ۇلىتاۋ تورىندە ەل تاريحىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق ايتىس وتكىزۋدى ويلاپ ءجۇرمىز - ءجۇرسىن ەرمان
ايتىستىڭ ابىزى اتانعان ءجۇرسىن ەرمان ءوزى باپتاپ ەلگە تانىتقان، ايتىستىڭ شىن جۇيرىكتەرىن ەرتە كەلىپتى. ستۋدەنت جاستارمەن سۇراق- جاۋاپ تۇرىندە وربىگەن ساليقالى اڭگىمەنىڭ ءالقيساسى ايتىستىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى، ءداستۇرلى ونەردىڭ قىرى مەن سىرى تۋرالى بولدى.
جالپى ۇلتتىق قۇندىلىق سانالىپ، دارا تالانتتاردىڭ دارىنىن پاش ەتەتىن سىرلى ونەردىڭ قۇپياسىن بىلۋگە ىنتالى جاستار كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارىنا، ايتىستىڭ بىلگىرى ءجۇرسىن اعامىزدان ۇتىمدى جاۋاپتار الىپ، كوڭىلدەرى مارقايىپ قالدى. وسىدان كەيىن ءجۇرسىن ەرمانمەن بىرگە كەلگەن ەركەبۇلان قاينازاروۆ، يرانعايىپ كۇزەنبايەۆ، اسەم ەرەجە قىزى سياقتى ايتىس اقىندارى «قۇلمانبەت ايتىس» جاساپ ستۋدەنتتەرگە ءوز ونەرلەرىن پاش ەتىپ، ازىلمەن ورىلگەن ونەگەلى ايتىس وزدىردى. ال، كەزدەسۋ سوڭىندا وقۋ ورنىنىڭ ونەرپازدارى قوناقتارعا ارناپ ءان مەن كۇيدەن شاشۋ شاشتى.
ءبىز، وسى ءماندى دە، ماعانالى وتكەن كەزدەسۋدەن سوڭ ءجۇرسىن اعامىزدى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
- بۇگىنگى وتكەن جاستارمەن بولعان اڭگىمدەن قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟ وسىنداي كەزدەسۋلەردىڭ قوعامادىق ماڭىزى مەن اسەرىن قالاي باعالايسىز ؟
- س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى شاقىرعان سوڭ وقۋ ورداسىنا ات باسىن بۇردىق. جاستارمەن جولىعىسۋ ۇنەمى ءلازاتتى نارسە. اسىرەسە، مىناۋ ەلدىڭ الىس- جاقىن اۋىلدارىنان كەلىپ، اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا ماماندانىپ جاتقان قازاقتىڭ ۇلدارى مەن قىزدارىمەن كەزدەسۋىمىز قۋانىشتى بولدى. جاستاردىڭ سۇراقتارى كوبىندە ايتىسقا بايلانىستى ءوربىدى. ايتىس ەلدى ءالى دە قىزىقتىرىپ كەلەدى. قازاقتىڭ قازىنالى ونەرى ايتىستىڭ ۇلتتى ۇيىتۋشى، قوعامدى بىرىكتىرۋشى، حالىقتىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋشى ۇلكەن قۇدىرەتتى كۇش ەكەنى مويىندالعان. سوندىقتان ونىڭ قۇپيالارىن بىلگىسى كەلگەن ءىنى- قارىنداستارىمىزدىڭ بارلىق ساۋالدارىنا شىن ىقىلاسپەن جاۋاپ بەردىك. قاسىما ەرىپ كەلگەن قازاقتىڭ بەلگىلى ايتىسكەر اقىندارى دا ونەرلەرىن سىيلاپ جاتىر.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ بولاشاعى ءدال وسى جاستاردىڭ قولىندا. بۇل جاستار ەرتەڭ ءبىلىم ورداسىنان ءوز ماماندىقتارىمەن قوسا قانداي ءتالىم- تاربيە الىپ شىعۋ كەرەك دەگەندى اۋەل باستان ويلاۋ كەرەك، سوعان جۇمىس جاساۋ كەرەك. ۇلتتىق رۋحپەن رۋحتانعان جاستار عانا قازاقيانىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىن انىقتايدى. سوندىقتاندا بۇل كەزدەسۋ ءماندى، ماعانالى بولدى عوي دەپ ويلايمىن.
