عالىمدار ەلدىڭ ىشكى جاعدايىنا سىرتقى كۇشتەردىڭ نە سەبەپتى ارالاساتىنىن دالەلدەدى
عالىمدار 1945-1999-جىلدار ارالىعىندا 69 مەملەكەتتە بولعان ىشكى جانجالداردى (الەمدەگى ازامات سوعىستارىنىڭ 90 پايىزدان استامى - قارۋلى قاقتىعىستار) زەردەلەگەن. بۇل جانجالداردىڭ شامامەن 70 ىنە ءۇشىنشى كۇشتەر ارالاسقان. ساياسات تانۋشىلار مۇنداي ينتەرۆەنتسياعا قانداي فاكتورلار اسەر ەتكەنىن انىقتاۋعا تىرىستى.
سونىمەن، بىرىنشىدەن، بەلگىلى ءبىر ەلدەگى ىشكى جاعدايعا سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋ مۇمكىندىگى ول مەملەكەتتەگى مۇناي قورىنا تاۋەلدى بولىپ شىقتى. ەكىنشىدەن، قاي ەل مۇنايدى كوپ يمپورتتايتىن بولسا، سول ەلدىڭ مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتتىڭ ىشكى جانجالدارىنا ءجيى ارالاساتىنى انىقتالدى.
«يسلام مەملەكەتى» جاساقتارى يراكتىڭ مۇنايعا باي سولتۇستىگىنە جەتپەي تۇرعان ۋاقىتىندا ول توپ تۋرالى ەشكىم ەشتەڭە بىلمەدى. ال ولار مۇناي كاسىپشىلىكتەرىنە جەتكەن كەزدە كوباني قالاسىن باسىپ الۋ الدىڭعى ورىنعا شىقتى دا، ا ق ش «يسلام مەملەكەتىن» شابۋىلداۋ ءۇشىن پيلوتسىز جابدىقتارىن جىبەرە باستادى. ءبىز الىنعان تۇجىرىمدار ينتەرۆەنتسيا تۋرالى تۇپكىلىكتى شەشىمنىڭ ءمانىن اشىپ بەرە الادى دەمەيمىز، ءبىراق زاڭدىلىق ايقىن كورىنىپ تۇر: مۇنايعا دەگەن قاجەتتىلىك وسىنداي كوپتەگەن شەشىمگە اسەر ەتكەن. ليۆيا جانجالىنا بەلسەندى ارالاسۋ مەن سيريا قاقتىعىسىنا سالىستىرمالى تۇردە باسەڭ قاتىسۋدى تەك وسى قاراپايىم ەكونوميكالىق سەبەپپەن ءتۇسىندىرۋ مەيلىنشە دالىرەك بولىپ شىقتى»، - دەيدى ماقالا اۆتورلارىنىڭ ءبىرى ۋوريك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وكىلى ۆينچەنتسو بوۆە (Vincenzo Bove).
سونىمەن بىرگە، ەگەر داۋلاسۋشى ەكى ەل اراسىندا ەتنيكالىق جاقىندىق بولسا جانە ولاردىڭ ءبىرى ءىرى دەرجاۆا بولىپ، باس كوتەرۋشىلەرى جاقسى قارۋلانعان بولسا، جانجالعا سىرتقى كۇشتەردىڭ ارالاسۋ قاۋپى كۇشەيەدى. عالىمدار بۇعان مىسال رەتىندە ا ق ش- تىڭ انگولا، گۆاتەمالا، يندونەزيا، فيليپپين ەلدەرىندەگى ازامات سوعىسىنا ارالاسۋىن اتادى. ۇلى بريتانيانىڭ 1967-1970-جىلدارى نيگەريا جانجالىنا ارالاسۋىنا دا وسى سەبەپ ايتىلدى.
عالىمدار ءىرى مۇناي قورى مەن كۇشتى اسكەرى بار پارسى شىعاناعى ەلدەرىنىڭ جانە مەكسيكا مەن يندونەزيانىڭ كورشى ەلدەردىڭ ىشكى قاقتىعىستارىنا ارالاسپاعانىن دا اتاپ ءوتتى. ساياسات تانۋشىلار باتىس ەلدەرىنىڭ قۋات كوزدەرىنە تاۋەلدىلىگىنىڭ ازايۋى اتالعان زاڭدىلىقتى وزگەرتۋى مۇمكىن دەگەن قورىتىندى جاسادى.
