اسپان الەمىندە شايقاسقان اكىجانوۆ

ول 1923 - جىلدىڭ 6 - اقپانىندا پاۆلودار وبلىسىنا قاراستى كۇركول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. اكەسى اكىجان مەن اناسى جانيقا زور-وكتابر مەكتەبىنەن باستاۋىش كلاسس بىتىرگەن بالاسى بايزۋللانى سەمەي قالاسىنداعى مەكتەپ ينتەرناتتىڭ 5 كلاسىنا وقۋعا بەرەدى.

1940 - جىلى ونى ءتامامداعان بولاشاق ۇشقىش كومسومول جولداماسىمەن سەمەي قالاسىنىڭ اەرو-كلۋبىنا وقۋعا تۇسەدى. سول كەزدەن باستاپ، جاس جىگىت اسكەري ۇشقىش بولۋدى ارمانداپ، وسى سالانى يگەرۋگە بەلىن بەكەم بۋىپ كىرىسەدى. 1941 - جىلى بايزۋللا ارمانىنا جەتىپ، چكالوۆ اۆياتسيا ۋچيليشەسىنە وقۋعا تۇسكەن. ۋچيليشەدە جەرلەستەرى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى: نۇركەن ءابدىروۆ جانە تالعات بيگەلدينوۆپەن بىرگە وقىعان.

ونى 1943 - جىلى جاقسى اياقتاپ، وتانىن قورعاۋ ءۇشىن مايدانعا اتتاندى.

«1944 - جىلى جاس، سىمباتتى، بويى ۇزىن 20 جاستاعى اكىجانوۆ ءبىزدىڭ 45- گۆارديالىق راۆا- رۋسسكيي قىزىل تۋ شتۋرم اۆياتسيالىق پولكىنە كەلگەنىندە، بارلىعى ونى سىپايىلىعى، جوعارى ەرۋديتسياسى، ادامدارعا قۇرمەتى ءۇشىن بىردەن جاقسى كورىپ كەتتى.

العاشقى جاۋىنگەرلىك ۇشۋلارىنان- اق ول ءوزىن ىنتالى، جاقسى دايىندالعان ۇشقىش رەتىندە تانىتا ءبىلدى»، - دەپ جازدى 2005 - جىلى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە ونىڭ مايدانگەر دوستارى، ەرلى-زايىپتى كونستانتين مارچەنكو مەن الەكساندرا فەدوروۆنا.

«ءبىز ونىمەن ءبىر ەسكادريليادا بولدىق جانە جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋ كەزىندە جيى بىرگە ۇشىپ جۇردىك. سول كەزدە مەن ونىڭ بەلگىلەنگەن ماقساتقا شابۋالداعان كەزدە تاباندىلىعى مەن ساۋاتتى ارەكەتتەرىن كوردىم. اكىجانوۆ پۋشكالار مەن پۋلەمەتتەردىڭ وتىمەن، ناقتى بومبالىق جانە زىمىراندىق سوققىلارىمەن ۋكراينا، پولشا، چەحوسلوۆاكيا جانە گەرمانيا جەرىندەگى نەمىس جاساقتارى مەن ولاردىڭ تەحنيكاسىن تالقاندادى»، - دەپ ەسكە الادى ك. مارچەنكو.

1945 - جىلدىڭ 23 - ءساۋىرى ب. اكىجانوۆ پەن ونىمەن بىرگە ۇشقان بارلىق ۇشقىشتاردىڭ ەسىندە قالعان كۇن ەدى. ويتكەنى، سول كۇنى پولك كومانديرى ت. فەدوتوۆ «جولداس ۇشقىشتار! بىزگە فاشيستەر ۇياسى - بەرليندەگى ناقتى نىساناعا شابۋىل جاساۋ تاپسىرىلىپ وتىر. وتە جاۋاپتى تاپسىرما!»، - دەپ ۇلكەن سەنىم ارتىپ، بۇيرىق بەردى. ۆ. پوناماريەۆ باستاعان 8 ەكيپاج بومبا «اسىنىپ»، بەرلينگە بەت الدىق.

جاۋ زەڭبىرەكتەرىنەن امان-ەسەن ءوتىپ، نىسانانى كوزدەپ، تاپسىرىلعان بۇيرىقتى ورىنداپ، سەگىزىمىز دە امان- ەسەن كەيىن ورالدىق. «ءبۇيىرىن وق تەسكەن «ي ل-2» سامولەتىمدى امان- ەسەن اەرودرومعا قوندىرىپ، ءتىرى قالىپ، دوستارىمىزبەن قۋانىشپەن كەزدەستىك»، - دەپ ەسكە الادى بايزۋللا اكىجان ۇلى.

