مىڭ ەستىگەن قىزداردى، ءبىر كورىپ جۇرەك اۋىردى
ءوزى ءبىر اڭگىمەشىل، اشىق- جارقىن ازامات كورىنەدى. وتىرا بەرە، ءسوز باستاپ، شۇيىركەلەسە كەتتى. قالانىڭ ءبىر شەتىنە باراتىن بولعان سوڭ ونىمەن اڭگىمەلەسۋگە قارسى بولعان جوقپىن. ونىڭ ۇستىنە ەلدىڭ ءبارى جۇمىستان قايتقان ۋاقىت، بوگەلىس كوپ. كولىكتەردىڭ ءجۇرىسى ونبەي كەلەدى.
- كەشەگى كۇن مەن ءۇشىن جاعىمدى بولعان جوق، - دەدى ول ءبىر كەزدە.
- نەگە؟ كليەنت از بولدى ما؟
- كليەنت بار عوي، بۇيىرعانى بولىپ جاتىر، ءبىراق قاس قىلعانداي وڭشەڭ ءبىر باسقا ۇلتقا تيگەن، نە بولماسا سولارمەن قاتىسى بار قازاقتىڭ قىزدارى كوپ كەزىكتى. كولىگىمە مىنگەن ادامدارمەن سويلەسىپ وتىراتىن ادەتىم بار، سولاردىڭ اڭگىمەسىن ەستيمىن دەپ، جۇرەگىم اۋىرىپ وتىر. تىڭداعىڭىز كەلسە سىزگە ايتىپ بەرەيىن، ايتپەسە ىشىمە سىيماي بارادى، قازاق قىزدارىنىڭ نە بولىپ بارا جاتقانىن تۇسىنبەيمىن، وسىلاي كەتە بەرسە قايدان بارىپ شىعامىز؟
- جارايدى، ايتا بەر، تىڭدايىن.
- «بۇگىن تۇسكە جاقىن «لازۋرنىي» كۆارتالدان سابيلەرى بار جىگىت پەن كەلىنشەك ءمىندى. جىگىتتى قاتارىمدا وتىرعاندا بايقادىم، بەتىنىڭ جارتىسىن قىرما ساقال باسقان، قوڭقاق مۇرىندى شەتەلدىك ەكەن. كەلىنشەگى قازاق. «داۋدە بولسا تۇرىك شىعارسىڭ» دەپ ويلاعام. ءبىراق، ول يتاليالىق ەكەن. ساقاۋشىلاعان ورىسشاسى بار، قازاق ءتىلىن مۇلدە بىلمەيتىنى بەلگىلى عوي. اقىرىنداپ اڭگىمەگە تارتتىم. ءوزى اسپاز بولىپ شىقتى. الماتىدا جۇمىس ىستەپتى. سودان ول جاقتا حالىق كوپ، جازدا ىستىق، ەكولوگياسى دا بۇزىلىپ كەتكەن سوڭ وسىندا كوشىپ كەلدىم دەيدى. ءبىر قىمبات رەستوراندا باس اسپاز بولىپ ىستەيدى ەكەن. كەلىنشەگى الماتىلىق. بالالارىنىڭ اتىن جارتىلاي قازاقشا، جارتىلاي يتاليانشا قويىپتى. بىردەمە مالىك دەدى، ۇمىتىپ قالدىم. مىنانىڭ قاي جەرىنە قىزىقتى ەكەن دەپ، الگى قارىنداسىما كوڭىلىم تولماي وتىرعان. وعان دا ءتىل قاتىپ، «قازاقشا تۇسىنەسىڭ بە؟» دەسەم «دا» دەيدى. «ءيا» دەگەندى ايتا الماي وتىر. بالالارى قاي تىلدە سويلەيدى، كىم بولىپ شىعادى، ونى ءداپ باسىپ ايتۋ قيىن. مۇسىلمان بولا ما، جوق كاتوليك بولا ما ول جاعى دا ءالى شەشىلمەگەن. «كەيىن كورەمىز» دەيدى الگى يتاليان جىگىت جىلدىرتاپلاپ. ونىمەن قويماي، «ايەلىم يتاليااشا جاقسى بىلەدى» دەپ ماقتاندى. ءوز انا تىلىندە سويلەي الماعان سوڭ باسقا تىلدە قانشا سايراسا دا مەن ءۇشىن ساقاۋمەن تەڭ ەكەنىن قايدان ءبىلسىن. ايتقان جەرىنە جەتكىدزىم، الگى قارىنداسىما «بالالارىڭا قازاقشا ۇيرەتىڭدەر، قازاق بولسىن» دەپ «اقىل» ايتىپ كەتتىم. ونى وزدەرى بىلەتىن شىعار، ءبىراق ايتۋ پارىز سەكىلدى كورىندى ماعان. ايتىڭىزشى، دۇرىس ىستەدىم بە اعاسى؟»
ول قىزىنا سويلەپ وتىر، قىزدى عانا ەمەس، انا يتاليالىقتى دا قازاق قىلىپ جىبەرەتىندەي. كوزدەرى جانىپ كەتكەن.
