جار تاڭداۋ - جاۋاپتى ءىس
كىشىگىرىم اۋىلدا تۇراتىندار ءۇشىن جار تاڭداۋ اسا قيىنعا سوعا قويماس.
سەبەبى، اۋىلداستار ءبىر-ءبىرىن بۇرىننان تانيدى. جاستار دا ءبىر-ءبىرىنىڭ وسكەن ورتاسىن، وتباسى جاعدايىن، تۋعان-تۋىستارىن، مىنەز-قۇلقىن ازدى-كوپتى بىلەدى.
ال اۋىلدان جىراقتا جۇرگەن جاستار ءۇشىن ومىرلىك جار تاڭداۋدا كەيبىر كەدەرگىلەردىڭ تۋىندايتىنى جاسىرىن ەمەس.
1. اتا-انانىڭ پىكىرى
قازىرگى كەزدە اتا-انالاردىڭ كوبى بالالارى ەسەيە باستاعاندا جار تاڭداۋدى ولاردىڭ ءوز ەرىكتەرىنە قالدىرىپ، ەركىن كوزقاراس شەڭبەرىندە تاربيەلەيدى. ءتىپتى، كەيدە «ۇيلەنەتىن سەنسىڭ، وزىڭە ۇناسا بولعانى» دەپ اڭگىمە اراسىندا ايتىپ وتىرادى. وسىنى ەستىپ وسكەن قىز نەمەسە ۇل ۇيلەنۋگە شەشىم قابىلداردا «اتا-انام مەنىڭ ىسىمە ارالاسپايدى. ماعان ۇناعانى ولارعا دا ۇنايدى» دەپ ءتۇسىنىپ، ءوزىنىڭ قالاۋىنداعى جاسپەن وتباسىن قۇرۋعا بەكىنەدى. وسىلايشا ەكى جاس كوڭىل جاراستىرىپ، شاڭىراق كوتەرمەككە نيەتتەنگەن سوڭ كۇيەۋ جىگىتتى نەمەسە قالىڭدىقتى ۇناتپاعان اتا-انالارى ولاردىڭ ۇيلەنۋىنە قارسى شىعۋى مۇمكىن.
ەڭ وكىنىشتىسى، كوڭىلى قالاعان ادامىن «وتباسىم قارسى بولمايدى» دەپ ۇمىتتەندىرىپ، كەيىن اتا-اناسىن رەنجىتپەۋ ءۇشىن ۇيلەنۋدەن باس تارتۋلارى جاستار اراسىندا از ۇشىراسپايدى. سوندىقتان وتباسىن قۇرۋدى جوسپارلاعان ادامىنا كەسىپ ەشتەڭە ايتپاي تۇرىپ، بۇل ءىستى الدىن-الا اتا-اناسىمەن اقىلداسىپ، شەشىپ العان دۇرىس. ايتپەسە، مۇنداي جاعداي قارسى جاقتاعى جاسقا قاتتى سوققى بولىپ، كوڭىلى قالۋى مۇمكىن.
2. ەكى جاستى تۋىستارىنىڭ تانىستىرۋى
كەيبىر وتباسىندا اتا-انالارى نەمەسە تۋىستارىنىڭ ەرجەتكەن ۇلىنا نەمەسە بويجەتكەن قىزىنا «ساعان قالىڭدىقتى (كۇيەۋدى) ءوزىمىز تاۋىپ بەرەمىز» دەيتىن جاعدايلار دا ورىن الادى. وسىلايشا وزدەرىنىڭ دوستارىنىڭ نەمەسە جەكجات- جۇراعاتتارىنىڭ بالالارىمەن تانىستىرىپ جاتادى. مۇنداي كەزدە جاستىڭ وزىندىك كوزقاراسى، تالعامى ەكىنشى ساتىعا ءتۇسىپ، اتا-اناسىنىڭ تاڭداۋى باسىمدىققا يە بولادى.
باسىنان وتكەن وسىنداي جاعدايدى ۋنيۆەرسيتەتتى ەندى عانا بىتىرگەن جىگىت بىلاي باياندايدى: «اتا-انام ماعان «ساعان جاقسى قالىڭدىق تاۋىپ قويدىق. ەكەۋىڭدى تانىستىرايىق» دەدى. اكەمنىڭ ەسكى دوستارىنىڭ ءبىرىنىڭ قىزى ەكەن. ۇيلەرىنە قوناققا باردىق. قىزدى تەك قانا داستارحان باسىندا كوردىم. ۇيگە كەلگەن سوڭ اتا-انام قىز جايلى پىكىرىمدى سۇرادى. ءبىر اۋىز تىلدەسپەگەن، ءتىپتى العاش رەت كورگەن قىز تۋرالى نە دەيىن؟».
كەيدە مۇنداي جاعدايدا جاستار اتا-اناسىن رەنجىتپەۋ ءۇشىن «سىزدەرگە ۇناسا بولعانى» دەپ ۇيلەنۋگە كەلىسىم بەرەدى. وكىنىشكە وراي، كوبىنەسە مۇنداي جۇپتىڭ اراسىندا سۇيىسپەنشىلىك ەمەس، كەرىسىنشە تۇسىنىسپەۋشىلىك بەلەڭ الادى. اتالمىش وقيعاداعى جىگىت اتا-اناسىنىڭ قولقالاۋىمەن ۇيلەنىپ، ءبىراق، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اجىراسقانىن تىلگە تيەك ەتكەن ەدى.
3. دوستارىنىڭ تانىستىرۋى
تانىستىرعان دوستارى ەكى جاستىڭ مىنەز-قۇلقىن، ەرەكشەلىكتەرىن، ءبىر-بىرىنە ۇيلەسەر-ۇيلەسپەسىن وتە جاقسى بىلمەسە، كەيىن ارادا تۋىندايتىن تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ۇلكەن ماسەلەلەرگە جول اشۋى مۇمكىن. سوندىقتان، اراداعى ادامدار ەكى جاقتى دا وتە جاقسى تانىپ، ءارى جاستارعا الدىن- الا ءبىر-ءبىرى جايلى دۇرىس مالىمەتتەر بەرگەنى ابزال.
سوندا عانا مۇنداي جاستار تەز ارادا ءبىر-بىرىنە ۇيرەنىسىپ كەتەدى. سونىمەن قاتار، دوستارىنىڭ «بۇدان ارتىق جار تاپپايسىڭ» دەپ قولقالاۋى دا جاستاردىڭ تاڭداۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. مۇنداي كەڭەستەردىڭ سوڭى جاستاردى كەزدەسىپ تۇرۋعا يتەرمەلەيدى. وندايدا جاستار ء«بىراز جۇرەيىن، ەگەر ۇناماسا باس تارتا سالارمىن» دەپ ويلايدى. بىرنەشە مارتە كەزدەسكەننەن كەيىن ءبىرىن- ءبىرى «ۇمىتتەندىرىپ، اقىرىندا كوڭىلىن قالدىرماي- اق قويايىن» دەگەن ويمەن ۇيلەنە سالادى. ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانىماي شاڭىراق كوتەرۋدىڭ سوڭى «اتتەگەن- اي» دەگىزىپ بارماق تىستەتەدى. ال ەكى جاس تانىسىپ-بىلىسكەن بولسا، مۇنداي وكىنىشتەرگە ۇرىنباس ەدى. سوندىقتان ۇيلەنبەس بۇرىن ەكى جاستىڭ ءبىر- ءبىرى جايلى مالىمەت الىپ، ءبىر-ءبىرىن تانۋى، ورتاق تۇستارى مەن مىنەز-قۇلقىنىڭ ءبىر-بىرىنە ساي كەلەر-كەلمەسىن بىلگەنى جاقسى.
ءشامشات ادىلبايەۆا،
islam.kz
