قويشىبەك مۇباراك. «قول جاۋلىق» - اڭگىمە
ءانى- ءمىنى جەرگە جەتىپ كۇل پارشام شىعار دەپ ويلاعاندا سۇبىقانىم ۇشادى. سول قولىمدا ءبىر زات بار ەكەن. ەندى باجايلاپ قارادىم.. . بۋالدىر ساۋلەدەن ازەر كورىنەدى.. . كادىمگى قول ورامال. جوق قول ورامالدىڭ جارتىسى. مەن قايدامىن دەپ ويلاندىم. دۇرىسى قايدان قۇلادىم؟ مىناۋ نە قىلعان ورامال؟ تومەنگە قارادىم. قاراۋىتىپ ءتۇبى كورىنەر ەمەس.. . قۇلاعىما بىرەۋدىڭ ۋحىلەگەن ءۇنى كەلدى. جان- جاعىما جالتاقتاي باستادىم. مەنەن ءسال قيعاش تومەندە تاعى بىرەۋ قۇلاپ بارادى ەكەن.
- ەي! كىم بۇل؟
- سەنسىڭ بە داستان؟ ! - داۋسىنان تاني كەتتىم. مەنىمەن ءبىر بولمەدە جاتاتىن دوسىم اسىل ەكەن.
- قۇداي اتقىر، ءبىز قايدامىز.. .
- بىلمەيمىن.. . ەسىمدى جاڭا جيدىم، قۇلاپ كەلەدى ەكەنمىن.
- شيپامىزدىڭ بىتكەنى وسى بولار,.
- سولاي دوسىم.. .
- قاشان جەتەر ەكەنبىز؟
- قايدا.. .
- جەرگە.. .
- مەن بىلسەم، تاپ وسى ءبىز جەردەن قۇلاپ كەلەمىز.
- قوي ارى.. . قولىڭداعى نە؟
- بىلمەيمىن، جارتى قول ورامال.. . سەنىڭ شە؟
- مەندە دە.. .
- ەسىمە بىردەمەلەر تۇسەتىن سىقىلدى.. .
- مەنىڭ دە.
- ايتپاقشى، ەكەۋىمىز بولمەدە وتىرعانبىز.
- ءيا. تاپتىم، وسى ورامالعا تالاسىپ قالدىق.
- مەنىكى بولاتىن.
- جوق، مەنىكى.
- ماعان ءبانۋ بەرگەن.
- جوق ماعان ءلايلى بەرگەن.
- ەي، اقىماق. مەنىكى.
- مەن ەمەس، سەن اقىماقسىڭ.. . قۇلاپ بارا جاتقان كەيپىمىز مىناۋ.. . ورامال نە تەڭىمىز.
- مەن بىلسەم، ءبىزدى وسى ورامال قۇتقارادى.
- تاپقان ەكەنسىڭ شاپاعاتشىڭدى.. . ءيا! ءيا! ەسىمە ەندى ءتۇستى. ەكەۋمىز مەنىڭ ورامالىما تالاسىپ قالعانبىز. سودان ورتاسىنان قاق ايىرىلدى. ورامالمەن بىرگە جەر جارىلىپ ەكەۋمىز قۇلاعانبىز.
- مەنىڭ ورامالىما!
- مەنىكىنە.
- قايدا كەتىپ بارامىز.. . ويباي- اۋ، قايدا قۇلاپ بارامىز.. .
- قولىمنان كەلسە ءلايلىنىڭ قاسىنا بارار ەم.
- مەن بانۋگە.
- ءلايلىنى بىلەسىڭ بە؟
- جوق. سەن ءبانۋدى تانيسىڭ با؟
- تانىمايدى ەكەنمىن. قانداي قىز.
- دۇنيەدە ونىمەن تەڭەسەتىن سۇلۋ بولماسا كەرەك.
- ءلايلى دە جان بىتكەننىڭ ءوڭدىسى بولاتىن.
- قالاي تانىستىڭ؟
- ەسكى باقتاعى سۋ بۇرقاقتىڭ ورنىندا.
- كەتشى- ەي، مەندە بانۋمەن سول جەردە تانىسقام.
- ۇقساستىق. عاجاپ.
- شىنىڭدى ايتشى.. . مەنىڭ ورامالىما نەگە تالاستىڭ.
- قوي ارى، بۇل مەنىڭ ورامالىم ، ءلايلى ءوز قولىمەن بەرگەن.
- جوق بۇل ورامالدى ءبانۋ ماعان ءوز قولىمەن بەرگەن.
- عاجاپ، مۇندا ءبىر سىر بار. ءبانۋ تۋرالى ايتشى. ءتۇرى قانداي قىز ەدى؟
- كىتاپ سورەسىندەگى تۇرعان پورترەتتى كورىپپە ەڭ؟
- ءيا، ونى مەن اكەلگەم. ءلايلىنىڭ سۋرەتى.
- جوعالشى ارى، مەن اكەلگەم. ءبانۋدىڭ سۋرەتى. جىندانعان شىعارسىڭ سەن.. .
- سەنىڭ ەسىڭ اۋىسىپتى.
- جوق، ەكەۋمىزدى دە جىن ۇرعان.
- تۇككە تۇسىنسەم بۇيىرماسىن.
- مەندە.. .
مەن اسىلدى قۋىپ جەتىپ قالدىم. مانادان بەرى ىسىلداعان بوران داۋسىمىزدى ازەر ەستىرتىپ كەلە جاتىر ەدى، ەندى انىق ەستىلدى.
- اكەل قولىڭدى.
- نەگە؟
- بارار جەرگە بىرگە جەتەيىك.
- ە، تويعا بارا جاتىر ەك.. . - مەن وزىمشە كەكەتكەن بولدىم. ءبىز قول ۇستاسىپ كەلە جاتىرمىز. ءالى قۇلديلاپ قۇلاپ كەلەمىز.
- ورامالىمدى قايتارساڭشى.
- سەن مەنىكىن قايتار!
- جوق، مەنىكى.
- ءبىر جەرگە بارىپ سوعىلامىزدا تاس- تالقان بولامىز.
- قورقا- قورقا وعاندا بويىم ۇيرەندى.
- شىنىمەن بار كەسەپات وسى ورامالدان شىقتى.
- ءيا، سولاي سىقىلدى.
- وندا ەكەۋىمىز دە ورامالدى جىبەرەيىك.
- ويلانىپ الايىن.
- قيماي كەلەسىڭ بە؟
- ءيا، سەنشە؟
- مەن دە.
- سىناپ كورەيىك پە؟
- .. .
ەكەۋمىز قاتار ورامالدى جىبەردىك. جەلدىڭ ەكپىنىمەن جالبىرلاپ كەلە جاتقان ورامالدىڭ ەكى بولىگى جالپىلداپ بارىپ بىرىگە كەتتى. ورامالمەن بىرىگە شىڭعىرعان ايەلدىڭ اشى داۋسى ەستىلدى.
- ءلايلى!
- ءبانۋ!
- ءلايلى!
- ءبانۋ!
ەكەۋمىز تاعى قىزىل كەڭىردەپ بولدىق. ول ءلايلىنى ءبانۋ دەپ شاتاسىپ كەلەدى.
قانشا ۋاقىت وتكەنىن قايدام، ءبىر زاماندا تۋار توبەمىزدەن ءاپپاق كويلەگى جەلبىرەپ ءلايلى قۇلاپ كەلە جاتىر ەكەن.
كوزدى اشىپ جۇمعانشا ءبىزدى قۋىپ جەتىپ الدى.
- ءبانۋ!
- اسىل! جانىم مەنىڭ.. .
- ءلايلى!
- داستان! جانىم مەنىڭ.. .
ول ەكەۋمىزگە دە بىردەي جاۋاپ قايتارىپ كەلەدى.
ءبىز ەكەۋىمىز ەكى قولىنان ۇستاپ الدىق. ەندى ۇشەۋىمىز بىرگە قۇلاپ بارامىز.
- ءبانۋ جانىم، سەن ءلايلى ەمەسسىڭ عوي.
- جوق مەن ءبانۋمىن.
- ءلايلى، سەن ءبانۋسىڭ بە؟
- جوق، مەن ءلايلىمىن.
- سەن ءبىزدى جىندى قىلايىن دەدىڭ بە.. . - بۇل جولى اسىل ەكەۋىمىزدىڭ داۋسىمىز قاتار شىقتى.
- جوق، مەن سەندەردى شاتاستىرايىن دەگەم جوق.. . سەندەر وزدەرىڭ شاتاستىڭدار.. . مەنىڭ ءتانىم ءبىر بولعانىمەن قازىر جانىم ەكەۋ.
- تۇسىنبەدىك.
- وندا تىڭداڭدار، مەن ايتايىن.. .
