ءتىلىمىزدىڭ تابىستى تۇعىرى
ءارىسى مۇحيتتىڭ ارعى جاعى - ب ۇ ۇ قابىرعاسىنان، بەرىسى - اۆستريا، گەرمانيا، گوللانديادان كەلگەن ساراپشىلار ءۇش كۇن بويى الاتاۋ بوكتەرىندە ورنالاسقان قاز ۇ ۋ قالاشىعىندا عالامدى تولعاندىرىپ وتىرعان سان الۋان تاقىرىپتاردى 29 سەسسياعا ءبولىپ تالقىلادى.
جيىنعا مودەراتور نەمەسە بايانداماشى بولىپ شاقىرىلعان قازاقستاندىق ساراپشىلار قازاقستان، ونىڭ ىشىندە الماتى مەن استانا تۋرالى ايتقاندا، مىنانى ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك ەكەنىن ەسكە سالدى.
الەمدىك شارالار باستاماسىن وتكىزۋدى الدىمەن سول ەلدىڭ ءوزى كوتەرەدى. استانانىڭ حالىقارالىق ماڭىزدى شارالار ورتالىعىنا اينالۋداعى ماڭىزدى ماسەلە - قازاقستانداعى تىنىشتىق. قازىر الەمدە تىنىشتىق جوق. ورتالىق ازياداعى ەڭ قاۋىپسىز ءارى ەڭ ساياسي تۇراقتى ەل - قازاقستان.
وڭىردەگى ءوزىنىڭ ىشكى تۇتاستىعىن، تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن ساقتاپ وتىرعان بىردەن-ءبىر ەل - قازاقستان. ءتىپتى بۇعان دەيىن قول جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ ءوزى دە تىنىشتىقتىڭ، تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا. دەگەنمەن، تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتى ءبىز قايتا-قايتا ايتاتىن 130 دياسپورانىڭ تاتۋ تۇراتىندىعىمەن عانا سالىستىرۋعا بولمايدى.
ماسەلەن، مونوۇلتتى بولا تۇرا، تىنىشتىعى قاشىپ، قاجىعان ەلدەر دە بارشىلىق. سوندىقتان قازاقستاننىڭ قازىرگى ۇستانىپ وتىرعان ساياسي ەكونوميكالىق، رۋحاني، الەۋمەتتىك باعىتى دۇرىس دەگەن ءسوز. ءارى بۇل باعىت كوپ جاعدايدا حالىقارالىق قاۋىمداستىقپەن قۇپتالادى. سونى الەم مويىندادى. بۇل - ءبىر.
ەكىنشىدەن، قازاقستاندا حالىقارالىق دەڭگەيدە ويلاي الاتىن، حالىقارالىق دەڭگەيدە ماسەلە قويا الاتىن، الەمدىك دەڭگەيدەگى وتكىر پروبلەمالاردى تالقىلاي الاتىن ۇلتتىق ەليتا قالىپتاستى. «16 ميلليوننان جاڭا اسقانبىز، ءدۇيىم دۇنيەگە كەڭىنەن قۇلاش ۇرۋ نەگە كەرەك؟» دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ قالادى.
مۇندا ماسەلە حالىقتىڭ از-كوپتىگىندە بولماسا كەرەك-تى. ماسەلە - حالىقتىڭ جاڭا زامانمەن تەز ۇندەسىپ، تەز بەيىمدەلۋىندە. بىزدەن بۇرىنعى يدەيالاردى بويىنا ءسىڭىرىپ، قورىتىپ، ونى قايتادان شىققان جەرىنە تۇرلەندىرىپ بەرەتىن دەڭگەيگە جەتۋدە، قازاقتىڭ ەندى عانا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ساياسي ەليتاسىن، ساياسي مودەراتورلارىن الەمگە تانىتۋدا، ولاردىڭ حالىقارالىق ارەنادا كەڭ تۇرعىدا تانىمال بولۋىنا ىقپال ەتۋدە. مىسالى، حالىقارالىق ەۋروپا قوزعالىسى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ديوگو پينتو مۇنداي جيىنداردىڭ تيىمدىلىگى رەتىندە مىناداي دەرەكتەردى العا تارتتى.
- مەن العاشقى جىلدارى مۇنداي جيىنداردىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان كەلتىرۋشى ەدىم. ءبىراق قاتەلەسىپپىن. ءاربىر جيىنعا قاتىسقان سايىن جاڭالىق اشامىن. مىسالى، ب ۇ ۇ تورىنەن كەلگەن پروفەسسورلارمەن، ساياساتكەرلەرمەن جۇزبە-ءجۇز ارالاسىپ، تىلدەسۋگە مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. مەنى قازاق جاستارىنىڭ بىلۋگە جانە وي-ءورىسىن كەڭىتۋگە دەگەن تالپىنىستارى تاڭعالدىردى. ولار بۇگىنگى ايتىلعان جايتتاردى ءبىر پايداعا اسىراتىنىنا سەنەمىن، - دەيدى پينتو.
ايتپاقشى، جۇمىس توبىنىڭ سەكسيالارىنا قاتىسا وتىرىپ، الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالىپ كەلگەن ساياساتكەرلەردىڭ كەيبىر ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇستانىمدارى مەن كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزداعى ۇقساستىقتاردى دا اڭعاردىق.
