الەمدىك ەكونوميكا - قۇلدىراۋ مەن ورلەۋ

 جاھاندى دۇرلىكتىرگەن جاڭالىق - مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت قۇلدىراۋى بولعانى داۋسىز. رەسەيگە جان جاقتان سالىنعان ەكونوميكالىق سانكتسيالار اسەرىنەن رۋبل بۇرىن سوڭدى بولماعان قۇنسىزدانۋدى باستان كەشتى. كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن ماڭىزى وراسان جوبا «وڭتۇستىك اعىننىڭ» قۇرىلىسى توقتادى.

 ال قىتاي ەكونوميكالىق دامۋ جاعىنان ا ق ش- تى ىعىستىرىپ، الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىعۋعا تالپىنۋدا. الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر بولشەگى قازاقستانعا بۇل جايتتاردىڭ اسەرى قالاي بولماق؟  
 
 ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ الەمدە مۇناي قۇنى تۇسە باستادى. قارا التىن باعاسى اينالاسى جارتى جىلدا 40 پايىزعا، ياعني باررەلىنە 115 دوللاردان قازىرگى 60 دوللاردىڭ اينالاسىنداعى كورسەتكىشكە دەيىن تومەندەدى. نيۋ- يورك بيرجاسىندا Brent ماركالى مۇناي باررەلىنە 60-62, ال WTI سوڭعى 4 جىلدا العاش رەت 56-57 دوللار دەڭگەيىنە تۇسكەنىن دە كوز كوردى. الەمدىك مۇناي ەكسپورتتاۋشى الپاۋىتتار، قارا التىن قۇنى باررەللىنە 40 دوللارعا تۇسسە دە، ءوندىرىستى قىسقارتپايمىز دەپ قاسارىسۋدان تانار ەمەس. پارسى شىعاناعى ەلدەرى بولسا، مۇناي ءوندىرۋ مەن بارلاۋعا ينۆەستيتسيا قۇيۋدى جالعاستىرا بەرمەك.

 باعانىڭ بۇلايشا ءتۇسۋى - بيۋدجەتى مۇناي مەن گازعا بايلانعان رەسەي، يران، ۆەنەسۋەلا سياقتى ەلدەرگە اۋىر سوققى بولماق. ولاردىڭ قاتارىندا البەتتە قازاقستان دا بار. مۇنى شەنەۋنىكتەر جاسىرمايدى.   

  قايرات كەلىمبەتوۆ، ق ر ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى:   

 «قازاقستاندى بارلىعى مۇناي ءوندىرۋشى ەل رەتىندە تانيدى. ءبىز الەمدەگى مۇناي شىعارۋشى ەڭ ءىرى 20 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز. سوندىقتان مۇنايدىڭ ورتا ەسەپپەن العانداعى باعاسىنا تاۋەلدىمىز. باعا باررەلى ءۇشىن 85 دوللار بولۋى مۇمكىن، ءسال كوپ، نە ءسال ازداۋ تىركەلۋى دە ىقتيمال. ونى ەشكىم بولجاي المايدى. باعا قۇبىلىسى وتە جوعارى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە تۇسىنەمىز. ءتىپتى ول قۇلدىراپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. ال بۇل جاعداي قازاقستان سياقتى مۇناي ءوندىرۋشى ەلگە ۇلكەن قيىندىقتار اكەلۋى مۇمكىن. ەلىمىزگە قازىر رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ، اسىرەسە، رۋبل باعامىنىڭ تومەندەۋى اسەر ەتىپ وتىر. ويتكەنى رەسەي - قازاقستاننىڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەسى».
   
 27 - قاراشادا وتكەن و پ ە ك- ءتىڭ جيىنىندا مۇناي ءوندىرۋدى قىسقارتىپ، ونىڭ باررەلىن 100 دوللار كولەمىندە ۇستاپ تۇرۋ ماسەلەسى كوتەرىلەدى دەپ كۇتىلگەن. ءبىراق ولاي بولمادى. مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمى تاۋلىگىنە 30 ميلليون باررەل مۇناي ءوندىرۋ كۆوتاسىن وزگەرىسسىز قالدىردى. وسى تۇستا ايتا كەتەيىك، بۇدان بۇرىن و پ ە ك مۇناي ءوندىرۋ كۆوتاسىن قىسقارتقان جاعدايدا، ا ق ش- تىڭ قىمبات باعالاناتىن قاتپارلى مۇنايى نارىقتان ىعىستىرىلادى دەگەن بولجام جاسالعان. ال رەسەيلىك ساراپشىلار ءاۋ باستان- اق «ۋكراينا داعدارىسىنا بايلانىستى ا ق ش پەن ساۋد ارابياسى بىرىگىپ، باعانى قاساقانا تومەندەتىپ وتىر» دەگەن پىكىردە. ەر- رياد بولسا، «ەشقانداي گەوساياسات جوق» دەپ ازار دا بەزەر. ۋكراينا داعدارىسى دەمەكشى، باتىس پەن رەسەيدىڭ سانكسيالىق تەكەتىرەسى دە الەمدىك ەكونوميكانى اينالىپ وتپەدى. وڭباي شاتقاياقتاعان ءرۋبلدىڭ وڭالار ءتۇرى جوق.  
  دجون كەرري، ا ق ش مەملەكەتتىك حاتشىسى:   

 رەسەي بيلىگى كەلەسى جىلى ەلدى رەتسەسسيا كۇتىپ وتىرعانىن اشىق ايتتى. رۋبل دە بۇرىن- سوڭدى بولماعان مەجەگە دەيىن قۇلدىرادى. رەسەي ەكونوميكاسى سانكتسيالاردىڭ زاردابىن كورىپ وتىر. سوندىقتان مەن ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان سالىنعان ەكونوميكالىق تىيىمدار ناتيجەسىز دەپ ايتا المايمىن. بۇل رەسەي بيلىگىنە اسەر ەتتى مە؟ جوق. الايدا بولاشاقتا اسەر ەتۋى ابدەن مۇمكىن.   

 «ەكونوميكالىق شەكتەۋلەردىڭ زيانى ازىرگە تەك قاراپايىم حالىققا ءتيىپ جاتىر» ، - دەپ قوستى دجون كەرري. رەسەيدىڭ ۆاليۋتاسى وسىلايشا قۇلدىراپ جاتقاندا، كەي باسىلىمدار «ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنا مۇشە ەلدەر دوللار مەن ەۋرودان باس تارتۋى مۇمكىن» دەگەن اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارعان. ءبىراق قازاقستاندىق ساراپشىلار مۇنىڭ مەرزىمىنەن ەرتە جاسالعان مالىمدەمە ەكەنىن سول زاماتتا- اق ايتتى.   

  مەرۋەرت ماحمۇتوۆا، قوعامدىق پروبلەمالاردى ساراپتاۋ ورتالىعى ديرەكتورى:   

 قازاقستان تەك رەسەيمەن عانا ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتىپ وتىرعان جوق. ال ارمەنيامەن قارىم- قاتىناسىمىز شامالى. ەكونوميكامىز ءۇشىن حالىقارالىق ۆاليۋتالاردان ءبىز ەشقايدا كەتپەيمىز. جالپى بىزگە دوللار دا، ەۋرو دا قاجەت بولادى.  
 
 جىلداعى ەلەۋلى جاڭالىق -   رەسەي «وڭتۇستىك اعىننىڭ» قۇرىلىسىن توقتاتتى. ىلە- شالا ونىڭ ورنىن باساتىن قۇبىر رەتىندە  تۇركيا اۋماعى ارقىلى وتەتىن  «تۇرىك اعىنى»   گاز جەلىسىن اتادى. ال ەۋروپا «وڭتۇستىك اعىنعا» بالاما رەتىندە «وڭتۇستىك گاز ءدالىزى» جوباسىن ويلاپ تاپتى. ول رەسەيدى اينالىپ وتەدى جانە وسى قۇبىر ارقىلى قازاقستاننىڭ دا ءونىمى «كارى قۇرلىققا تاسامالدانادى» دەگەن جوسپار بار.

 ەلىمىزگە كەلسەك، مۇنايدان بولەك، مەتالل قۇنىنىڭ دا الەم بويىنشا تومەندەۋى ەكسپورت مولشەرىن ءبىرشاما ازايتقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. سىرتقى نارىقتا قازاقستاندىق ونىمدەرگە سۇرانىستىڭ تومەندەۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن باياۋلاتتى. ناتيجەسىندە،   قاڭتار- قىركۇيەكتەگى باعالاۋ بويىنشا ءى ج ءو ءوسۋى 4 پايىزدى قۇرادى. دەگەنمەن، تۇتاستاي العاندا، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيى توقىراپ قالعان جوق. بۇعان ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىڭ ەكونوميكا ءوسىمىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋ شارالارى وڭ اسەرىن تيگىزگەنى انىق.  
  بازارگۇل وتىنشيەۆا  

«استانا» ارناسى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى