قىزدارعا بارۋ ەركەكتىك پە؟
اللاعا شۇكىر، «ارىم جانىمنىڭ ساداعاسى» دەيتىن ءور نامىستى حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز. الايدا، سوڭعى كەزدەردە قازاقتىڭ قىزدارىندا ار-ۇيات، ال ەركەكتەرىندە نامىس ازايىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. كەيدە ءۇپ-ۇلكەن كوكەلەرىمىزدىڭ ءوزى جاس قىزداردىڭ نامىسىن قالاي تاپتاپ جۇرگەنىن ايتىپ ماقتانادى.
«قىزدارعا بارىپ تۇرۋ ەركەكتىڭ تابيعي قاجەتتىلىگى عوي» دەپ تە قويادى. جاس جىگىتتەردىڭ اراسىندا قانشالىقتى كوپ قىزعا بارسا، ءوزىن سونشالىقتى ابىرويلى سانايتىندار كەزدەسەدى. شىندىعىندا، سولاي ما؟ ارينە، جوق! سەبەبى ءوزىنىڭ نەكەلى ايەلىنەن وزگە قىز-كەلىنشەكتەرگە اسىلۋ - بارىپ تۇرعان نامىسسىزدىق، ارسىزدىق، ازعىندىق، ءتىپتى حايۋاننان دا تومەن دەڭگەيگە تۇسۋشىلىك.
اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراندا بىلاي دەگەن: «نەگىزىندە، ءبىز جاھاننام وتى ءۇشىن كوپتەگەن ادامدار مەن جىنداردى جاراتتىق. ولاردىڭ جۇرەكتەرى بار، ءبىراق (اقيقاتتى) سەزبەيدى. كوزدەرى بار، ءبىراق (جاقسىلىقتى) كورمەيدى. قۇلاقتارى بار، ءبىراق (اللانىڭ ءسوزىن) ەستىمەيدى. ولار حايۋان سەكىلدى. ءتىپتى ودان دا تومەن. مىنە، ناعىز بەيقام جاندار سولار.» («اعراف» سۇرەسى، 179-ايات).
كەز كەلگەن ساۋ ادام ءوزىنىڭ تۋعان قىزىن، قارىنداسىن نەمەسە اپكەسىن بىرەۋلەر اياق استى ەتىپ كەتسە، اشۋلانادى. ءبىراق ءوزى بىرەۋدىڭ تۋعان قىزىن، قارىنداسىن، اپكەسىن، ءتىپتى بىرەۋدىڭ نەكەلى ايەلىن الداپ، ارباپ توسەككە تارتقاندا، ەشتەڭەنى ويلانبايتىن بولسا، ونىڭ قاي جەرى ادام؟ ونداي ادامدا جۇرەك تە، كوز دە، قۇلاق تا جوق. ناپسىدەن وزگەنى ويلامايتىن، تۋعان ەلىنىڭ قىزدارىن قورعاۋدىڭ ورنىنا قورلاپ جۇرگەن ونداي ازعىندار وتاندى دا قورعاپ جارىتپايدى. ويتكەنى، ولار جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ، ادال مەن ارامنىڭ اراسىن اجىراتۋدان ماقۇرىم. بۇگىنگى قوعامنىڭ وزدەرى سەكىلدى ازعىنداردىڭ ارقاسىندا ءبۇلىنىپ جاتقانىن دا ولار ۇعا المايدى.
تاريحقا قاراساڭىز، ءبىزدىڭ حالىق تالاي رەت جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتۋگە شاق قالعان. سول كەزدە ءبىزدىڭ ارىس بي-شەشەندەرىمىز بەن باتىرلارىمىز قانىن توگىپ، جانىن بەرىپ ءجۇرىپ ۇرپاقتارىن قورعاپ ەدى. الىسقا بارماي-اق كەشەگى ساۋرىق، وتەگەن، سۇرانشى باتىرلار كىم ءۇشىن جانىن قيدى. قالماقتار قازاقتىڭ باس كوتەرەر ەركەكتەرىن قىرىپ تاستاعاندا، تولەبي بابامىز تىنىشتىق ءۇشىن ولارعا ون بەس جىل بويى سالىق تولەپ وتىردى.
ال ءوزى اۋىلدا قالعان بىرەن-ساران ەركەكتەرگە ءۇش-ءتورت ايەلدەن قوسىپ، بالا سانىن كوبەيتۋگە كۇش سالدى. سول جىلدارى تۋىلىپ، جالاڭ اياق، جالاڭ بۇت شاۋىپ جۇرگەن بالالارعا قاراپ وتىرىپ، ەڭكىلدەپ جىلايدى ەكەن، جارىقتىق. وسى بالالار قاشان ەر جەتەدى، قاشان اتقا قونادى، قاشان ەلىن جاۋدان قورعايدى دەپ ارماندايدى ەكەن. ال ءوزى تىنىشتىقتى ساقتاۋ ءۇشىن ەلدەگى ايەلدەردىڭ جۇزىك، ساقينالارىنا دەيىن جيناپ الىپ، قالماقتارعا بەرىپ وتىرادى ەكەن.
ەندى ويلانايىقشى، وسىنىڭ ءبارى كىم ءۇشىن؟ وسىلاي ەلىم دەپ ەڭىرەپ وتكەن قايران بابالارىمىز ءوز ۇرپاقتارىنىڭ وسىنشالىقتى تومەندەپ كەتەتىنىن ويلادى ما؟ ەركەكتەرى قىزعا شاپقانىنا ءماز بولادى، ال قىز-كەلىنشەكتەرى تاقىمدارى جالتىلداپ، كوكىرەكتەرى سالپىلدىپ، وكشەلەرى تىقىلداپ، اقشا ءۇشىن ارىن ساتادى دەپ ويلادى ما؟
ءيا، قىزدار ءبىزدىڭ نامىسىمىز، قازىنامىز. ولاردى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاۋىمىز كەرەك.
پاكىستاندا وقىعان جىگىتتەردەن ەستىدىم: ول جاقتا قىز بالاعا نەمەسە ايەلگە بوتەن ءبىر ەركەك سۇقتانا قارايتىن بولسا، ونى وزگە ەركەكتەر جابىلىپ ساباپ، ۇرىپ تاستايدى ەكەن. ول ەلدە قىزدىڭ نامىسى - ەلدىڭ نامىسى، ەردىڭ نامىسى سانالاتىن كورىنەدى. بىزدە دە كەزىندە سولاي ەدى. ال بۇگىنگىسىن كوپشىلىك ءوزى كورىپ ءجۇر.
ارينە، ءجۇرتتىڭ بارىنە بىردەي توپىراق شاشا المايمىز. ەلىمىزدە يماندى، ءبىلىمدى، پاراساتتى ازاماتتار ارينە، از ەمەس. ءبىزدىڭ تىلەرىمىز - قازاق دەگەن تەكتى جۇرتتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى نامىسسىزدىقتان اۋلاق بولسا ەكەن. اللا تاعالام ەلىمىزدەگى ەركەكتەردى نامىستى، قىزداردى ۇياتتى ەتسىن. ءوز قۇلدارىن يمان مەن ىقىلاستان اجىراتپاسىن!
اۆتور: اسىلبەك اۋەزحان ۇلى
muslim.kz