«جاڭا پاراديگماعا جول جاس كوشباسشىلاردى قالىپتاستىرۋدان باستالادى» دەگەن تاقىرىپتاعى تالقىلاۋلاردىڭ بىرىندە قاز ۇ ۋ-دىڭ جاس دوكتورانتى. «مەنىڭ ەكى بالام بار. ەكەۋى دە مەكتەپ وقۋشىسى. بىزدە كەيبىر اتا-انالار بالالارى بەس الىپ كەلگەن كۇندەرى 5 ا ق ش دوللارى، توقساندىقتى بەسكە اياقتاسا - باعاسى قىمباتتاۋ بۇيىم، ال سىنىپتى بەسكە اياقتاسا، قۇنى 200 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن «ايفوننىڭ» سوڭعى شىققان ۇلگىسىن الىپ بەرەمىن» دەپ جاتادى.
بۇل تەك قازاق ورتاسىندا عانا كەزدەسەتىن جاعداي ما، الدە بارلىق حالىقتارعا ءتان قۇبىلىس پا؟» دەگەن سۇراعى ويدان-قىردان جيىلعان پروفەسسورلاردىڭ جارتى ساعاتتىق بايانداماسىنا اينالدى. اتاعى ايداي الەمگە تانىمال ىعايلار مەن سىعايلاردىڭ ايتقاندارىنان جاڭالىق تاپپاي قينالىپ وتىرعانىمىزدا، بىزگە جاقىن جانە توقتامدى ءتۇيىن ءسوزدى جوعارىدا ايتىپ وتكەن ەۋروپا قوزعالىسى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ديوگو پينتو جايىپ سالدى.
«بۇل قاتە پىكىر. ايتقان ءسوزى ساتۋلى جالدامالى ساياساتتانۋشىلار وسىدان كەيىن شىعادى. مىسالى، مەن بەس تىلدە ەركىن سويلەيمىن. الەمنىڭ كەز كەلگەن قالاسىندا ءوزىمدى ەركىن سەزىنەمىن. مىسالى، ءتىل ۇيرەن نەمەسە ساباعىڭدى جاقسى وقى دەپ ءاربىر باعا سايىن 5 ا ق ش دوللارىن بەرۋگە مەنىڭ اتا-انامنىڭ جاعدايى بولمادى. بيىكتەرگە جەتەلەيتىن ءبىلىم ەكەنىن مەن بالا جاستان ءبىلدىم. نامىس، باسەكەلەستىك مەنى وسىنداي دەڭگەيگە جەتكىزدى. بالاعا كۇشتەپ ەشتەڭەنى تىقپالاي المايسىڭ. بولار بالانىڭ ىڭعايى قول ارباسىندا جاتقان كەزىندە-اق بايقالادى» دەپ «بولار بالا...» دەگەن قازاقى ماقالدىڭ باتىستىق نۇسقاسىن الدىمىزعا جايىپ سالدى.
كەشەگى، قاز ۇ ۋ قالاشاعىندا وتكەن G- Global پلاتفورماسىنداعى «تۇراقتى ادامزاتتىق دامۋدىڭ جاڭا پاراديگماسى» جيىنى ءبىزدىڭ قازاق ازاماتتارىنىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن بىرگە مودەراتور، بايانداماشى رەتىندە قاتىسىپ، ولاردىڭ ءورىسىنىڭ كەڭەيۋىنە جول اشقاندىعىمەن ەستە قالدى. ەلدەگى «تۇركىستان»، «ايقىن» گازەتتەرى ءتارىزدى بەلدى باسىلىمداردىڭ باسشىلارى ءشامشيددين پاتەيەۆ، نۇرتورە جۇسىپتەر شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن بىرگە القالى جيىنعا تورەلىك ەتكەنىن العاشقى كۇنى حابارلاعانبىز.
حالىقارالىق جيىنداردىڭ ءبارىن ورىس نەمەسە اعىلشىن تىلدەرىندە جۇرگىزىلىپ كەلگەن قاساڭ قاعيدانىڭ الماتىداعى جيىندا، العاشقى ەكى كۇندە بۇزىلعانىن ءبىز وزىمىزدەن ەمەس، شەتەلدىك قوناقتاردان ەسىتتىك.
ونىڭ بۇزىلۋىنا سەبەپكەر بولعان، ديوگو پينتو مىرزا ايتپاقشى، ب ۇ ۇ قابىرعاسىنداعى رەسمي تىلدەردىڭ ءبارىن مەڭگەرگەن سەنات ءتوراعاسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مەن ءبىزدىڭ «ايقىن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نۇرتورە ءجۇسىپ. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ادامزاتتىڭ ورنىقتى دامۋى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى وزگەرىستەر تۋرالى ءوز ويلارىن مەملەكەتتىك تىلدە مولدىرەتىپ تۇرىپ جەتكىزۋى، نۇرتورە ءجۇسىپتىڭ دەموكراتيانىڭ ازيالىق قۇندىلىقتارى تاقىرىبىندا انا تىلىمىزدە بايانداما جاساپ، دەموكراتيانىڭ وتانىنان كەلگەندەردى ەلەڭ ەتكىزۋى - ازيالىق مەنتاليتەتىمىزدى عانا ەمەس، مۇنداي جيىنداردا تابالدىرىقتا قالا بەرەتىن انا ءتىلىمىزدى G- Global پلاتفورماسىندا ءوتىپ جاتقان القالى جيىننىڭ تورىنەن ءبىراق شىعاردى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەن، ديوگو پينتو قازاق ءتىلىنىڭ الەمدەگى ەڭ اۋەزدى تىلدەردىڭ ءبىرى ەكەنىن، ءبىز وسىنداي جيىنداردى مەملەكەتتىك تىلىمىزدە جۇرگىزۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس، انا ءتىلىمىزدىڭ دە تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
ءبىز دە سولاي بولاتىندىعىنا سەنگىمىز كەلەدى.
گۇلبارشىن ايتجانباي
«ايقىن»
