىن ايتىپ، ءبىرشاما ۋاقىت دابىل قاققان بولاتىن.
الايدا اسكەري الەۋەتىمىزدىڭ قانداي ەكەنىن اسكەري ۇشاقتاردىڭ بىرنەشە رەت قۇلاۋى عانا ايقىنداپ بەرگەندەي. سوڭعى كەزدەرى بۇل سالانى جايلاعان جەمقورلىق اسكەري سالامىزدىڭ السىرەۋىنە دە وزىندىك «سەپتىگىن» تيگىزگەنىن بايقايمىز. سوندىقتان الەم ەلدەرى ەتەك-جەڭىن قىمتاپ جاتقان تۇستا بىزگە دە اسكەري سالانىڭ بارلىق ماسەلەلەرىنە كوڭىل ءبولىپ، الەۋەتىمىزدى كۇشەيتۋگە كوڭىل بولگەن ءجون سەكىلدى.
جاقىندا قورعانىس سالاسىنا جاڭا باسشى كەلدى. تالاي ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشىپ، بارعان جەرىندە ءىسى العا باساتىن يمانعالي نۇرعالي ۇلى قورعانىس مينيسترلىگىن دە تالاپقا ساي، ەل ىرگەسىن بەرىك ەتىپ، سالاداعى كۇرمەۋى كۇردەلەنگەن ماسەلەلەردى دە دۇرىس شەشەدى دەپ سەنەمىز.
اۆتور: قۋانىش ءابىلدا قىزى
«الاش ايناسى»