- «كەلەسى جولى ءبىر قازاق قىز ءمىندى. سىمباتتى، تالدىرماش كەلگەن ۇزىن بويلى بويجەتكەن ەكەن. ۇيالى تەلەفونىنىڭ بەتىن اۋىستىرىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ اڭگىمە باستادى. قازاقشا جاقسى سويلەگەن سوڭ ءىشىم جىلىپ، الگى يتاليالىققا تيگەن قىز تۋرالى مۇڭ شاقپاقشى بولدىم. قۇداي- اۋ، سەنەسىز بە، سەنبەيسىز بە، «تاشكەنتتەگى قىزىم مۇنان دا سوراقىنىڭ» ءدال ءوزى بولدى. جاڭاعى قارىنداسىم جۇلىپ العانداي «مەنىڭ كۇيەۋىم دە يتاليالىق قوي» دەگەنى. ىشىمنەن تىنىپ، اۋزىم بۋىلدى دا قالدى. «كۇيەۋىم يتاليادا تۇرادى، جاقىندا بارامىن» دەيدى. سۋرەتىن دە كورسەتتى، باسى جاپ- جالتىر، ورتا جاستان اسىپ، ەگدەلەپ قالعان بىرەۋ. كۇيەۋى مە، باسقا قاتىناستاعى ادام با ونى بىلمەيمىن. الگى قارىنداسىم سۋىرىلىپ، ەۋروپالىقتاردىڭ قازاقستاندى، قازاقتاردى بىلمەيتىنىن ايتتى. ءتىپتى، تۋىمىزدى كورسەتسە «سيمۆولدارى كوپ ەكەن» دەپ جاقتىرماپتى- مىس. ءبىراق، ءوزى وعان رەنجىگەن بەينە بايقاتپايدى، قايتا سولارعا جان باسىپ وتىرعانى اشۋىمدى كەلتىردى. ونىمەن قويماي نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءبىر فرانسۋزبەن كەزدەسكەلى كەتىپ بارا جاتقانىن ايتتى. مالىنا كيىنىپ الىپتى. الگى فرانسۋزى سوندا باستىق دەيدى. قازاق تابا الماعانداي پرەزيدەنتتىڭ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە ايدالاداعى فرانسۋزدى باستىق قويعانى نە؟ ايتەۋىر ءبىز، قىزىمىز بول، باسشىمىز بول شەتەلدىك كورسەك قۇدايداي تابىنىپ، توبەمىزگە كوتەرىپ، تابانىن جالاۋعا دايىن تۇرامىز عوي.»
جىگىتتىڭ اڭگىمەسى كۇردەلەنىپ بارادى. ءۇنسىز تىڭداپ وتىرمىن.
ونى اپارىپ سالعان سوڭ، ەڭسەم ءتۇسىپ، كوڭىلىم جاسىپ قالدى. ءبىر ەمەس، ەكەۋ. تاربيە جوق پا، الدە ساناسىنىڭ جەتكەنى سول ما دەگەن وي تىنىشتىق بەرمەدى. ءناپاقامىزدى جول بويىنان تەرىپ جۇرگەن سوڭ، تاكسيشىلىگىمدى جالعاستىرىپ جۇرە بەردىم. كەشكە قاراي سارىارقا داڭعىلىنىڭ بويىنان جاپ- جاس ەكى قازاق قىز قول كوتەردى. سول جاعالاۋداعى التىنشى ايالداماعا بارادى ەكەن. وتىعىزىپ الدىم. ءبىر كەزدە الدىدا وتىرعان بىرەۋى تەلەفونمەن تۇرىكشەلەپ شۇلدىرلەي جونەلسىن. «نە اپارايىن، كارتوشكا بار ما، تومات، نان» دەگەن سوزدەرىن ءتۇسىنىپ وتىرمىن. ار جاعىنان گۇجىلدەگەن بىرەۋ ودىراڭداي سويلەپ، بۇيرىقتى جاۋدىرىپ جاتىر. باعاناعى ەكى قىزدىڭ اڭگىمەسى قاجاپ كەلە جاتقان جانىمدى مىنا قىلىق ءتىپتى قينادى. سويتسەم، ولار «حان شاتىردا» ءسان سالونىن اشىپ وتىرعان تۇرىكتەردە جۇمىس ىستەيدى ەكەن. التىن بەسىك اۋىلدان كەلگەن قىزدار ەكەنى كورىنىپ تۇر. ساباق بولسىن دەگەن ويمەن باعاناعى ەكى قىزدى ايتىپ، قازاق قىزدارىنا ءتان قىلىق ەمەس ەكەنىن بىلدىرگەنىم سول ەدى، ارت جاقتا وتىرعان قىز، «ە، ە، ە! ونداي كوپ قوي، مەنىڭ ءبىر اپكەم قىتايعا تيگەن، ەكى بالاسى بار» دەگەندە توبەمنەن تاسپەن ۇرعانداي مەلشيىپ قالدىم. ءبىراق، ەكى قىزدىڭ كۇنى ءۇشىن كۇلىك جەگەن حالدەرىن دە اڭعارا باستادىم. ءوزىمدى تەجەپ، اڭگىمەگە تارتسام ولاردىڭ بىرەۋىن اكەسى كىشكەنە كەزىندە اناسىمەن بىرگە تاستاپ كەتكەن ەكەن. استاناعا كەلگەنىنە كوپ بولماعان. تۇرىكتەردىڭ قول استىندا ىستەيدى. «ولار قالاي مامىلە جاسايدى» دەپ سۇرادىم. ارتتا وتىرعان قىز مۇستافا دەگەن ءبىر تۇرىكتىڭ وزىنە قول جۇمساعانىن دا ايتتى. ول پوليتسياعا ارىزدانعان ەكەن. كەلگەن ساقشىلارعا الگى تۇرىك كوپ اقشا بەرىپ جىبەرگەن بە، ولار تەكسەرگەننىڭ ىرىمىن جاساپتى دا، بۇل ءىستى جىلى جاۋىپ كەتىپ قالىپتى.