«وندا ءبىزدىڭ شتۋرموۆيكتەردى اسپاندا كەڭەس وداعىنىڭ ءۇش مارتە باتىرى ا. پوكرىشكيننىڭ جويعىشتارى بەرىك قورعاعان ەدى. نەمىستىڭ «ەرليكون» زەنيتتىك قوندىرعىلارىنىڭ بوراتىلعان بوگەۋشى اتىسى جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋعا كۇردەلى كەدەرگى بولدى، ءبىراق ول وعان قاراماستان تابىستى ورىندالدى. سوڭعى بولىپ ۇشىپ كەلە جاتقان اكىجانوۆ ۇشاعىنىڭ قاتتى زاقىمدالعانىنان قاراماستان بورتتاعى فوتواپپاراتپەن اۋەدەن كەلگەن سوققىنى سۋرەتكە تۇسىرە الدى»، - دەپ جازدى ك. مارچەنكو.

سوعىس بىتكەسىن ول ۇزاق ۋاقىت قارۋلى كۇشتەر قۇرامىندا بولدى. اكىجانوۆ ماسكەۋدە وتكەن پارادتارعا بىرنەشە رەت قاتىسقان. وعان اۆياتسيا باس مارشالى الەكساندر نوۆيكوۆتىڭ جەكە پيلوتى بولۋ قىزمەتى تاپسىرىلعان.

«سوعىس اياقتالعاننان كەيىن دە ول اۋە كۇشتەرىنىڭ ءتۇرلى قۇراماىندا اسكەري قىزمەتىن جالعاستىردى. كەيىن ازاماتتىق اۆياتسيادا دا ابىرويلى قىزمەت ەتتى. ون شاقتى ۇشاق ءتۇرىن مەڭگەرىپ، الىسقا ۇشۋ تراسسالارىن سالدى. ەۋروپانىڭ ۆارشاۆا بۋحارەست ، ۆەنا سەكىلدى قالالارىنا «اۋە كوپىرىن» جالعادى. اسىرەسە، ماسكەۋ - بەرلين رەيسىمەن ۇشقاندا كوڭىلىنە كوپ نارسە ۇيالايتىن...»، - دەپ جازادى الما اكىجانوۆ «اققۋ ءۇنى» گازەتىندە.

 كەشەگى سوعىستا شابۋىلشى «ي ل-2» - مەن شۇيىلىسكەن قالاعا ەندى بەيبىت ساپارمەن قالىقتادى. 2004 - جىلى جەڭىستىڭ جارتى عاسىرىنا وراي ەلىمىزدىڭ ءبىر توپ سوعىس ارداگەرى ۇكىمەت ناگرادالارىن العاندا، سولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق اۆياتسيا كاسىپورىنىنداعى سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ بىرىككەن كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى بايزۋللا اكىجان ۇلى دا ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن كەۋدەسىنە «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى.

ۇلى وتان سوعىسىنا بىرگە اتتانعان ءۇش اعايىندىدان ەكى اعايىندى بايزۋللا مەن زەينۋللا تۋعان ەلىنە قايتىپ ورالىپ، ەڭبەك جولدارىن جالعاستىردى، ال ۇلكەن اعاسى نىعمەت اكىجان ۇلى ۋكراينا دالاسىندا ءشايىت بولدى.

جاۋىنگەرلىك جولداستارىمەن بىرگە ول تالقاندالعان رەيحستاگتىڭ قاسىندا قولتاڭباسىن قالدىرىپ، وندا ۇلكەن ارىپتەرمەن: «ءبىز، 2- اۋە ارمياسىنىڭ شتۋرموۆيك ۇشقىشتارى: ۆاسيليي پونوماريەۆ، الەكسەي كريۆونوس، ۆلاديمير مويسەيەۆ، يۆان سىروۆ، ميحايل شاحماتوۆ، ۆاسيليي لاۆرەنتيەۆ، گەورگيي حولمۋشين، بايزۋللا اكىجانوۆ بەرليندى شابۋىلدادىق. 4 - مامىر، 1945 -جىل» دەپ جازعان.

ب. اكىجانوۆپەن قوشتاسۋ جانە ونى ەسكە الۋ ميتينگى 21 - قاڭتار كۇنى ساعات 10 دا الماتى قالاسىنىڭ 28 پانفيلوۆشى ساياباعىنداعى وفيتسەرلەر ۇيىندە وتەدى.

«قازاقپارات» ح ا ا-نىڭ ۇجىمى بايزۋللا اكىجان ۇلى اكىجانوۆتىڭ وتباسى مەن جاقىندارىنىڭ قايعىسىنا ورتاقتاسىپ، كوڭىل ايتادى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى