ەۋروپانى ەلەڭ ەتكىزگەن ەرەكشە كونسەرت
شارا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن، پاريج قالالىق دە ليا ۆيلل تەاترىنىڭ جانە France راديوسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۇزەگە استى.
ەۋروپا تورىندەگى قازاق مادەنيەتىنىڭ كۇندەرى بارىسىندا داۋلەسكەر كۇيشى، قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى سەرجان شاكىراتوۆ، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانعالي جۇزبايەۆ، ونەر زەرتتەۋشىسى ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، جىرشى ۇلجان بايبوسىنوۆا، سىبىزعىشى تالعات مۇقىشيەۆ، ۇلتتىق اسپاپ جاساۋ شەبەرى جولاۋشى تۇردىعۇلوۆ، قوبىزشى راۋشان ورازبايەۆا، قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى اقجۋسان يمامعازى تابىستى ونەر كورسەتتى.
دەلەگاتسيانى باستاپ بارعان ۇلجان بايبوسىنوۆانىڭ ايتۋىنشا، جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن قازاق مۋزىكاسى اسا تاڭسىق ەمەس. ويتكەنى اتالمىش تەاتر وسىعان دەيىن بىرنەشە مارتە قازاقستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزگەن.
ۇلجان بايبوسىنوۆا:
- پاريج تەاترىنىڭ ارت -كەڭەسشىسى سۋدابە كيا حانىممەن ون شاقتى جىلدان بەرى تىعىز شىعىرماشىلىق قارىم- قاتىناس ورناتقانبىز. ءوز باسىم وسىعان دەيىن جەتى-سەگىز مارتە سول ونەر ۇجىمىندا جىر ايتتىم. بۇرىنعى جىلدارى ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءداستۇرلى ورىنداۋشىلارىمەن بىرگە باس قوسىپ جۇرسەك، بۇل جولعى كەش تەك قازاق مادەنيەتىنە ارنالدى. سۋدابە كيا بۇل شارانىڭ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا ءبىر جىل بۇرىن كىرىسكەن بولاتىن. شىلدە ايىندا استاناعا كەلىپ، مينيسترلىكتەن رۇقسات الدى. قويان-قولتىق جۇمىس جاسادى. ەكى-جاقتى كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە كونتسەرتتىڭ وتەتىن كۇنى قاراشا ايىنىڭ توعىزىنا بەلگىلەندى. الدىن الا اقىلداسۋ كەزىندە مۇمكىندىگىنشە ۇلتتىق ونەرىمىزدى قامتۋعا تىرىسساق دەگەن ۇسىنىستارىمدى جەتكىزدىم.
ول كىسى قابىل الىپ، ءبىزدىڭ تالاپ-وتىنىشتەرىمىزدى تۇگەل ورىندادى. اۋەلى بەلگيانىڭ استاناسى بريۋسسەل قالاسىنا ۇشىپ باردىق. ودان كەيىن پاريجگە ات باسىن بۇردىق. دە ليا ۆيلل تەاترىنىڭ فويەسىنە كيىز ءۇي تىگىلدى. ۇلكەن ەكران ارقىلى الدىن الا دايىندالعان بەينەتاسپالار، فوتوسۋرەتتەر كورسەتىلدى. جامبىل، دينا، نارتاي، شاشۋباي، ماياسار، مۇرات وسكىنبايەۆ، كالەك قۇماقاي ۇلى، شامشات تولەپوۆا، داۋلەت مىقتىبايەۆ سىندى ساڭلاقتارىمىز جايلى تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلمدەر تارتۋ ەتىلدى. حالىقتىڭ تۇرمىس-سالتى مەن قولونەر شەبەرلەرىنىڭ جۇمىسى تانىستىرىلدى.
شەبەرلىك سىنىپتار مەن اسەرلى جۇزدەسۋلەر ۇلكەن كونتسەرتپەن جالعاسىن تاپتى. مەن سىر بويىنىڭ ماقامدارىن جەتكىزسەم، جانعالي جۇزبايەۆ - سۇگىر، ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ - قازانعاپ، سەرجان شاكىراتوۆ ماڭعىستاۋ مۇرالارىن تارتۋ ەتتى. تالعات مۇقىشوۆ - سىبىزعى، راۋشان ورازبايەۆا قوبىز كۇيلەرىن ۇسىندى. كونسەرتتى France راديوسى جازىپ الدى. باعدارلاما كەستەسى بويىنشا كەشە، ياعني 19 - قاراشا كۇنى ەفيردەن بەرىلدى. قاي ەلدى ايتساق تا، تالعامى بيىك تىڭدارماندار قازاق مۋزىكاسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن ايقىن ءتۇسىندى.
