كەلىننىڭ كۇيەۋىنىڭ تەگىنە جازىلعانى دۇرىس پا؟
كەڭەستىك ساياساتتىڭ كەزىندە بەلەڭ العان بۇل ءۇردىستىڭ سانامىزعا ءسىڭىسىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. ءتىپتى زاڭدى نەكە قيۋ ءراسىمى كەزىندە «كۇيەۋىڭىزدىڭ تەگىن قابىلدايسىز با؟» دەگەن سۇراق تا قويىلىپ كەلەدى.
قازاق حالقىندا كەلىن اتا-ەنەسى مەن قايىن اعا، قايىن اپالارىنىڭ، قايىن سىڭلىلەرىنىڭ، قاينىلارىنىڭ اتىن اتاماي، «ءبي اتام»، «جالقى بالا»، «مىرزا قايىن اعا»، «تەنتەگىم»، ايەل بولسا «شەبەر شەشەي»، «اق اجەم»، «سىرعالىم»، «شاشباۋلىم»، «ەركە قىز» دەپ ات تەرگەگەن. قازاقتىڭ كەلىنى ءوزى تۇسكەن شاڭىراقتىڭ ۇلكەن-كىشىسىنە يبالىق پەن ىزەتتىلىكتىڭ وسىنداي ۇلگىسىن كورسەتەتىن ەدى. كەلىننىڭ وزىنەن ۇلكەن ادامداردىڭ اتىن اتاماۋى كورەگەندىلىك پەن كىشىپەيىلدىلىك سياقتى اسىل قاسيەتتەردىڭ بيىك كورىنىسى بولسا كەرەك.
كەلىننىڭ كۇيەۋىنىڭ تەگىنە جازىلعانى دۇرىس پا؟ بۇل جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي داستۇرىمىزگە قايشى ەمەس پە؟ وسى ساۋال توڭىرەگىندە وقىرمانداردان كوزقاراسىن سۇراعان ەدىك.
سۆەتلانا اياعانوۆا، زەينەتكەر:
نەگىزى جولداسىنىڭ تەگىنە ءوتۋ دۇرىس ەمەس. كەزىندە ءبىز تۇرمىسقا شىققان كەزدەرى جولداسىنىڭ تەگىن الۋ ءسان ەدى. مەن ءوزىم جولداسىمنىڭ تەگىنە ءوتتىم دە، ارتىنان وكىنگەن دە كەزدەرىم بولدى. نەگە دەسەڭىز، ۇلكەن اتانىڭ اتىن قالاي اتايمىن دەپ قينالدىم. باسىندا بىرنەشە جىل بويى تەگىمدى سۇراعان كەزدە، ۇيالىپ ايتا الماعان دا كەزدەرىم بولدى. قازىر ۇيدەگى اتاڭمەن تەگىمدى تارتىپ العانى ءۇشىن ۇرسىسىپ تا الامىن. تۇرمىسقا شىقپاعان كەزدەگى تەگىم وزىمە ۇنايتىن ەدى.
نۇرمۇحامەد بەيسەۋبايەۆ، مۇعالىم:
قازىرگى زاماندا تەكتى اۋىستىرعان مۇلدەم ءتيىمسىز. قانشاما قۇجاتتى اۋىستىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن كەم دەگەندە بىرنەشە اي جۇگىرۋگە تۋرا كەلەدى. تەكتى اۋىستىرۋ ۋاقىت پەن اقشانىڭ جۇتى دەسەك تە بولادى. ءدال وسى سەبەپتەرمەن مەنىڭ جۇبايىم تەگىمدى الماعان بولاتىن.
عاليا مويتاپوۆا، الاكول اۋدانىنىڭ تۇرعىنى:
مەن جولداسىمدى سۇيگەندىكتەن ونىڭ تەگىن العان ەدىم. مەنىڭ ويىمشا ءار قىز بالا تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن جولداسىنىڭ تەگىن الۋعا مىندەتتى. قازاقتا «قىز جات جۇرتتىق»، «قىز قوناق»، «قىزدىڭ كورى دە، ءتورى دە بولەك» دەپ بەكەر ايتپاعان. وسى سوزدەردىڭ وزىندە ءبىراز ۇعىم جاتقانى انىق. سوندىقتان دا كەلىننىڭ قايىن اتاسىنىڭ تەگىن العانى وتە ورىندى.
قۇل-كەرىم قاجى ەلەمەس، اقىن:
نەگىزىندە پايعامبارىمىز (س. ع. س) اركىم ءوزىنىڭ تۋعان اكەسىنىڭ اتىن ايتۋى كەرەكتىگىن ايتقان. بۇل بىرىنشىدەن - ۇكىم. ال ەكىنشىدەن - ول قازاقتىڭ سالتى ەمەس، ورىستىڭ سالتى. ۇشىنشىدەن قازاقتا اتاسىنىڭ اتىن اتاۋعا جول جوق (ۇيات سانالماق). مىنە سوندىقتان كەلىن ءوز اكەسىنىڭ اتىندا قالۋى كەرەك.
اكىم ىسقاق، اقىن:
كەلىن بولسا دا ءوز اتا تەگىندە قالعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. قازان توڭكەرىسىنە دەيىن نەمەسە العاشقى ۋاقىتتاردا پالەنشەنىڭ كەلىنى دەپ جازىلعانىن بىلەمىز. وندا ايەلدەر وتباسى، وشاق قاسىندا جۇرگەن ەدى. قازىر ايەلدەردىڭ كوپشىلىگى ءبىلىمدى، ءتىپتى عىلىمي دارەجەسى دە بار. كۇيەۋىنىڭ تەگىنە جازىلسا دا اكەسىنىڭ اتى دەگەن جەردە ءوز تەگىنىڭ اتىندا بولعانى ءجون. «پالەنشە كەلىنى» دەپ اتاسىنىڭ اتىن اتاپ تۇرۋى جاراسا قويادى دەپ ايتا المايمىن. تۇرمىسقا شىققان قىز قاي تەكتى قالاسا سول تەكتە قالعانى ءجون!
عاليا قايداۋىل قىزى، ەتنوگراف:
بارعان جەرىڭە تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭ دەگەن بار. كەلىن كەلگەن جەرىنىڭ تىلەۋىن تىلەيدى، ۇرپاعىن وسىرەدى. بىزدە بۇرىن بولعان، قازىر قولعا الىنباي جۇرگەن نارسە بار. مىسالى «بالەنشەنىڭ كەلىنى» دەگەن دۇرىس. اتىن اتايتىن جەر بار دا، اتامايتىن جەر بار.
مىسالى مەن ايۋپكەلىنىمىن. كەلىن اتاسىنىڭ بەتىنە قاراپ اتىن اتامايدى.
ەگەر سول سەن اۋلەتىڭنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ، بەدەلىن ارتتىرىپ جۇرگەن بولساڭ قولدانۋعا بولادى. بۇل جەردە اتاۋ بار دا، اتاي ءبىلۋ بار. قاي جەردە جانە نە ءۇشىن؟ اتتى اتاماۋ دەگەن قاتىپ قالعان قاعيدا جوق، بۇل جەردە يناباتتىلىق ءيىرىمى بار. ال ەگەر كەلىندەر ەرىنىڭ تەگىنە ءوتىپ جاتقان بولسا بۇل دۇرىس ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ داستۇرىمىزدە جوق. بىزدە «بالەنشەنىڭ كەلىنى» دەيدى. بۇل قايتسەك قازاق بولامىز دەپ تىراشتانعانداعى تىرلىك قوي، جارىعىم.
ايشا نۇراقىن، كىتاپحاناشى:
كەلىننىڭ قايىن جۇرتىنىڭ تەگىنە كوشۋىن اسا قۇپتامايمىن. دەسە دە، ول اركىمنىڭ ءوز ەركى. بالكىم، بىرەۋگە ول «جانۇياعا» بەرىلىپ، ماحابباتىنىڭ بەرىكتىگىن كورسەتۋ ءتاسىلى شىعار. مەنىڭ ءوز پىكىرىم - ءوز تەگىڭدە قالۋ. بىرىنشىدەن، كوپ جۇگىرمەيسىڭ. سەبەبى، قۇجات اۋىستىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەكىنشىدەن، ءوزىڭ ۇيرەنىپ قالعان تەكتەن باس تارتا سالۋ دا وڭاي ەمەس. كاسىبي جاعىنان قارايتىن بولساق، ەل الدىندا ءوز تەگىڭمەن تانىلىپ قالىپ، باسقا تەككە كوشسەڭ، حالىقتىڭ قۇلاعىنىڭ ۇيرەنۋىنە دە كوپ ۋاقىت كەرەك. ءبىراق، ءار ادامنىڭ جەكە تاڭداۋىنا قالدىرعان دۇرىس بولار.
ساۋالنامانى جۇرگىزگەن: گۇلىم ەركىنبەك
Baq.kz