«سەنىڭ ايدارىڭ قاشان كەلەدى؟ مۇستافاعا قىزدى ۇرعاننىڭ قانداي بولاتىنىن كورسەتىپ قويار ەدى» دەيدى الدىدا وتىرعان قىزعا. «ەي، ءوز ەلىندە جۇرسە دە قورلانۋدان كوز اشپاعان قارىنداستارىم-اي» دەپ، ءىشىم ورتەنىپ كەتتى. مۇستافانىڭ قايدا جۇمىس ىستەيتىنىن سۇراپ الدىم. ايداردى كۇتپەي- اق ءوزىم تاۋبەسىن ەسىنە تۇسىرەمىن، قۇداي قالاسا. ەكەۋىمەن تاعى ءبىراز اڭگىمەلەستىم. «تۇرىككە تيگەن قازاق قىزدارى كوپ قوي، وعان تاڭعالۋدان كەتكەمىز» دەيدى ولار قىزدى- قىزدىمەن. قىسقاسى، سول كۇنگى جاعداي مەنى ەسەڭگىرەتىپ تاستادى. ءيا، باسقا ۇلتقا تيگەن قىزدار تۋرالى تالاي ەستىپ جاتامىز عوي. الايدا، ءبىر كۇندە سولاردىڭ بىرنەشەۋىن كەزىكتىرىپ، وزگە ۇلتتىڭ ەتەگىنەن ۇستاعان باسقا قارىنداستارىمىزدىڭ دا كوپ ەكەنىن ەستۋ ماعان وتە اۋىر ءتيدى. ەستىگەن ءبىر بولەك، ولاردى كوزىڭمەن كورىپ، جانىڭمەن ءتۇيسىنۋ، بەتپە- بەت قاراۋ قيىن ەكەن. مىڭ رەت ەستىگەن قىزداردى، ءبىر كورىپ جۇرەگىم اۋىردى. باسقا ۇلتتىڭ جىگىتتەرىنە تۇرمىسقا شىعاتىن قىزداردىڭ جان- دۇنيەسى قانداي ەكەن دەشى؟ ويلاپ تۇرسام، بارلىعى اتا- انىڭ بەرگەن تاربيەسىنە بايلانىستى ەكەن. ءوز ۇلتىن سىيلايتىن، ءوزىن قۇرمەتتەيتىن قىز باسقا ۇلتقا كۇەيەۋگە تيمەيدى. ال، نامىسى جوق، رۋحى ءالسىز ادامعا ءبارىبىر، جاعدايى جاقسى، اقشاسى بار بولسا سوڭىنان ەرىپ كەتە بەرەدى. مۇمكىن، قوعام دا سوعان يتەرمەلەپ وتىرعان شىعار؟!»
كوزدەگەن جەرىمە جەتكەن سوڭ، ءتۇسىپ قالدىم. كەتىپ بارا جاتقا تاكسيدىڭ ارتىنان قاراپ تۇرمىن. «ءيا، قازاق قىزدارىنىڭ باسقا ۇلتتىڭ جىگىتتەرىنە ءيۋى دۇرىس ەمەس» دەدىم، ول ەستىپ تۇرعانداي-اق. ارينە، قازاقتىڭ مۇددەسىنە قايشى كەلىپ جاتقان دۇرىس ەمەس ىستەر كوپ قوي. ءبىراق، ونى قالاي دۇرىستاۋ كەرەكتىگىنە كەلگەندە كوبىمىز قۇر اۋىزبەن ايتقانىمىز بولماسا، قولىمىزدان ەشتەڭە كەلمەگەن كۇيى ءجۇرمىز ءالى. ءبىر كۇن، ءيا ەكى كۇننەن سوڭ ونداي اڭگىمە ەستىگەنىڭ ەسىڭنەن شىعىپ كەتەدى. ويتكەنى، ءبارىمىزدى سامارقاۋلىق، ەنجارلىق، دەرتى جايلاعان. ول دەرت - ەتىمىزدى دە ءولتىرىپ بولعان.
مۇرات الماسبەك ۇلى
qiyan.kz
