قاستاندىق وپەراتسياسى

جەرى داۋلى قازاقتىڭ دا سونى قالاعانى انىق. قوياندى وقيعاسىنىڭ اقپارات قۇرالدارىندا جىلتىڭداي بەرمەگەنى دە وڭ ەدى. ويتكەنى، ونىڭ ءدۇمپۋى نەشە ەسە دابىرايىپ، شەتتەگى قازاقتى ءبىر شوشىتسا، بەر جاقتاعى شۋى ەلگە ورالعان اعايىننىڭ اتىنا سىن كەلتىرگەننەن باسقا تۇك تە پايدا بەرمەيتىنى انىق.

ءبىراق، بۇل ءىس ءبىز كۇتكەننەن باسقاراق ەكەن. تىپ- تىنىش جاتقان قوياندى داۋى باس كوتەرگەندە، ونى ارانداتۋ دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى. كوشى- قون ساياساتىنا قارسى، شەتتەگى قازاقتىڭ ەلگە ورالۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋ ءۇشىن جاسالعان قيتۇرقى ارەكەتكە سايدى. ايتىلعانداردىڭ اينا- قاتەسىز كەلگەنىن مويىنداۋ كەرەك. قوياندى وقيعاسى - قازاق ۇلتىنا، قازاق مەملەكەتىنە، قازاقتىڭ بىرلىگىنە قارسى الدىن- الا جوسپارلانىپ، جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلعان ۇلكەن قاستاندىق وپەراتسياسى. كوشى- قون ساياساتى ەندى عانا وڭالىپ، شەتتەگى قازاق كوشى قايتا جانداناتىن بولدى دەپ قۋانىپ ەدىك. ءبىراق، قازاققا قۋانىش ەمەس، تەك قايعى- قاسىرەت قانا تىلەيتىندەر تەز قيمىلداپ، قازاقتى قازاققا قاۋىشتىراتىن جولدى كەسۋگە كىرىسىپتى.

ۇلتتىق ماسەلەلەردىڭ ىشىندەگى نازىك تۇيىندەردىڭ ءبىرى وسى ورالماندار جايى. كەشەگى ءبىزدى جۇزگە، رۋعا، جەرگە ءبولىپ ىرىتكەندەر بۇگىن تاعى ءبىر جاندى جەرىمىز - ورالماندار ماسەلەسىنەن مىقتاپ ۇستاپ، «ءبولىپ ال دا بيلەي بەر» ساياساتىن جالعاستىرۋدى كوزدەيدى. ءبىر قىزىعى، ءبىزدى اشىقتان- اشىق قۇرتۋعا نيەتتەنگەن ارەكەتتىڭ ءبارىن كورىپ- ءبىلىپ وتىرساق تا، «قىڭق» دەمەيمىز. كەشە عانا ارامدىعىن ىشىنە بۇگىپ، مەملەكەتكە، ۇلتقا، پرەزيدەنتكە قارسى ارەكەتىن اشىق باستاعان كۇشتەر تاپا- تالتۇستە قوياندى اۋىلىنداعى قانداسىمىزدىڭ ۇيىنە الشاڭداي كىرىپ، شيەتتەي ءۇش بالانىڭ كوزىنشە پەشىنە قوپارعىش زات تاستاپ كەتتى. پەشى كۇل- تالقان بولعان ۇيدە پەرىشتەسى قاققان بالالار جارالى بولسا دا امان قالعان. سويتسەك، ول ءۇيدىڭ يەسى - گۇلىسحان دومالاي قىزى جەرى داۋلى، ۇيلەرى قۇلاتىلادى دەگەن اعايىننىڭ جوعىن جوقتاپ، مۇڭىن مۇڭداپ جۇرگەن بەلسەندى ايەل ەكەن...

وشاعى ويراندالىپ، وتى شاشىلعان وتباسىنىڭ تاعدىرى ءبىزدى ويلانىتپاي ما؟ «تاۋەلسىز ەلىمە كەلدىم، قارا شاڭىراق، قارا ورمان قازاقتىڭ وتانى قازاقستانعا جەتتىم» دەگەن قازاقتىڭ وتى شاشىلىپ، وشاعى قيراپ جاتقانى توبە قۇيقاڭدى شىمىرلاتار سۇمدىق ەمەس پە؟ ! قارا اسپاندى توندىرەيىك دەپ وتىرعان جوقپىز. ءبىزسىز- اق، قارا اسپان ءتونۋلى تۇرعانى قاشان. سابيلەردىڭ كوزىن باقىرايتىپ قويىپ، پەشىنە جارىلعىش تاستاپ كەتكەن قاسكوي بۇگىن گۇلىسحاننىڭ عانا وشاعىن قيراتىپ، وتىن شاشىپ كەتتى، ءبىراق ول ەرتەڭ بار قازاقتىڭ وشاعىن قيراتىپ، وتىن شاشامىن دەگەن بەلگى ەمەس پە؟ ! بىزدىڭشە سولاي. ال، ماسەلەنى وسىنشا ۋشىقتىرعان اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين نە ايتار ەكەن بۇل وقيعاعا؟ ..

 كەشىرىڭىزدەر. ءبىز وسى ءبىر وتكىر دەتالعا جابىسىپ الىپ، ودان بالە قوزداتۋدان اۋلاپقىز. ءبىراق، بۇل جاعدايعا قاراپ، ءبىز قاشىپ وتىرعان بالەنىڭ ىشىمىزگە باياعىدا كىرىپ العانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. مايموڭكەلەپ سويلەپ، جاۋىردى جابا توقىعان جالپاقشەشەيلىك تە كەرەك شىعار. ارانداتۋلاردان ساق بولعان دا دۇرىس. الايدا استانانانىڭ ىرگەسىندە قازاقتى باسقا ۇرىپ، كوزگە ساباپ، ءۇيىن قوپارتىپ جاتقان بۇل قانداي كۇش؟ ! شىنىن ايتقاندا ورالمانعا دەگەن ساياسات نەگە اياق استىنان وزگەرە قالدى؟ ارينە، «بۇرىن مەملەكەتى جوق ەل ەدىڭ، سولتۇستىگىڭ مەن شىعىسىڭدى، وعان قوسا باتىسىڭدى تارتىپ الامىن» دەگەن رەسەيدىڭ ارانىن تانىعان سوڭ عانا سولاي جاساۋعا ءماجبۇر بولدىق. قازاقستاندى شىن قورعايتىن، مەملەكەتتى ىرىتپەي، جەردى بولشەكتەمەي ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن قانى قازاق تۋىسقاننىڭ كەرەك ەكەنىن تۇسىندىك. ءبىراق، قازاقتى باسىنىپ، استامسىعان كورشىنىڭ رايىنان قايتار ءتۇرى جوق، قاپىسىن تاۋىپ بار قاستىعىن جاساماق. سول ءۇشىن دە ورالمانى كوپ قوياندىدان شۋ شىعاردى. بىزدىڭشە، الاقانداي عانا قوياندى زاڭسىز جەرگە ءۇي سالىپ العان از قازاقتىڭ داۋىن ارقالاپ تۇرعان جوق، قوياندى - قازاقستانعا قارسى استىرتىن سوعىس اشقان يمپەريالىق باسقىنشىلىقتىڭ ويىن الاڭىنا اينالىپ ۇلگەردى. ال، ونى ارى قاراي اسقىندىرماي، ارام ويلىلاردىڭ ويىنىن ۋاقىتىندا وسىپ تاستاۋ بىزگە بايلانىستى.

قوعامنىڭ ەنجارلىعى بۇرىننان ايتىلىپ ءجۇر. ءبىراق، سول ەنجارلىق مەڭىرەۋلىككە اينالىپ كەتپەسە ەكەن. تاريحتىڭ قاتال ساباعى ءبىزدى ءالى وياتا الماعانى ما؟ كوزىمىزدى باقىرايتىپ قويىپ، قازاقتى قازاققا قارسى ايداپ سالادى. قازاقتى ءوز مەملەكەتىنە، مەملەكەتىن ءوز قازاعىنا جەككورىنىشتى كورسەتۋگە، جاۋ قىلىۋعا اشىق ارەكەت جاسايدى. وسىنىڭ بارىنە ءۇنسىز، نەمەسە قۇر كىجىنۋمەن قاراپ وتىرا بەرەتىن ءبىز شىنىمەن نامىسسىز، جىگەرسىز، قوراش حالىقتىڭ ۇرپاعىمىز با؟

جوق. ءبىز ولاي ەمەسپىز. ءبىزدىڭ عاسىرلار بويى تابانعا تاپتالعانىمىز، مازاق بولعانىمىز از ەمەس. قانىمىز سۋداي شاشىلدى، بۇرالقى يتتەي بولىپ قىرىلدىق تا. ەگەر سۇيەگىمىزگە، قانىمىزعا سول قۇلدىق ءوتىپ كەتپەگەن بولسا ءبىز ەندى ەشكىمنىڭ قورلاۋىنا، قۇل قىلۋىنا كونبەيمىز. قوياندىنى پايدالانىپ، قازاقتى ىشتەن شىرىتكىسى كەلەتىن قورتىق ويلىلاردىڭ پاسىق قۋلىعىنا ەشقاشان الدانبايمىز. ەلىن اڭساعان، قازاقتىڭ بىرلىگىن ارمانداعان، ۇرپاعىنىڭ قارىزىن ويلاعان قازاقتىڭ كوشى اياقتان تارتقان بۇنداي قاندەن تىرلىكتەر ءۇشىن توقتاپ قالمايدى. قايتا جازىقسىز قانداسىنىڭ وشاعىن ويرانداپ، بالالارىن شوشىندىرىپ، اناسىن جىلاتقان جاۋىزداردىڭ جازاسىن بەرۋ ءۇشىن بىرىگۋگە اسىعاتىن بولادى. ويتكەنى، مىناۋ بايتاق دالا، باقۋاتتى ەل ەندى تەك قازاققا عانا ءتان، ونىڭ قوجاسى دا، قورعاۋشىسى دا قازاق، ياعني ءوزى ەكەنىن بىلەدى. كوش توقتاماسىن! قازاقتى كەۋدەدەن يتەرەتىن اتتوبەلىندەي تەكسىز توپتار مەن جەتەسىز شەنەۋنىكتەردىڭ كۇنى ۇزاققا بارمايدى. ەرتەڭ- اق، ازات ويلى، اسقاق نامىستى، ۇلتىنا قامقور، ەلىنە شۇلەن، جەرىنە قورعان ازاماتتار قازاقستاندى باسقاراتىن بولادى. ال، وسى كۇنگە تەز جەتۋ ءۇشىن شاشىراپ جۇرگەن قازاق اركىمگە جەم بولماي، كوكتۋدىڭ استىنا تەزدەتىپ جينالۋى كەرەك. كوپ جيىلعان جەردە، قازاق بىرىككەن ەلدە ىرىس- نەسىبە، قۇت- بەرەكە، باقىت- بايلىق بار. سەبەبى، قازاقتىڭ كۇنى تۋعان، ول بيىكتەردەن ەندى جارقىراپ كەلەدى...

مۇرات الماسبەك ۇلى

qiyan.kz 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى