الاتاۋ بوكتەرىنە تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىز زىلتەمىرشىلەرى جينالدى
سوندىقتان الاتاۋ بوكتەرىنە تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىز زىلتەمىرشىلەرى جينالدى. ءدۇبىرلى دودادا ولار بارىنشا ناتيجەلى ونەر كورسەتىپ، وليمپيادا ويىندارىنىڭ جولدامالارىن قانجىعالارىنا بايلاۋ ءۇشىن بارىن سالاتىنى انىق.
مۇنداي ماڭىزى مەن ءمانى زور جارىستىڭ ەلىمىزدە ءوتۋى بەكەردەن بەكەر ەمەس. ءبىزدىڭ تولاعايلارىمىز سوڭعى جىلدارى الەم جۇرتشىلىعىن اۋىزىنا قاراتىپ، تاڭعالارلىق تابىستارىمەن ءسۇيىندىرىپ كەلەدى. سول ءۇشىن اۋەلى اۋىر اتلەتيكا تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاساپ، وتانداستارىمىزدىڭ وسىعان دەيىنگى كورسەتكىشتەرىنە قىسقاشا توقتالا كەتسەك ارتىق بولماس.
اتالمىش سپور تۇرىنەن تۇڭعىش الەم چەمپيوناتى سوناۋ 1891 - جىلى لوندوندا وتكەن بولاتىن. العاشقى بىرىنشىلىككە بار- جوعى 6 مەملەكەتتەن 7 سپورتشى باق سىناعان ەدى. ول كەزدە سالماق دارەجەسى دەگەن دە بولعان جوق. ودان كەيىنگى دودالاردا جارىستىڭ بەدەلى ءوسىپ، قاتىسۋشىلاردىڭ سانى دا كوبەيە ءتۇستى. ءدال بۇگىنگى ۋاقىتتا حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنا (IWF) الەمنىڭ 190 عا جۋىق مەملەكەتى مۇشە بولىپ ۇلگەردى. ءوزىنىڭ ارنايى شتاب- پاتەرى دە بار. ول ۆەنگريانىڭ استاناسى - بۋداپەشتتە ورنالاسقان.
بۇگىنگى ۋاقىتتا سپورتتىڭ بۇل تۇرىنەن الەم ءبىرىنشىلى بولسىن، وليمپيادا ويىندارى بولسىن 15 جۇلدەلەر جيىنتىعى ساراپقا سالىنىپ كەلەدى. كەزىندە قازاقستان سپورتشىلارى كەڭەس وداعى تۋىنىڭ استىندا ءوز ونەرلەرىن ءپاش ەتتى. ول كەزدە اۋىر اتلەتيكادان باستى باسەكەلەستىك ك س ر و مەن بولگاريا قۇرامالارى اراسىندا ءوربيتىن. ال توقسانىنشى جىلدارى مىقتىلار قاتارىنا قىتاي، تۇركيا، يران جانە گرەكيا ەلدەرى قوسىلدى. ودان كەيىن، پولشا، وڭتۇستىك كورەيا، ۋكراينا، تايپەي، يندونەزيا، تايلاند، بەلارۋس ەلدەرى جارىستاردا جۇلدەلى ورىنداردى جەڭىپ الىپ كەتىپ ءجۇردى. ال 2000 - جىلداردان بەرى قاراي قىتاي سپورتشىلارى الەمدىك اۋىر اتلەتيكانىڭ كوشباسشىسى اتاندى. الايدا، تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى 10 جىلدا ەڭسەسىن تىكتەي بىلگەن قازاقستان اۋىر اتلەتتەرى دە الەمدىك دودالاردا قارسىلاستارىن قاپى قالدرىپ، جەكەلەي سىندار دا دا، جالىپ كوماندالىق ەسەپتە دە ۇزدىكتەر قاتارىنان ويىپ تۇرىپ، ورىن الدى. ءتىپتى، كەيبىر كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىندا جۇرگەن سپورتشىلاردى تۇعىردان تايدىرىپ تا ۇلگەردى.