***
ءبىز ەگىز بولاتىنبىز. كىشكەنتايمىزدان باستاپ ناعاشى اپايىمىزدىڭ قولىندا وسكەن ەدىك. ونىمەن پەرىلەر قاۋىمىنداعى ەشكىم ارالاسپايتىن. ويتكەنى جەرگە بارىپ كەلگەن دەيتىن. سودان ءبىز اپايىمىزدان جەر تۋرالى سۇرايتىنبىز. ول ايتپايتىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءبىز بويجەتتىك. اپايىمىز وتە عۇلاما وقىمىستى جان بولاتىن. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز پەرىلەر قاۋىمىنداعى ەڭ سۇلۋ، ەڭ اقىلدى پەريزاتتار اتاندىق. بىزگە ىنتىزار بولعاندار از بولمادى. ءبىراق، تاعدىردىڭ جازۋى بولار، سولاردىڭ ىشىنەن كوڭىلىمىزگە تولاتىن ەشكىمدە شىقپادى. پەرىلەر قاۋىمىندا ون سەگىزگە تولعان سوڭ ۇيلەنۋىڭ كەرەك- تى. بۇل ءبىر قاتىپ قالعان قاعيدا ەدى. ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدى شاتتىققا بولەي الاتىن ءبىر پەرى زاتىنىڭ شىقپاعانىنا قاتتى نالىپ قامىقتىق.. . جىلاي- جىلاي قۇر سۇلدەرىمىز قالدى. سودان ءبىر كۇنى اپايمىز ەكەۋىمىزدى وتىرعىزىپ الىپ جەر تۋرالى، جەر بەتىن مەكەندەيتىن ادامزاتى تۋرالى بارلىق كورگەن- بىلگەندەرىن ايتىپ بەردى. ەندى سەندەردىڭ باقتارىڭ ءبىر اشىلسا سول جەرگە بارىپ اشىلار سوندا كەتىڭدەر دەپ اقىل ايتىپ، ەكەۋىمىزگە بىردەي ەكى قول ورامال سيلادى. بار شارتى ەكەۋىڭدە ءبىر بىرڭە كۇيەۋلەرىڭدى كەزىكتىرمەڭدەر، ەكەۋىڭە بىردەي ادامنىڭ ءتانىن بەرەمىن، بۇل وتە قاۋىپتى، ويتكەنى مەندە تەك ءبىر عانا ادامنىڭ ءتانى بار. سونى ەكىگە ءبولىپ ەكەۋىڭە بەرەمىن. ونىڭ بار قاسيەتى مىنا ورامالدا، ەكى ورامال ءبىر بىرىنە جاقىنداسا بىرىگىپ كەتەدى. ءارى ەكەۋىڭنىڭ تاندەرىڭ دە باياعى ءوز قالپىنا، ياعني ءبىر دەنەگە اينالادى.. . وتە ساق بولعايسىڭدار دەدى دە بارار جولدى كورسەتىپ جولعا سالىپ جىبەردى. سودان جەرگە تۇستىك. اۋەلى بىرگە جۇردىك، سوسىن ەكىگە ءبولىنىپ قوش ايتىستىقتا، ەكى جاقتان وزىمىزگە جار ىزدەمەك بولىپ كەتتىك. ءبىزدى تاعدىر سول ەسكى باقتىڭ ىشىندەگى سۋ بۇرقاقتىڭ ورنىندا كەزىكتىرگەنىن ەكەۋىڭە جەكە جەكە كەزىگىپ ورامالىمىزدى سيعا تارتقان سوڭ ءبىراق بىلدىك. ەكەۋىمىز ءبىر تانگە جابىسىپ قالدىق. ءبىز دە ۇزاق تاي- تالاسقا تۇستىك. سودان اقىرى تەك بىرەۋمىز عانا كۇيەۋ تاڭدايتىن بولىپ كەلىستىك. اپايىمىز ادامزاتتىڭ بارلىق بولمىسىن ايتىپ بەرگەن ەدى.. . ادامنىڭ ەڭ السىزدىگى قىزعانشاقتىعى مەن كۇمانقورلىعاندا ەكەنىن جاقسى بىلەتىنبىز. سول ءۇشىن ەكەۋىڭە دە بىردەي سۋرەتىمىزدى بەردىك. سوسىن شەشىمدى وزدەرىڭە قالدىردىق. تەك بىرەۋىڭنىڭ عانا قالعاندارىڭدى قالاعانبىز. ءار قايسىمىز ءوزىمىز ۇناتقان جىگىتىمىز قالسا ەكەن دەپ تىلەدىك. ءبىز ءبىراق سەندەردىڭ قول ورامالدى ءبولىپ الاتىندارىڭدى ويلاماپپىز.. . ەندى ەش قايرانىمىز جوق.
- ءبانۋ.. . اسىل باس سالىپ قۇشاقتاي الدى.
- ءلايلى.. . مەن اسىلدى كەۋدەسىنەن يتەرىپ اجىراتىپ الدىم.
ەكەۋىمىز تاعى قىزداردى دوداعا سالدىق. ءبىر ءبىرىمىزدىڭ جاعامىزعا جارماسىپ قۇلديلاپ بارامىز.
ءۇش ءتان - ءتورت جان.
