الەمدە «قارا التىن» نەگە قۇلدىراپ بارادى؟

ال ماۋسىم ايىندا عانا، باررەلى 110 دوللاردى قۇراپ تۇرعان مۇناي باعاسىنىڭ قىسقا ۋاقىت ىشىندە وسىنشالىقتى تومەن قۇلديلاۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى.

ياعني شىلدە ايىنان بەرى مۇنايدىڭ 30 پايىزعا ارزانداۋىنىڭ سەبەبى نە؟ الدە الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋى تەجەلدى مە، بالكىم، مۇنايدى ارنايى تەتىك رەتىندە پايدالانىپ، الپاۋىت ەلدەر ساياسي ويىن جاساۋدا ما؟ الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان قازىرگى جاعدايعا قاراپ ەكەۋى دە دەۋگە بولاتىنداي.

ءبىرىنشىسى، سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ا ق ش-تا تاقتاتاس (سلانتسى) مۇنايىن ءوندىرۋ كولەمى كۇرت ۇلعايدى. ا ق ش قازىر كۇنىنە 1 ميلليون باررەل مۇناي وندىرەتىن جاعدايعا جەتكەن. سونىڭ ارقاسىندا ۆاشينگتون بيىل الدىڭعى ورىننان ساۋد ارابياسىن ىعىستىرىپ، الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەلگە اينالدى.

بۇعان قوسا، OPEC-كە مۇشە ەلدەر مەن رەسەيدىڭ مۇنايىنا ا ق ش-تىڭ «تاقتاتاس» ءوندىرىسى قوسىلىپ، نارىققا شامادان كوپ شيكىزات شىعاتىن بولدى. وسىدان كەلىپ وندىرۋشىلەر اراسىندا باسەكە كۇشەيدى، تۇتىنۋشىعا تالاس باستالدى، باعا تومەندەدى. ەكىنشى سەبەپ - سۇرانىس ازايدى.

الەمدە ەكونوميكالىق ءوسىم باسەڭدەگەندىكتەن، تۇتىنۋشىلار تارتىنشاقتاپ تاپسىرىس بەرە باستادى. ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باياۋلاۋى اسىرەسە، ەۋروپادا قاتتى بايقالادى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ (ح ۆ ق) مالىمەتىنە قاراعاندا، ەۋروايماقتاعى باياۋ ەكونوميكالىق ءوسىم الدىڭعى ەكى جىلدىق رەتسەسسيانىڭ ورنىن تولتىرا الماي جاتىر.

قىتايدىڭ دا قارقىنى توقىراڭقىراپ قالعان. ح ۆ ق-نىڭ بولجامىنا قاراعاندا، بەيجىڭ بيىل 7,5 پايىزدىق ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزە المايتىن كورىنەدى. جالپى، مۇنايدان كول- كوسىر پايدا تاۋىپ وتىرعان ەلدەر ءۇشىن، ونىڭ باعاسىنىڭ تومەندەۋى ۇلكەن سوققى بولىپ تيۋدە. ءتۇرلى پروبلەمالار اكەلۋدە.

تاعى ءبىر باسا نازار اۋداراتىن دۇنيە، مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋىندا ساياسي استاردىڭ بارلىعى. كوپتەگەن ساراپشىلار «الەمدىك ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى مۇناي باعاسىنا سونشالىقتى اسەر ەتىپ جاتىر دەۋ قاتەلىك. بۇل جەردە OPEC ەلدەرى ا ق ش-تىڭ ايتاقتاۋىنا ەرىپ، رەسەيگە قارسى ارەكەت ەتۋدە. بار گاپ سوندا» دەسەدى.

بۇل پىكىردىڭ وزەگىندە ءبىر شىندىقتىڭ جاتقانى انىق. ويتكەنى ۋكرايناعا بايلانىستى رەسەيدىڭ ۇستانىمى باتىستىڭ كوڭىلىنەن شىقپادى. ماسكەۋ قارسىلىق كورسەتكەن سوڭ، مۇناي باعاسىن قۇلاتۋعا ءماجبۇر بولدى. سانكتسيانىڭ، مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنىڭ زاردابىن رەسەي ەندى تارتا باستادى.

