قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى: نۇرعالي نۇسىپجانوۆ

 وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ تالدىقورعان وبلىسىنىڭ گۆارديا اۋدانىنداعى كۇرەڭبەلدىڭ (التىنەمەل) جانىنداعى دولانالى اۋىلىندا 1937 - جىلدىڭ 5 - قاڭتارىندا قاراپايىم شوپان وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. ونىڭ اتا- بابالارى ەجەلدەن وسى ولكەنىڭ كۇڭگەيتەرىسكەيىن مەكەندەگەن.

نۇرعالي قوعالىداعى ورتا مەكتەپتە وقىعان جىلدارىندا انگە قۇمارتتى. كوركەمونەر ۇيىمىنىڭ قۇرامىندا ءۇشىنشى سىنىپتا جۇرگەن شاعىندا سايلاۋ الدىنداعى اتا- انالارعا ارنالعان كونتسەرتتەردىڭ بىرىندە « قىزىل ءبيداي» ، «قىزدار- اي» اندەرىن ورىنداعانى ءۇشىن ماقتاۋ قاعازىن الدى. نۇرعالي ستۋدەنتتەر مەن جاستار اراسىندا ماسكەۋدە وتەتىن فەستيۆالگە جولداما الۋ ءۇشىن اۋىلدىق، وبلىستىق كونكۋرستاردان وتەدى. اقىرى الماتىداعى قورىتىندى بايقاۋعا قاتىستى. ءادىلقازىلار القاسى نۇرعاليدىڭ ءان سالۋشىلىق قابىلەتىن كورىپ، كونسەرۆاتورياعا قابىلداۋعا ۇسىندى.

19 جاسقا كەلگەن نۇرعاليدى ءان ونەرىن كاسىبي، جان- جاقتى ءبىلىم الۋ ماقساتى العا تارتتى. ول 1956 - جىلى مۋزىكا ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنا وقۋعا قابىلداندى. مۇندا ول بەلگىلى ۇستاز - قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نادەجدا نيكولايەۆنا سامىشينانىڭ كلاسىندا جەتى جىل وقىدى. ۇستازعا نۇرعاليدىڭ كەڭ تىنىستى، سازدى داۋىسى ۇنادى. نۇرعالي كونسەرۆاتوريانى بىتىرگەن سوڭ اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنا قىزمەتكە جىبەرىلدى. وسى كەزدە نۇرعالي قازاقستاننىڭ كەيبىر ايماقتارىندا كونتسەرتتەر بەرە باستاعان. مۇندا ول ەكى جىلداي انشىلىك قىزمەت اتقاردى. ول جەكە ءانشى بولۋدى اڭسادى. قىزمەت جولى ونى قازاق تەليەۆيزياسى مەن راديو حابارلارىن تاراتاتىن مەملەكەتتىك كوميتەتىنە اكەلدى. بۇل ۇجىمدا نۇرعالي مۋزىكالىق حابارلار رەداكتورلىعىنان رەداكتسيا مەڭگەرۋشىسىنە دەيىن كوتەرىلدى. وسى ۇجىمدا نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ (1966 - 1976) ون جىل قىزمەت ەتتى. قىزمەت بابى نۇرعاليعا انشىلىكتى كەڭ اتقارۋعا باعىشتادى، ول كونتسەرتتەرگە تىكەلەي قاتىسۋدى قالادى. ونىڭ بۇل تالابى 1976 - جىلى ورىندالدى. نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنە جەتەكشى انشىلىككە قابىلداندى. وسى ساتتەن باستاپ ونىڭ ءان شىرقاۋىنا داڭعىل جول اشىلدى، ول انشىلىك شەبەرلىگىمەن كورەرمەن قاۋىم الدىندا قۇلاشىن جايدى. نۇرعيسا تىلەنديەۆ نۇرعاليعا «سارجايلاۋ» ، «اق قۇسىم» ، «بالدىزىم» ، «كۋا بول» ، «اكەمە» ، «اجەمە» ، «جەتىسۋىم» ، «قاپشاعاي» ، «كەلە جاتىر قۇس قايتىپ» سىندى جيىرما شاقتى تاماشا اندەردى ارناپ جازعان. ول م. ماڭعىتايەۆتىڭ «ساعىنىش» ، ءا. بەيسەۋوۆتىڭ «ايناشىم» ، «مۇڭايما» ، «اسپان قىزى» ، ق. قۋاتبايەۆتىڭ «قارىنداس» ، «شولپانىم» ، ت. بازاربايەۆتىڭ «قازدار قايتقاندا» سياقتى كوپتەگەن ەسترادالىق اندەرىن ساحناعا الىپ شىققان.

ءانشى قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۇرمانعازى اتىنداعى احا وركەسترىندە 20  جىل جەتەكشى ءانشى بولىپ قىزمەت اتقارعان سوڭ، «قازاق كونتسەرت» بىرلەستىگى جانىنان «جازيرا» اتتى اسپاپتىق ءانسامبلىن اشتى. ەندى نۇرعالي جاستاردى تاڭداۋعا، انسامبلگە تارتۋعا بەلىن بەكەم بۋىپ كىرىستى. ءارى قاراي ءانسامبل ەلىمىزدىڭ تۇپكىر- تۇپكىرىدە كونتسەرتتەر بەرە باستادى. الجيردە دە ونەرلەرىن كورسەتىپ، سول ەلدەگى كەڭەس ەلشىلىگى قابىلداۋىندا بولعان- دى، سوندا، ۇجىم قۇرمەت ماقتاۋ قاعازىمەن ماراپاتتالدى.

جانۇيا، تۋعان- تۋىستارى نۇرەكەڭنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا « ءوز ەلىم» (ماقالالار، سۇحباتتار جيناعى) كىتابىن جارىققا شىعاردى. قازاق حالقىنىڭ تولاعاي كوڭىل ىقىلاسىمەن سۇيەتىن ءانشىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ بۇل كۇندەرى قازاق حالقىنا ايانباي، بارلىق تابيعات بەرگەن دارىنىن ارناۋدا. ونىڭ الداعى جىلدارى سۇيسىندىرەر شىعارماشىلىعى ۇدەي تۇسەر. 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى