كولىك ارزانداعانىنا نارازىلار دا بار
الماتىلىق ءانۋار جەتكەلبايەۆ 2015-جىلى 1- قاڭتاردا بەلارۋس، قازاقستان، رەسەي جانە ارمەنيا ەنگەن ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى (ە ا ە و) تۋرالى كەلىسىم-شارت ىسكە قوسىلعان سوڭ ەلدە كولىك باعاسى وزگەرگەنىن ايتادى.
- بۇرىن ءبىرشاما تۇراقتى ەدى. قازاقستان 2010 -جىلى كەدەن وداعىنا كىرگەن سوڭ كولىك باعاسى شارىقتاپ، امالسىز ساتىپ العانبىز. ەندى، مىنە، سوڭعى ءبىر-ەكى ايدا قايتادان كۇرت ارزاندادى. اسىرەسە قىمبات كولىك العاندار الدانىپ قالعانداي بوپ وتىر، - دەيدى الماتى قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى كولىك بازارىندا 1992-جىلعى كولىگىن ساۋدالاپ تۇرعان ءانۋار جەتكەلبايەۆ.
ونىڭ 2013-جىلى جازدا 4500 دوللارعا ساتىپ العان كولىگىن جارتى باعاسىنا، 2000-2500 دوللارعا سۇراۋشىلار كوپ.
- كولىكتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ، ءبىراز قاراجات شىعاردىم. ەندى جارتى باعاسىنا ساتسام، بوسقا شىعىندانعان بولىپ شىعامىن. ونىڭ ۇستىنە باسقا كولىككە قولىم جەتپەي قالادى، - دەيدى ءانۋار جەتكەلبايەۆ.
«بۇل كولىكتى ساتقاننان كەيىن رەسەيگە بارىپ تاۋىرلەۋ كولىك ساتىپ السام با» دەپ ەكى ويلى بوپ جۇرگەن ءانۋار جەتكەلبايەۆ «رەسەيگە كولىك ىزدەپ كەتىپ، قايتا ورالماعاندار كوبەيدى» دەيتىن قاۋەسەتتەن سەسكەنەتىنىن دە ايتادى.
«رەسەي نارىعىمەن تەڭەسكەندە باعا تۇراقتايدى»
بازارداعى كولىگىن وتكىزە الماي نارازى بولىپ تۇرعان تەك ءانۋار جەتكەلبايەۆ قانا ەمەس. «رۋبل قۇنسىزدانعاننان كەيىن رەسەيدەن اكەلەتىن اۆتوكولىكتەر كۇرت كوبەيىپ، باعا قۇلدىراپ، ساتىپ الۋشىلار اڭىس اڭداۋعا كوشكەن» دەيدى ساتۋشىلار. ولاردىڭ ءبىرى، ءوزىن «ەۋروپادان كولىك ايداپ اكەلىپ ساتىپ جۇرگەن كاسىپقوي ساتۋشىمىن» دەپ تانىستىرعان جاننۇر سۇلتانوۆتا سوڭعى كەزدەرى تەك رەسەيدەن كولىك تاسۋعا كوشكەنىن ايتادى.
- بيىل قاڭتاردىڭ 1-ىنەن باستاپ كۇشىنە ەنگەن ە ا ە و شارتىنا سايكەس قۇجات راسىمدەۋ وڭاي بوپ قالدى. ەندى كاسىپقوي ساتۋشىلار عانا ەمەس، قاراپايىم ادامدار دا رەسەيدەن كولىك اكەلە بەرەتىن بولادى، - دەيدى ول.
ەل 2010-جىلى كەدەن وداعىنا كىرگەن كەزدە دە كولىك باعاسى وسىلاي قۇبىلعانىن ايتقان جاننۇر سۇلتانوۆ «قازاقستانداعى اۆتوكولىك باعاسى رەسەي نارىعىمەن تەڭەسكەندە عانا توقتايدى» دەپ بىلەدى.
رۋبل قۇنسىزدانعالى باسەكەلەستەرى دە كوبەيگەنىن ايتقان جاننۇر سۇلتانوۆتىڭ سوزىنشە، رەسەيمەن سالىستىرعاندا ەۋروپادا ساپالى كولىك تابۋ جەڭىلىرەك بولعان.
- رەسەيدە قۇجاتى دۇرىس ەمەس كولىكتەرگە ۇرىنىپ قالعاندار دا جەتكىلىكتى. ءتىپتى ساتىپ العان كولىگى دە، ءوزى دە رەسەيدە جوعالىپ كەتىپتى دەگەن قاۋەسەتتەردى ەستيمىن، - دەيدى سوڭعى رەت 2014-جىلى جەلتوقساندا ماسكەۋدە كولىك اكەلگەن جاننۇر سۇلتانوۆ.
«جوعالىپ كەتۋ» قاۋپى جانە قازاقستاندىق اۆتووندىرىس
ءانۋار جەتكەلبايەۆ پەن جاننۇر سۇلتانوۆ ايتقان ءسوزدى - «بىرەۋلەر رەسەيگە كولىك ىزدەپ بارىپ جوعالىپ كەتىپتى» دەگەن قاۋەسەتتى اۆتوشولۋشى، بۇرىن ءوزى دە شەتەلدەن كولىك اكەپ ساتقان نۇراددين سادىقوۆتا ەستىگەن.
- قازىر قاراپايىم تۇتىنۋشىلارعا رەسەيدەن ارزان ءارى ساپالى كولىك اكەلۋگە قولايلى مۇمكىندىك تۋىپ تۇر. 1990-جىلداردىڭ باس كەزىندەگىدەي قىلمىستىق توپتار بەلسەندى بولىپ كەتتى دەپ ويلامايمىن. رەسەيدە دە جول بويىندا تۇرعان پوليتسيا بەكەتتەرى وتە كوپ. قايتا رەسەي زاڭدارىن جەتىك بىلە بەرمەيتىن قازاقستاندىقتار رەسەيلىك پوليتسياعا جەم بولۋى مۇمكىن، - دەيدى نۇراددين سادىقوۆ.
ال تاۋەلسىز اۆتوموبيليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ەدۋارد ەدوكوۆ رەسەيدەن كولىك الۋعا اتتانعان قاراپايىم ادامداردىڭ مول اقشامەن ءجۇرۋى قىلمىستىق توپتاردىڭ نازارىن اۋدارۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
- ءبىراق جەكە باستىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن كولىك تاسۋشى كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن پايدالانعان دۇرىس. ونىڭ ۇستىنە قاراپايىم ادامدار كولىك قۇجاتتارىنان الدانىپ قالۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى رەسەيدە كولىكتىڭ قالاي راسىمدەلەتىنىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلمەيدى، - دەيدى ەدۋارد ەدوكوۆ.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتكەرى تىلەۋلەس جانۇزاق قىزى تۇرعىندار اراسىنداعى «رەسەيدە جوعالعاندار» جايلى ءسوز نەگىزسىز ەكەنىن ايتتى.
- رەسەيگە كولىك اكەلۋگە كەتىپ زورلىق-زومبىلىق كورگەنى نەمەسە قانداي دا ءبىر ادامنىڭ جوعالىپ كەتكەنى تۋرالى ازىرگە تۇرعىنداردان ەشقانداي شاعىم تۇسكەن جوق، - دەدى ول ازاتتىق تىلشىسىنە.
ال ەدۋارد ەدوكوۆ «قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلاردىڭ ە ا ە و ارقاسىندا ارزان كولىك الا باستاعانى ەلدەگى كولىك ساتۋشىلارعا ۇناماۋى مۇمكىن» دەپ تۇسىندىرەدى.
- وتكەن جىلى قازاقستاندىق اۆتووندىرىس «ەكونوميكالىق وداقتى قولدايمىز، جاڭا نارىق اشىلدى» دەپ قۋانا مالىمدەگەن. ال ەندى شىن مانىندە شەكارا اشىلعاندا نارىق زاڭى بويىنشا باسەكەلەسۋدىڭ ورنىنا رەسەيدەن اكەلەتىن كولىك سانىن شەكتەۋ كەرەك دەگەن سياقتى شاعىم ايتا باستادى، - دەيدى ول.
رەسەيدە رۋبل ارزانداعالى جانە ە ا ە و كەلىسىمى ىسكە قوسىلعالى قازاقستاندا جاسالعان كولىكتەردىڭ ساتىلۋى 60 پايىزعا كەمىگەنىن قاڭتاردىڭ 14-ىندە ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ تە مالىمدەگەن. جەكە تۇلعاعا رەسەيدەن كولىك ساتىپ الماۋ جايلى تىيىم سالۋ مۇمكىن ەمەسىن ەسكەرتكەن ابىلاي مىرزاحمەتوۆ «ەگەر ول كولىكتى وزىنە ەمەس، ساتۋ ءۇشىن اكەلسە، ول كاسىپكەرلىك بولاتىنىن» ايتقان. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى وسىعان بايلانىستى «ە ا ە و كەلىسىمى بويىنشا ۋاقىتشا ساۋدا شەكتەۋىن ەنگىزۋ جايلى» ۇسىنىس جاساعان.
قازاقستانداعى تاۋەلسىز اۆتوموبيليستەر وداعىنىڭ ءتوراعاسى ەدۋارد ەدوكوۆتىڭ دەرەگىنشە، رەسەيدە جىلىنا 3 ميلليونداي، ال قازاقستاندا 150-160 مىڭداي كولىك ساتىلادى.
2014-جىلدىڭ سوڭىندا مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى مەن باتىستىڭ سانكتسياسى اسەرىنەن رەسەي ءرۋبلى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن قۇنسىزدانعان. سونىڭ سالدارىنان رەسەيدەگى رۋبلمەن ەسەپتەلگەن اۆتوكولىكتەر باعاسى دوللارعا شاققاندا كۇرت ارزانداپ، قازاقستاننان رەسەيگە كولىك ىزدەپ بارۋشىلاردى كوبەيتكەن. 2015-جىلى 1- قاڭتاردا كۇشىنە ەنگەن ە ا ە و كەلىسىمى دە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ رەسەيمەن ەركىن ساۋداسىنا جول اشقان.
«ازاتتىق»