جالپى، ەكونوميكالىق ءوسىمى مۇناي باعاسىنا تاۋەلدى ەلدەردىڭ ءبىرى، ءھام باستىسى رەسەي ەكەنى بەلگىلى. ساراپشىلاردىڭ ەسەبىنشە، رەسەي بيۋدجەتىن تولتىرۋ ءۇشىن مۇناي باعاسى باررەلىنە 104 دوللاردان تومەندەمەۋى كەرەك. ال بۇگىنگى باعا 80 دوللاردىڭ اينالاسىندا دىرىلدەپ تۇر. ەسەپتەي بەرىڭىز. ا ق ش-تىڭ Bloomberg قارجىلىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ەسەپتەۋىنشە، ءبىر باررەل مۇنايدىڭ باعاسى 90 دوللار شاماسىندا بولعان جاعدايدا، رەسەيدەگى بيۋدجەت دەفيتسيتى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 1,2 پايىزى بولادى. ەگەر باعا تاعى 10 دوللارعا قۇلدىراسا (80 دوللارعا تۇسسە - رەد. )، وندا بيۋدجەت دەفيتسيتى ەكى ەسە ءوسىپ، 2,4 پايىز بولادى ەكەن. رەسەيدىڭ بۇرىنعى قارجى ءمينيسترى بولعان الەكسەي كۋدرين «رەسەي ەكونوميكاسىنا ەڭ اۋىر سوققى مۇنايدىڭ ارزانداۋى بولدى» دەيدى.

ال قارجى ءمينيسترى انتون سيلۋانوۆ «باتىس سانكتسيالارى مەن مۇنايدىڭ ارزانداۋى كەسىرىنەن كرەملدىڭ الداعى التى جىلدا قورعانىس سالاسىنا 576 ميلليارد دوللار جۇمساۋ جونىندەگى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا المايمىز» دەگەن مالىمدەمە جاساپ ۇلگەردى. وسىنىڭ ءوزى-اق مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى رەسەيگە اسا قيىن ءتيىپ جاتقانىن كورسەتەدى. «سۇراپ العان اۋرۋدىڭ ەمى جوق» دەگەن وسى.

مۇناي باعاسىنا قايتا ورالار بولساق، الداعى كۇندەرى قالاي بولماق؟ تومەندەي بەرە مە، الدە باستاپقى قالپىنا كەلە مە؟ الداعى وپەك- ءتىڭ سامميتىندە ماسەلە قاي قىرىنان قويىلادى. بەلگىسىز. ءبىر اقيقات دۇنيە، كارتەل ءتوراعاسى ابداللا ءال- ءبادريدىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، «مۇناي باعاسى بۇدان دا تومەندەۋى مۇمكىن. ول 2015 - جىلدىڭ جارتىسىنا دەيىن ساقتالماق» دەيدى. ارى قاراي قالاي بولماق، ول ءبىر قۇدايعا عانا ايان. دەگەنمەن، كارتەل مۇناي باعاسى ءوسۋى ءۇشىن، مۇناي ءوندىرۋدى ازايتۋعا قۇلقى جوق. ازىرگە قالاي بولدى، سولاي قالا بەرمەك سەكىلدى.

رەسەي پرەزيدەنتى پۋتين «مۇناي باعاسىنىڭ قۇبىلۋى، تومەندەۋى تەك الەمدىك ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ كەمۋىندە عانا ەمەس، كەيبىر مۇنايلى مەملەكەتتەردىڭ مۇنايدى ساياسي ويىن رەتىندە پايدالانۋىندا» دەيدى. بالكىم، پۋتيندىكى دۇرىس بولار. جالپى، كوپتەگەن ساراپشىلار، «قىمبات مۇناي كەلمەسكە كەتتى» دەسەدى.

...كىم ءبىلسىن؟

سەيسەن امىربەك ۇلى

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى