قىدىربەك تاسقىن. تاۋدان قۇلاعان تاۋتەكە
وقۋ دەگەن اتى بولماسا، كىتاپ بەتىن اشقان جان ەمەسپىز. ەسەسىنە ءىشى ات شاپتىرىم، كەڭ تىنىستى ارنايى كابينەتى بار- تىن. قولىڭنان كەلسە، جاساپ كور دەگەندەي سان- الۋان قۇرال- سايمان ەرىكسىز ەلىتىپ، «بايقا، ءاي، بۇزىپ تاستاما» نەمەسە «ءبىر جەرىڭدى كەسىپ كەتەدى، بىلاي تۇر» دەگەن اعايىمىزدىڭ ءسوزىن جۇرە تىڭداپ، قايسىسىنىڭ تەتىگىن بولسا دا ءبىر بۇراپ قالۋعا تىرىساتىنبىز. ونىسى ورىنسىز مىنەزقورلىق ەمەس، ناعىز ءوز ىسىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورنىسى ەدى. اعايىمىزدىڭ اتى - جەڭىس. ورتا بويلى، قايىستاي قاتقان ارىق دەنەلى، قاتپارلانا باستاعان اجىمىنەن- اق ناعىز ەڭبەكقور ادام ەكەنى سىرت كوزگە وزىنەن- ءوزى ءبىلىنىپ تۇراتىن. ەڭبەكتىڭ ناعىز جەڭىمپاز جەڭىسى!
سومالاداي ونشاقتى ۇل اعاش ەدەندى سارتىلداتىپ، كەزەكتى ساباققا كىرىپ كەلدىك. بولمە ءىشى تىم تىمىرسىق ەكەن. اعاش ۇگىندىسىنىڭ قولقانى قابار قاپىرىق ءيسى. جونىلعان جاڭقالار ءار جەردە ءۇيىلىپ جاتىر. ءتۇرىمىز بىلەكتى سىبانىپ بىردەڭە جاسايتىن ادامنان گورى، تويعا كەلگەن ادامعا كوبىرەك ۇقسايتىن. ءار ءتۇرلى ۇلگىدەگى سۋ جاڭا كاستيۋمدەر، قىلقىنا تاققان گالستۋك. الپەتىمىزگە قاراپ: « ءاي، سەندەر بىردەڭە جاساپ جارىتپاسسىڭدار» دەگەندەي اعاي دا كەكەسىنمەن ۇناتپاي قارادى. باياعى سول تىنىمسىز قالپى. ۇزىندىعى سالا قۇلاش بىردەڭەنى ۇيكەلەپ جاتىر. جاقىنداعاندا عانا كوردىك. ءمۇيىز ەكەن. ءمىنى عاجاپ، وسىنداي دا ۇلكەن ءمۇيىز بولادى ەكەن- اۋ! ۇزىن ۇستەلدىڭ تەڭ جارتىسىن الىپ جاتىر. تۇقىلى، مەن دەگەن جىگىتتىڭ بىلەگىندەي جۋاندىق تا بار. ءتۇزۋ ەمەس، دوعا تارىزدەس يىلگەن ءارى بۋىلتىق- بۋىلتىق. تاڭدانىسىمىزدى جاسىرا الماي، جاپا- تارماعاي اۋدارىپ- توڭكەرىستىرىپ كورىپ جاتىرمىز.
- تاۋەشكىنىڭ ءمۇيىزى، - دەدى اعايىمىز ءبىزدىڭ سۇراعىمىزدى كۇتپەستەن. وسى شاعىما دەيىن مەن دە مۇنداي ءىرى ءمۇيىزدى كورمەگەن ەكەنمىن.
- عاجاپ، ءا؟ - دەپ ءوزى دە تاڭداي قاعىپ تامسانىپ ءجۇر. كۇلىمسىرەي قاراپ، مەيىرىم شاشقان شۋاقتى ءجۇزى اياق استىنان بۇزىلعان كۇندەي تۇنەرىپ سالا بەردى. تەرەڭ ءبىر كۇرسىنىپ الدى دا: - بۇل ءمۇيىزدى كورگەندە، جاس كەزىمدەگى ءبىر اقساقالدىڭ ايتىپ بەرگەن اڭگىمەسى ەرىكسىز ويىما ورالادى، - دەدى باياۋ عانا قوڭىر ۇنمەن. ءسوزىن ارى ساباقتاپ: - قازاقتىڭ باسىنان تالاي ناۋبەت ءوتتى عوي! سولاردىڭ ءبىرى ادامدى ازدىرىپ، تۇقىمىن تۇزداي قۇرتىپ جىبەرەتىن اشارشىلىق جىلدارى ەدى. جاڭاعى ايتقان اقساقالىم، بالالىق بالعىن شاعىن قىل بۇراۋداي قيىلا جازداپ ازاپپەن وتكەرگەن، تاعدار تاۋقىمەتىن تارتقان جانداردىڭ ءبىرى عوي. الىستا ەمەس، وسى ءوزىمىزدىڭ كورشى اۋىل «بالاسازدا» بولعان وقيعا. بالاسازدى بارىپ كورگەندەرىڭ جاقسى بىلەسىڭدەر، باسىن اق شالعان جوڭعار تاۋىنىڭ باۋرايىندا سۇعىنا ورنالاسقان. وتىزىنشى جىلداردىڭ باسىندا ەل تولىق وتىرىقشىلانباعان كەز. كيىز ۇيمەن كوشىپ جۇرگەندە، قولدان جاسالعان اشتىق دەگەن الاپاتقا دۋشار بولىپتى. «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن، اشا تۇياق قالماسىن» دەپ ۇرانداپ، الدىلارىنا سالىپ ايداپ جۇرگەن ءتورت تۇلىگىن تۇگىن قالدىرماي وكىمەت سىپىرىپ العان. ءويتىپ- ءبۇيتىپ قالعانىنىڭ ءوزى قات- قابات كەلگەن جۇتقا جۇتىلىپ كەتكەن. ەلدى اشتىق جايلاپ، جاپپاي قىرىلا باستاپتى. بويىندا جانى بارلارى بوسىپ كەتىپتى باسى اۋعان جاققا. بالكىم پانا كورگەن بولار، ون شاقتى ءۇي كۇزگى جۇرتتان كوشپەي، تاۋ قويناۋىندا قالىپ قويىپتى. سىڭىرلەرىنە سۇيرەتىلىپ ءجۇرىپ، تاۋدان وتىن اكەلىپ، جىلىنىپ جان ساقتاپ، قولعا تۇسەر اڭ- قۇسىن تالعاجاۋ ەتىپ جۇرگەندە، قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس تا كەلمەي مە؟ ! بەلۋاردان كەلەتىن قالىڭ تۇسكەن قار. اڭ اۋلاماق تۇگىلى قارعا ادىم جەر ءجۇرۋدىڭ ءوزى ءبىر مۇڭ. ساقىلداعان سارىشۇناق اياز بەن الاپات اشتىق قورعانسىز بۇل از ۇيگە قىرعيداي ءتيىپتى. ءار ۇيدەن ءدام- تۇزى تاۋسىلعاندار اجال قۇشىپ، باقيعا اتتانىپ جاتىپتى. تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەس نە ىستەتپەيدى دەسەڭشى، ولەكسەلەردى جان بەرىسىمەن بولشەكتەپ، تالعاجاۋ ەتەدى ەكەن.
اڭگىمە كىلت ءۇزىلدى. اعايدىڭ جانارى جاسقا تولىپ، اسا ءبىر ىزبارمەن تىستەنە مۇيىزگە تەسىلە قاراپ قالعان. تىنىسى تارىلعاسىن با، وزىمەن بىرگە الىپ جۇرەتىن قۇمىراسىنان سۋ جۇتتى. ءبىز دە تىرپ ەتپەي، اعايدىڭ اۋزىنا كىرىپ كەتەتىندەي بولىپ وتىرمىز. جەڭىس اعاي ءسال ۇنسىزدىكتەن كەيىن اڭگىمەسىن قايتا جالعادى.
- جارىقتىق، كوزى ءتىرى مە؟ كىم ءبىلسىن، باسىنان وتكەن وسى وقيعانى ايتقاندا، ساقالىنان التى تارام جاسى اعىلىپ، ەگىلىپ تۇرىپ جىلاۋشى ەدى، جاساعان! جان بەرۋ دە وڭاي ما؟ ! كەي كۇندەرى ءولىم- ءجىتىم بولمايتىن كورىنەدى. وندايدا ۇلكەندەر ءوزارا كەلىسىپ، كەزەكپەن ءار ۇيدەن ءبىر بالا قۇربانعا شالىپ وتىرۋعا ۋاعدالاسىپتى. ۋادە بويىنشا ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىن ەكىنشى ءۇي قۇرباندىققا شالادى ەكەن. ايتپاسا دا، بالا جۇرەك مۇنى سەزىپ جۇرگەندە، تىقىر وزىنە دە تايانباسى بار ما؟ ! ۇيدەگىلەردىڭ پىس- پىس اڭگىمەسى، بۇعان جالتاق- جالتاق قاراي بەرۋى كوڭىلىنە ۇرەي سالىپ، ءۇمىتىن ۇزە باستاپتى. امال نە؟ قولدان كەلەر ەش قايران جوق. وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن ءوز اكەسىنىڭ دە پىشاعىن جانىپ الىپ شىعىپ كەتىپ، ىزىنشە ىدىسقا سالىنعان بىردەڭەلەر اكەلگەنى ەسىندە. تاپ وسى مەزەتتە تاۋ جاقتان اينالانى جاڭعىرتىپ، «ساتىر- سۇتىر» ەتكەن كۇشتى داۋىس ەستىلدى. بويىندا ءالى بارلارى جول سالىپ، ومبىلاپ ءجۇرىپ بارسا، تاۋدان قۇلاعان تاۋتەكە ەكەن. ءمىنى، عاجاپ! تۇرقى تايىنشادان دا ۇلكەندەۋ مە قالاي؟ ! ءمۇيىزى سالاقۇلاش ەركەگىنىڭ تاپ ءوزى. جاقپار تاستى قۇزار شىڭدا قاسىنىپ تۇرىپ، ءمۇيىزىنىڭ ىلمەك ۇشى قۇيرىعىنا ءىلىنىپ قالسا كەرەك.
شىعارامىن دەپ الىسىپ، تاستان تايىپ قۇلاعان. مۇندايدى بۇرىن كونە كوز قاريالاردان ەستىگەندەرى بولماسا، ءبارىنىڭ كورىپ وتىرعاندارى وسى. ونسىز دا قاتارلارى سەلدىرەپ، ساناۋلى قالعان جۇرت سورپا- سۇيەككە جارىپ، ءبىراز ءال جيىپ، ەس شاقىرادى. ال اقساقالىمىز ءسويتىپ اجالدان امان قالىپتى. سودان نە كەرەك، كوكتەمگە ءبىر ىلىنگەسىن اعاشتىڭ قابىعىن كەمىرىپ، قىلتيىپ شىققان كوكتى تالعاجاۋ جاساپ، جان ساقتاپتى. جەڭىس اعاي اڭگىمەم مۇنىمەن بىتكەن جوق دەگەندەي، تاماعىن كەنەپ الىپ، قايتا سويلەپ كەتتى. الگى اقساقال كوزىنىڭ جاسىن ءتوس قالتاسىنداعى شىتىمەن ءسۇرتىپ وتىرىپ: «اللا تاعالا ءوز بالاسىن قۇرباندىققا شالماقشى بولعان يبراحيم عالەيكي ءۋاسسالامعا اسپاننان قوشقار تۇسىرگەنى سياقتى، مەنى دە تاۋدىڭ اڭىن تاستان قۇلاتىپ، امان الىپ قالدى. بۇعان دا مىڭ شۇكىرلىك! اللانىڭ قۇدىرەتىندە شەك بار ما؟ ! بۇگىن، مىنە، مەنەن تاراعان ۇرپاق ءوز الدىنا شاڭىراق قۇراپ، ءبىر قاۋىم ەل بولدى» دەپ اڭگىمەسىن اياقتاپ ەدى، - دەدى. تارتپاعان تاۋقىمەتى قالماعان قايران قازاعىم- اي!
قايران دا مەنىڭ قازاعىم!
"Kazaitys.kz"