جولاۋشى تۇردىعۇلوۆ، مادەنيەت قايراتكەرى:
- شەبەر رەتىندە ءوز قولىمنان شىققان دومبىرا، قوبىز، سىرناي، سازسىرناي، جەتىگەن سياقتى اسپاپتاردى الىپ باردىم. كورمە بارىسىندا شەبەرلىك سىنىپتار وتكىزىپ، ۇلتتىق مۇرالارىمىز جايلى اڭگىمەلەپ بەردىم. مۋزىكالىق اسپاپتار تاريحى، ويناۋ تاسىلدەرى، الۋان تۇرلەرى، ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى جايلى قىزىقتى مالىمەتتەر، اڭىز- اڭگىمەلەر ايتۋعا تىرىستىم. بۇتىندەي شابىلاتىن دومبىرا اسپابىنىڭ شاناعىنا ويۋ-ورنەكتەر سالۋ ءادىس-تاسىلدەرىن كورسەتتىم. قاتىسۋشىلار وتە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى. دومبىرا جانە قىلقوبىز اسپابىن ۇستاپ، تارتىپ كورىپ، ۇلكەن اسەر الدى. قازاق بالالارى دومبىرا ۇيرەنگىلەرى كەلەتىنىن جاسىرمادى. اتا-انالارى دا وزدەرىن قىزىقتىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ الدى. جالپى، كەزدەسۋ، كورمە، شەبەرلىك سىنىپتار وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى.
جانعالي جۇزبايەۆ، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
- بەلگيانىڭ استاناسى - بريۋسسەل قالاسىندا سەرجان شاكىراتوۆ ماڭعىستاۋدىڭ كۇيلەرىن، ابدۋلحاميت رايىمبەرگەنوۆ قازانعاپتىڭ، راۋشان ورازبايەۆا ىقىلاستىڭ، ۇلجان بايبوسىنوۆا سىردىڭ ماقامدارىنىڭ تيەگىن اعىتتى. ەلىمىزدەگى بىرەگەي تالانت تالعات مۇقىشوۆ سىبىزعى كۇيلەرىن جارقىراتىپ كورسەتتى. بارلىق جەردە سۇگىردىڭ «قوسباسار»، «شالقىما»، «نازقوڭىرىن» شەرتىپ بەردىم. ءداستۇرلى ورىنداۋشىلارعا دەگەن حالىقتىڭ ىقىلاسى سۇمدىق ەكەن. سوڭىمىزدان جۇگىرىپ، قاۋمالاپ جۇرگىزبەدى. سۋرەتكە ءتۇسىپ، ەلدىڭ-جەردىڭ جايىن سۇراپ، ەسىمىزدەن تاندىردى. سەرجان اعامىز قوس ىشەكتە قولىن جورعالاتقان كەزدە، فرانسۋزدار «قىرىلىپ» قالا جازدادى. اۋزىن اشىپ، كوزىن جۇمدى.
فرانسۋز تاريحشىسى، تاتتىمبەت كۇيلەرىن زەرتتەۋشى، پاريجدە 22 كۇيىن ديسكىگە باسىپ شىعارعان كساۆە اللەز ەرەكشە سىي جاسادى. كونسەرتتىڭ الدىندا شاكىرتىم اقجۋسان ەكەۋمىزدى جەكە كامەرالىق زالعا كىرگىزىپ، كۇي تارتتىردى. اقجۋسان ءوزى ستۋدەنت بولسا دا، بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستاردىڭ ءبىرى.
رەسپۋبليكالىق «شىعىستىڭ شىڭىراۋ كۇيلەرى»، تاتتىمبەت اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دومبىراشىلار مەن قوبىزشىلار بايقاۋىندا باس جۇلدە العان. ءبىزدىڭ اڭگىمەمىزدىڭ دەنى تاتتىمبەت پەن ونىڭ مۇرالارىن زەرتتەۋشى، كەشە عانا ومىردەن وتكەن تالاسبەك اسەمقۇلوۆ جايلى بولدى. كساۆە اللەز - تالاسبەكتىڭ كۇيلەرىن دە ەۋروپاعا تاراتقان عالىم.
«تالاسبەكتىڭ ارۋاعى ريزا بولسىن» دەپ، وزىنەن ۇيرەنگەن كۇيلەرمەن قاتار «كەمەڭگەر» تۋىندىسىن ويناپ شىقتىم. «شاقاباي شالاپ» كۇيىن تارتىپ ەدىم، تۇركيادان كەلگەن باتىردىڭ ۇرپاقتارى بار ەكەن، ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ، قاسىمنان شىقپاي قويدى. وزدەرى شالا قازاقشا، ازداپ تۇرىكشە سويلەيدى. سونىڭ وزىندە شاقاباي شالاپتىڭ ۇرپاعى ەكەنىن ۇمىتپاپتى. «كۇيدى كىمنەن ۇيرەندىڭىز؟» دەپ سۇرادى. التاي ءوڭىرى كۇي مەكتەبىنىڭ وكىلى مۇقاش تاڭعۇت ۇلىنان تىڭداعانىمدى ايتىپ ەدىم، جاقسى تانيتىن بولىپ شىقتى.
سۇگىردىڭ دومبىراسىنىڭ فورماسىندا جاسالعان قالاق دومبىرامدى الىپ بارعان ەدىم، ەلدىڭ نازارى سوعان دا قاتتى اۋدى.
جولعا شىعار الدىندا اۋەجايعا بارا جاتىپ، كولىك اپاتىنا ۇشىراپ قالدىم. ماڭدايىمنان قان سورعالاپ، قولدارىم جاراقات السا دا، «بۇل جولدان قالسام، فرانسياعا ەندى مەنى شاقىرا قويماس. ولسەم دە قالمايىن» دەپ، العاشقى كومەكتەن باس تارتىپ، الدى-ارتىما قاراماي، تاكسي ۇستاپ كەتىپ قالدىم. اللا ابىروي بەرىپ، دەنساۋلىعىم ەشقانداي سىر بەرگەن جوق. دەنەمنىڭ اۋىرعانى بىلىنبەدى. قىڭقىل-سىڭقىل قايتىپ ورالعاننان كەيىن باستالدى. ميدىڭ شايقالعانى بار، قولعا زيان كەلگەن، ءبارى كەيىننەن شىعا باستادى. قۇدايعا شۇكىر، قازىر ءبارى جاقسى.
تالعات مۇقىشەۆ:
- بەلگيادا ساناۋلى قازاق بار ەكەن، ولارمەن بىرگە كونسەرتكە جەرگىلىكتى حالىق كوپ كەلدى. ۇلجان جىر ايتقاندا، ماعىناسىن تۇسىنبەسە دە داۋىس مانەرىنە، شەبەرلىگىنە رازى بولىپ، وقتىن-وقتىن قول سوعادى. ءوزىم قالەك قۇماقاي ۇلىنىڭ - «ارمان»، حالىق كۇيلەرى «وي - تولعاۋ» مەن «ەرتىس تولقىنىن»، حالىق ءانى «گۇلداريعانى» تارتتىم.
ال پاريجدە وسىعان دەيىن بەس مارتە ونەر كورسەتكەنمىن. وسى جولى ەرەكشە شابىت الىپ قايتتىم. دە ليا ۆيلل تەاترىندا ءبىرىنشى رەت بولدىم. مەن ومىرگە كەلمەي تۇرىپ، ءبىر عاسىر بۇرىن سالىنىپتى. اكۋستيكاسى تاماشا ەكەن. ەۋروپالىقتارعا شەرتپە، توكپە كۇيدىڭ ءوز ورنى بار ەكەنىن تانىتتىق.
راۋشان ورازبايەۆا مەن ۇلجان قوسىلىپ، دۋەت ورىنداعاندا، كورەرمەن ەرەكشە قابىلدادى. ءبىراق سىبىزعىنى كوپ بىلە بەرمەيتىن سياقتى. «بۇل قۋرايدىڭ قاي جەرىنەن ساز شىعادى؟» دەپ سۇراق قويىپ، اۋدارىپ- توڭكەرىپ قاراپ جاتتى. قۇپياسىنا ءۇڭىلدى. تاريحىنان مىسالدار كەلتىردىم. سوڭىنان قازاقستاننىڭ فرانسياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى نۇرلان دانەنوۆ راقمەت ايتىپ، العىسىن ءبىلدىردى.
اقجۋسان يمامعازى، ستۋدەنت:
- ەۋروپا جۇرتشىلىعىنىڭ قازاق مۋزىكاسىنا ەرەكشە قىزىعۋشىلىقپەن قارايتىنىن كورىپ، قاتتى تاڭعالدىم. دومبىرا ۇيرەنگىمىز كەلەدى دەگەندەر دە تابىلدى. كونتسەرتتەن سوڭ كەلىپ ىستىق ىقىلاستارىن ءبىلدىرىپ، العىستارىن جاۋدىرىپ جاتتى. قۇداي بۇيىرتسا، الداعى ۋاقىتتا دا قازاق ونەرىن الەمگە وسىلاي تانىتا بەرمەكپىز.
بايداۋلەت قانشايىم
«ايقىن»