- ەلباسىنىڭ قازاق حاندىعىنىڭ 550 -جىلدىعى تويلاناتىندىعى تۋرالى مالىمدەمەسى قوعامدا جاقسى اڭىس تۋدىرىپ، جۇرتتىڭ قىزۋ تالقىسىنا تۇسكەن تاقىرىپتاردىڭ بىرىنە اينالدى. ەل ەڭسەسىن كوتەرەتىن، تاريحي سانانى جاڭعىرتۋدى ماقسات ەتكەن بۇل مالىمدەمەنى قوعام قايراتكەرى جانە ۇلت جاناشىرى رەتىندە ءسىز قالاي قالاي قابىلدادىڭىز؟
- بۇل وتە ءبىر ۇلكەن سەرپىلىس تۋدىرعان سالماقتى مالىمدەمە بولدى. قازاق مەملەكەتىنىڭ تاريحى جوق، وتكەنى بۇلىڭعىر دەيتىن ساندىراقتاردىڭ ءبارىن جوققا شىعاراتىن ورايلى قادام. سوناۋ، 15 عاسىردىڭ ورتاسىندا كەرەي مەن جانبەك باستاعان، قازاقتىڭ بيلەرى مەن سۇلتاندارى قوستاعان ءبىر قاۋىم ەل مەملەكەتتىگىن جاريالاپ، ەلدىڭ تۋىن جەلبىرەتىپ، ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدى انىقتاپ بەردى. مىنە، وسى اتاۋلى داتانىڭ 550 جىل تولۋ قۇرمەتىنە كەلەر جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن پاتريوتتىق سەزىمدى وياتاتىن دابىرالى ءىس- شارالار وتپەكشى. بۇل ارينە ءمان، ماڭىزى ايىرىقشا، ەلدىكتى ۇلىقتاۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولماق. ىرگەلى ەل ەكەنىمىزدى، وتكەن تاريحىمىز بار ەكەنىن، ءداستۇر- سالتىمىزدىڭ ورەلى ەكەنىن ايعاقتايتىن، اۋقىمدى ۇلكەن- ۇلكەن شارالار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. وسىعان بايلانىستى وتەيىن دەپ وتىرعان ءىس- شارالاردىڭ قاي- قايسىسى بولماسىن ءار قازاققا تاريحىمىزدىڭ ۇلىلىعىن تانىتىپ، جۇرەگىنە ماقتانىش سەزىم ۇيالاتاتىن بولۋ كەرەك.
- ءوز تاراپىڭىزدان ۇلى تويعا تارتۋ ەتۋگە دايىنداپ وتىرعان قانداي جوبا- جوسپارلارىڭىز، ۇسىنار يدەيالارىڭىز بار؟
- بۇرىننان جوسپارلاپ، ويلاپ جۇرگەن ۇلىتاۋ تورىندە ەل تاريحىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق كولەمدە ايتىس وتكىزسەك دەگەن ماقساتىمىز بولعان. مىنە، سول ويىمىز وسى تويدىڭ اۋقىمىندا ىسكە اسىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. وسىمەن بىرگە مەنىڭ ءبىر تاريحشى دوسىم سول ۇلىتاۋ وڭىرىندە بارشا تۇركى حالىقتارىنىڭ باسىن قوسىپ ۇلكەن فورۋم وتكىزسەك دەگەن باستاما كوتەرىپ وتىر. وندا، تۇرىكتەر، وزبەكتەر، ازەربايجان، قىرعىزدار، تاتارلار، تۇرىكمەندەر، باشقۇرتتار، ساحالار، قاراشايلار مەن بالقارلار، تىۆالار ت. ب تۋىستاس حالىقتار وزدەرىنىڭ قارا شاڭىراعىنىڭ تىگىلگەن جەرىنە كەلىپ، وت جاققان اتاجۇرتتىڭ باۋرمالدىعىن سەزىنىپ، وسى جەر كىندىگىنەن جان- جاققا تاراعانىن كوكەيلەرىنە ءتۇيىپ جۇرسە قۇبا- قۇپ بولار ەدى. ءبىزدىڭ بۇل تۋسقان ۇلتتارمەن ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدىڭ، ءداستۇرىمىز بەن رۋحانياتىمىزدىڭ ورتاق تۇستارى كوپ. وسىنداي ورتاقتىق بار ەكەنىن، تامىرلاس ەكەنىمىزدى ءبىلۋدىڭ ءوزى ءبارىمىز ءۇشىن ماقتانىش.
باقىتجول كاكەش