مۇنداي بيىككەتەرگە جەتۋىمىز كەزدەيسوقتىق ەمەس. ولاي دەيتىنىمىز ءبىزدىڭ سپورت سوناۋ ك س ر و داۋىرىندە دە تامىرى تەرەڭگە جايىلعان بولاتىن. سول كەزدەگى ۆيكتور مازين، يۋري زايتسيەۆ، اناتولي حراپاتي باستاعان جەڭىستى جول كۇنى بۇگىنگى دەيىن زاڭدى جالعاسىن تابۋدا. داڭقى الىسقا جايىلعان ايتۋلى سپورتشىلار تالاي بايراقتى باسەكەلەردە توپ جارعانىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى.
ال تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قازاقستان دەربەس كوماندا رەتىندە اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىنا العاش رەت 1993 - جىلى قاتىستى. اۆستراليانىڭ مەلبۋرن قالاسىندا وتكەن جارىستا 91 كەلى سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن اناتولي حراپاتي قولا مەدال ولجالادى. 1995 - جىلى قىتايدىڭ گۋاڭجوۋ قالاسىندا جەرلەستەرىمىز قوس قولا مەدال يەلەندى. بۇل جولى اندرەي ماكاروۆ (91 كەلى) پەن اناتولي حراپاتي (99 كەلى) جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. وكىنىشكە قاراي ودان كەيىن ءبىراز جىل وتاندىق اۋىر اتلەتيكا توقىراۋعا ۇشىرادى. بۇرىنعى ساڭلاقتارىمىز ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىستى. ال جاستارىمىز تاجريبەنىڭ كەمشىلىگىنەن جەڭىس تۇڭىرىنا شىعا المادى.
سوسىن، ХХІ عاسىردىڭ باسىندا رەسپۋبليكالىق اۋىر اتلەتيكا تىزگىنىن قايرات تۇرلىحانوۆ ۇستادى. ول قالاي كەلدى، سولاي اۋىر اتلەتيكامىز قايتا ورلەي باستادى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىك، قايرات تۇرلىحانوۆ قازاق اۋىر اتلەتيكاسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ، وتكەن جىلى ورىنىن باسقا ازاماتقا ۇستاتتى. سپورتتىڭ بۇل تۇرىنە قايراتتىڭ قوسقان ۇلەسى ۇشان تەڭىز ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى.
ايتالىق، 2005-2006 - جىلداردى يليا يلين قاتارىنان ەكى رەت الەم چەمپيونى اتاندى. 2009 -جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ گويانگ قالاسىندا 4 التىن جانە 1 قولا مەدالدى ولجالاپ، جالپى ەسەپتە ەكىنشى ورىنعا جايعاستىق. سول جارىستا ءزۇلفيا چينشانلو، مايا مانەزا، سۆەتلانا پودوبەدوۆا جانە ۆلاديمير سەدوۆ قارسىلاس شاق كەلتىرمەسە، ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ قولاعا قول سوزدى. 2010 - جىلى تۇركيانىڭ انتاليا ايماعىندا 2 رەت قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانى شىرقالدى. بۇل باسەكەدە مايا مانەزا مەن سۆەتلانا پودوبەدوۆا باس جۇلدەنى يەلەندى. 2011 - جىلى پاريجدە 2 التىن جانە 2 كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدىك. چينشانلو مەن يلين الدىنا جان سالماسا، مانەزا مەن پودوبەدوۆا كۇمىس مەدالدى مويىندارىنا ءىلدى. سوڭعى ءۇش جارىستىڭ كوماندالىق سايىسىندا ءبىزدىڭ وتانداستارىمىز ۇزدىك ۇشتىكتىڭ تۇعىرىنان تومەندەگەن جوق. ياعني ءبىز الەمدىك اۋىر اتلەتيكانىڭ كوشباسشىلارىنىڭ بىرىنە اينالدىق. بۇل ازعانا ۋاقىتتاعى الەم بىرىنشىلىگىندە قول جەتكىزگەن ءىرى تابىستارىمىز.
ال وليمپيادا ويىندارىنا كەلسەك، 2008 - جىلى بەيجىڭدە جەرلەستەرىمىز 1 التىن، 2 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى يەلەنىپ، جالپى ەسەپتە ءۇشىنشى ورىن السا، 2012 - جىلى لوندونداعى تابىسىمىزعا تورتكۇل دۇنيە تامسانا قول سوقتى. تۇماندى البيون ەلىندە قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانى ءتورت مارتە شىرقالدى. بۇل جارىستى ءبىز كوماندالىق ەسەپتە، الپاۋىت قىتايدان كەيىنگى ەكىنشى ورىنمەن قورىتىندىلادىق.
2013 - جىلعى الەم چەمپيوناتىنا قازاقستان ارالاس قۇراممەن باردى. سوعان قاراماستان، ەكى بىردەي جۇلدەگە قول جەتكىزدىك. 94 كەلى سالماقتا كۇش سىناسقان الماس وتەشوۆ كۇمىس مەدال يەمدەنىپ، قازاق تاريحىندا قازاق بالاسى اۋىر اتلەتيكانىڭ جۇلدەگەرى اتاندى. وعان دەيىن بىردە- ءبىر قانداسىمىز وسىنداي دەڭگەيگە جەتكەن جوق ەدى. ءدال وسى سالماقتا ونەر كورسەتكەن ۆلاديمير سەدوۆ قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى.
بيىلعى الەم چەمپيوناتى ءوز ەلىمىزدە، وزجەرىمىزدە جالاۋىن جەلبىرەتپەك. جارىستىڭ الاش توپىراعىندا ءوتۋى تەگىنەن تەگىن ەمەس. ءبىر سەبەبى، قازاق ەلىنىڭ الەمدىك دودالارداعى ءىرى تابىستارى اسەر ەتسە، ەكىنشى جاعىنان ءوز ۋاقىتىندا رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن ۇستاعان قايرات تۇرلىحانوۆتىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسى دەۋگە بولادى. جالپى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا الاتاۋ بوكتەرىندەگى الەم بىرىنشىلىگى الاش سپولرتشىلارىنىڭ جەتىستىگىنىڭ ارقاسى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ەندى وسى قازاق توپىراعىندا وتكەلى وتىرعان الەم بىرىنشىلىگىنە كەلسەك. بۇل جارىسقا ءبىر مەملەكەتتەن 10 سپورتشى عانا قاتىسا الادى. سوندىقتان دا ليتسەنزيالىق جارىستىڭ كوماندالىق ەسەبىندە العاشقى 6 ورىندى يەلەنگەن مەملەكەتتەر عانا عالامدىق دوداعا تولىق قۇراممەن كەلدى. جارىس كەستەسىندە يەلەنگەن ورىندار تومەندەگەن سايىن، جولدامالار سانى دا كەمي تۇسەدى. ماسەلەن، 2012 - جىلعى لوندون وليمپياداسىنا قازاقستاننان 8 سپورتشى قاتىستى. ال بۇل جولى برازيلياعا 10 زىلتەمىرشى اپارۋ كوزدەلۋدە. ول جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرلەستەرىمىز الاتاۋ باۋرايىندا بارىن سالىپ، قاجەتتى ۇپايدى الۋلارى كەرەك.
ەستەرىڭىزدە بولسا، قازاقستاندا اۋىر اتلەتيكادان بۇعان دەيىن ءۇش رەت ازيا چەمپيوناتى ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. سارى قۇرلىقتىڭ سايىپقىراندارى 2004 - جىلى - الماتىدا، 2009 - جىلى - تالدىقورعاندا جانە 2013 - جىلى استانادا باس قوستى. بۇل جارىستاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋ دەڭگەيى اسا جوعارى بولدى. بىلتىرعى دودانى تاماشالاۋ ءۇشىن حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى توماش اياننىڭ ءوزى ارنايى كەلدى. قازاقتاردىڭ قوناقجايلىعىنا ريزا بولعان مارتەبەلى مەيمان 2014 - جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ويداعىداي وتكىزەتىنىنە ەش ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىن ايتقان بولاتىن.
بۇل جارىستا قازاق ەلى نامىسىن كىمدەر قورعايتىنى جايىندا بۇعان دەيىن ءوز وقىرماندارىمىزدى قۇلاعدار ەتكەنبىز. باستى ءۇمىت، ارينە، لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيوندارىنا ارتىلادى. ولار - يليا يلين، ءزۇلفيا چينشانلو، مايا مانەزا جانە سۆەتلانا پودوبەدوۆا. ايتۋلى زىلتەمىرشىلەر الەم چەمپيوناتىندا دا تالاي رەت اتوي سالعان. ماسەلەن، يليا ءۇش رەت توپ جاردى. ءزۇلفيا، مايا جانە سۆەتلانا ەكى رەت التىننان القا تاعىندى. ەندى بۇلار ءوز جەرىمىزدە ەل ءۇمىتىن اقتايدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى الماتى قالاسى ت م د ەلدەرى اراسىندا بۇل باسەكەنى تۇڭعىش رەت قابىلداپ وتىر. دەسەك تە، اۋىر اتلەتيكا تاريحىنا ۇڭىلەتىن بولساق قازىرگى ت م د ەلدەرى اراسىندا الەم بىرىنشىلىگىن العاش قابىلداعان ماسكەۋ قالاسى ەكەنىنە كوزىمىز جەتەدى. رەسەيدىڭ استاناسى بۇل باسەكەنى ەكى رەت قابىلداعان. الدىمەن 1975 - جىلى بىرىنشىلىك ماسكەۋدە وتسە، ەكىنشى رەت 1983 - جىلى كۇللى الەمنىڭ الىپ كۇش يەلەرى بۇل قالادا باس قوسقان.
الايدا، ول كەزدە ماسكەۋ تەك رەسەيدىڭ عانا استاناسى ەمەس، ك س ر و- نىڭ استاناسى ەدى. سوندىقتان دا ت م د ەلدەرى اراسىندا الماتى اۋىر اتلەتيكادان الەم بىرىنشىلىگىن العاش بولىپ قابىلداپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.
وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ باس شاھارى - الماتى قالاسىنىڭ اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىن وتكىزەتىنى 2014 - جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا تايلاند ەلىندە وتكەن اۋىر اتلەتيكادان 17-20 جاس ارالىعىنداعى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگى بارىسىندا بەلگىلى بولدى. ءسويتىپ بۇل باسەكە 8 - 16 - قاراشى ارالىعىندا بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت عيماراتىندا وتەدى دەپ بەلگىلەندى.
قازىرگى تاڭدا سىنعا تۇسەتىن بارلىق سپورتشىلار انىقتالىپ ۇلگەردى. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكەلى وتىرعان باسەكەدە 75 ەلدەن 683 سپورتشى باقتارىن سىنايدى. ونىڭ 404 ءى ەرلەر بولسا، 297 سى ايەلدەر. ايەلدەر جەتى سالماق دارەجەسى بويىنشا (48, 53, 58, 63, 69, 75, +75 كەلى) سىنعا تۇسسە، ەرلەر سەگىز سالماقتا (56, 62, 69, 77, 85, 94, 105, +105) جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردى انىقتايتىن بولادى. قازاقستان قۇراماسى بۇل دوداعا تولىق قۇرامدا قاتىسادى. بىزبەن قاتار، قىتاي، كولۋمبيا، بەلارۋس، ەكۆادور، ەگيپەت، گەرمانيا، ءۇندىستان، يتاليا، جاپونيا، پولشا، رەسەي، تايلاند، تۇركيا، ا ق ش پەن ۋكراينا قۇرامالارى تولىق قۇرامدا كەلدى.
جارىستىڭ رەسمي اشىلۋ سالتاناتى 8 - قاراشا 17:30 دا بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا وتەدى. وعان حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسيانىڭ باسشىلارىنان باستاپ، ءوز ەلىمىزدەگى ءتۇرلى لاۋازىم يەلەرى قاتىسادى. سالتاناتتى ءراسىم اياقتالعاننان سوڭ 56 كەلى سالماق دارەجەسى بويىنشا ەرلەر اراسىنداعى باسەكەلەر باستالادى. بۇل سالماقتا قازاقستاننىڭ تۋى استىندا ارلي چونتەي ونەر كورسەتەدى. 9 - قاراشادا (ساعات - 16.00) مارگاريتا ەليسەيەۆا ورتاعا شىعادى. تاياۋدا عانا ول ازيا ويىندارىندا ايدى اسپانعا شىعارىپ، التىننان القا تاعىنعان جەرلەسىمىز 48 كەلى سالماق دارەجەسىندە باق سىنايدى.
10 - قاراشادا (16.00) ءزۇلفيا چينشانلو كۇش سىناسادى. بۇعان دەيىن لوندون وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى جانە ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان. وسى كۇنى (19.00) جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى، 69 كەلى سالماقتاعى البەرت ليندەر دە ونەر كورسەتەدى.
11 - قاراشادا (16.00) 58 كەلى سالماقتاعى ساۋلە ءسادۋاقاسوۆاعا سەنىم ارتامىز. ساۋلە «ۆ» توبىندا سىنعا تۇسەدى. 12 - قاراشادا (19.00) كيريلل پاۆلوۆ كۇش سىناسادى. 77 كەلى سالماقتاعى جەرلەسىمىز 2010 - جىلى ازيا ويىندارىندا جانە ەكى رەت ازيا چەمپيوناتىندا جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلعان بولاتىن. 2012 - جىلى كيريلل لوندوندا الاۋى تۇتانعان وليمپيادا ويىندارىنا قاتىستى.
13 - قاراشادا ءۇش بىردەي جەرلەسىمىز ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالادى. ولار - 69 كەلىلىك گۇلناز ناۋرىزوۆا (13.00) جانە 63 كەلىلىك كارينا گوريچيەۆا مەن مايا مانەزا (16.00) . «ۆ» توبىنداعى گۇلناز ءۇشىن باستى ماقسات - العاشقى وندىقتىڭ ساناتىنا قوسىلۋ بولسا، قالعان ەكەۋى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ ءۇشىن بارىن سالادى.
14- قاراشادا (16.00) الدىمەن 69 كەلى سالماقتاعى جازيرا جاپپارقۇلعا جانكۇيەر بولامىز. سونىمەن قاتار وسى كۇنى كەشكىسىن (19.00) 94 كەلى سالماقتاعى ۆلاديمير سەدوۆ پەن رۇستەم سىباي جارىس كورىگىن قىزدىرادى. سەدوۆ - 2009 - جىلعى الەم چەمپيونى، 2013 - جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. سىباي - دۇنيەجۇزىلىك جاسوسپىرىمدەر ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى.
15 - قاراشادا (19.00) يليا يلين ورتاعا شىعادى. ەكى دۇركىن وليمپيادا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى، ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان قازاقستاننىڭ داڭقتى سپورتشىسى 105 كەلى سالماق دارەجەسىندە دە دارا شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ال يليا ءيليننىڭ الدىندا (11.00) 105 كەلى سالماقتاعى جاسۇلان قىدىربايەۆ «ۆ» توبىندا سايىسقا تۇسەدى. ودان كەيىن (16.00) 75 كەلى سالماقتاعى سۆەتلانا پودوبەدوۆا مەن اننا نۇرمۇحامبەتوۆا شەبەرلىك بايقاسادى. پودوبەدوۆا - وليمپيادا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى، الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى. نۇرمۇحامبەتوۆا - جاستار اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى جانە لوندون وليمپياداسىندا ۇزدىك بەستىكتىڭ ساناتىنا كىرگەن سپورتشى.
16 - قاراشادا اسا اۋىر سالماقتاعى سپورتشىلار كۇش سىناسادى. بۇل رەتتە ءبىز جاستار اراسىنداعى الەم بىرىنشىلىگىندە دارا تالانتىمەن وقشاۋلانعان سەليمحان ابۋباكاروۆ (11.00) پەن يبراگيم بەرسانوۆتىڭ (17.00) ونەرىن تاماشالايمىز.
مىنە، قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعايتىن سپورتشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ، كىمنىڭ قاي كۇنى، ساعات نەشەدە شىعاتىنىن دا ايتىپ وتتىك. ەندى وتانداستارىمىعا تەك ساتتىلىك جولداس بولسىن دەپ تىلەيمىز.
كۇنسۇلتان وتارباي
