مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى ا ق ش ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋدە

 كۇن سايىنعى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى الەمدەگى ەڭ الىپ ەكونوميكانى ايتارلىقتاي ەسەڭگىرەتۋى مۇمكىن. سەبەبى قارا التىن نارىعىنداعى جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا، ەلدەگى ءداستۇرلى ەمەس مۇناي سالاسى توقىراۋعا تاپ بولماق.

ونداعى كومپانيالار قازىردىڭ وزىندە بانكروتتىقتىڭ از عانا الدىندا تۇر. بىلتىر ا ق ش ەكونوميكاسى عالامات وسىمگە قول جەتكىزدى. ەلدەگى ەڭبەك كۇشى 240 مىڭ ادامعا ارتىپ، جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وسىدان 7 جىل بۇرىنعى جاعدايمەن تەڭەستى. الايدا جەلتوقسان ايىندا جالاقى مولشەرى تومەندەۋگە جول بەردى. ياعني حالىقتىڭ ءالى دە بولسا، داعدارىستان تولىعىمەن ەس جيىپ، ەكونوميكانىڭ يگلىگىن سەزىنە قويدى دەپ ايتۋ ەرتە. بۇعان جاھاندىق مۇناي باعاسىنداعى سوڭعى جاعىمسىز جايتتار دا جاقسى جاڭالىق اكەلە قويماس.

 وسى اپتادا الەمدىك مۇناي باعاسى كەيىنگى 5,5 جىلدىڭ ىشىندەگى ەڭ شەكتى مولشەرگە تومەندەپ كەتتى. قازىر قارا التىن باررەلىنىڭ قۇنى 46 ا ق ش دوللارىن قۇرايدى. ال الەمدىك ساراپشىلار بولسا، ونىڭ ەندى قايتىپ 100 دوللارعا جەتۋى نەعايبىل ەكەنىن ايتۋدا. بۇل دەگەنىمىز بيىلدان باستاپ ا ق ش ەكونوميكاسىن اۋىر كەزەڭ كۇتىپ تۇر دەگەن ءسوز. ول ءوز كەزەگىندە دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا دا تۇرتكى بولارى انىق.

 مۇناي نارىعىنداعى احۋال جانە ونىڭ الەم ەكونوميكاسىنا اسەرى جايىندا امەريكالىق ساراپشىلار ءوز بولجامىن ۇسىندى. ارزان مۇنايدىڭ كەسىرىنەن قازىردىڭ وزىندە كاناداداعى ءداستۇرلى ەمەس مۇناي ءوندىرۋ كومپانيالارى بانكروت جاريالاي باستاعان. ويتكەنى ونداي وندىرىسكە ينۆەستيتسيا سالۋ ءتيىمسىز. ال ا ق ش- تاعى 38 قاتپارلى مۇناي كەن ورنىنىڭ 37 سى شىعىنعا باتىپ وتىر. ونداعى كومپانيالار جىل ورتاسىنا دەيىن عانا ساقتاندىرىلعان. سوندىقتان مۇناي باعاسى ءالى دە تومەندەي بەرەتىن بولسا، بۇل سالا ءوز جۇمىسىن توقتاتىپ تىنباق. قارا التىن نارىعىنداعى باعانىڭ اسىرەسە مۇنايعا تاۋەلدى مەملەكەتتەردىڭ احۋالىنا كەرى اسەر ەتەرى بەلگىلى.

 بۇل ورايدا ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى قازاقستانداعى جاعدايدىڭ بولاشاعىنا امەريكالىق ەكونوميستەر وڭ كوزقاراس تانىتىپ وتىر. ولار العاشقى داعدارىستان سۇرىنبەي وتكەن قازاقستان ەكونوميكاسى قۋاتتى تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا تاماشا ۇلگى تانىتا الادى دەپ سانايدى.

 ەدۆارد چوۋ، ا ق ش ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:

 - قازاقستان ۇلكەن مۇنايلى ەل بولا تۇرا، مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى بۇل ەلگە ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى دەپ ويلامايمىن. قۋانتارلىعى، ەل ۇكىمەتى بۇعان تىڭعىلىقتى دايىندالعان. قوسىمشا قور ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سونداي- اق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءىسى جاقسى جولعا قويىلعان. سوندىقتان بۇل ەلدىڭ قادامىنان تەك وڭ ناتيجە كۇتۋگە بولادى.

 ا ق ش- تى الاڭداتقان تاعى ءبىر جايت - مەملەكەتتىك قارىز مولشەرى ەلدىڭ ءج ءى ءو- نەن 100 پايىزعا جوعارىلاپ كەتتى. بۇل -  الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قىسىلتاياڭ جاعدايدى ءتيىمدى پايدالانا بىلمەسە، مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى رەتسەسسيا الداعى ەكى جىلدىڭ كولەمىندە ورناۋى مۇمكىن.

www.24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى