ورازالى. ون جىل
اق «اۋديدىڭ» قاسىندا اناسىمەن بىرگە تۇر. ەزۋىندە ءبىز بىلەتىن ادەمى كۇلكىسى بار.
ءدال سول «اۋديمەن» اۋدارىلدى.
ول كەزدە وراز 29 جاستا عانا ەدى. قازىر قاراپ وتىرساق، سول كەزدىڭ وزىندە وراز كەڭ تولعاپ، كەڭ قايىرىپ ءجۇرىپتى. ءوز تۇرعىلاستارىنان الدەقايدا تەرەڭ ويلاپتى. جازۋشىلار وداعىندا شىعارىپ سالعان جۇرت ورازدىڭ:
- مايىتكە ءبىرجولا اينالىپ،
كوردىڭ ەسىگىن قاعاردا،
ءبىر شۋماق ولەڭ وقىشى.
قابىرىمدى مەنىڭ قازاردا،
قالامىمدى وراپ بىرگە كوم،
ءبىر جاپىراق قاعازعا.
اقىمعا مەنى سالاردا، - دەپ كەلەتىن «قاندى اۋىز تاعدىر، قالايسىڭ؟» ولەڭى وقىلعان كەزدە تۇگەل اڭىراپ كەتكەنىن كوردىك. اقىندى اجالعا ەشكىم قيماپ ەدى.
وراز كىپ-كىشكەنتاي قارا بالا ەدى. العاش كورگەندە اۋزىن تومپيتىپ ءىرى سويلەۋگە تىرىساتىنى، ادامعا بارلاپ، زەرتتەپ قارايتىنى ۇناماي، ىشتەي جاقتىرماي قالاتىنبىز. ول كەزدە كەگەن مەن نارىنقول - بولەك اۋداندار. قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى دەمەسەك تە، اقىندار ايتىسى ءجيى وتكىزىلەتىن.
شارعىن العازى ۇلىنىڭ، نۇرباپا ءومىرزاقوۆتىڭ، بەردىبەك سوقپاقبايەۆتىڭ مەرەيتويلىق جيىندارىندا، ەكى اۋداننىڭ مالشىلار سلەتىندە، جاس اقىندار ايتىسىندا باسىمىز ءجيى قوسىلاتىن. باسىنا ۇكى قاداعان قارا بالا كورەرمەننىڭ ايىزىن قاندىرىپ، الىستان تولعاپ، كەيدە ۇزاق تەرمەلەپ، ايتىستىڭ بار كەلبەتىن پاش ەتىپ وتىراتىن-دى.
نارىنقولدىق وراز، جۇماتاي امىرەيەۆ، باقىت قۇتپانبايەۆتاردى حاسەن ساماتىروۆ پەن داۋباي ابدىسايەۆ باستاپ كەلەتىن، ءبىز ءناسىلحان اپاي مەن مولوت سولتانايەۆ اعايدىڭ شىلاۋىندا جۇرەتىنبىز. جۇرت اسىرەسە، ماقسات جۇماشيەۆ پەن ورازدىڭ ايتىسىن اسىعا كۇتەتىن. ءبىرى - سورايعان ۇزىن سارى بالا، ەكىنشىسى - قارا قايىستاي قاتقان قارا بالا، ءبىر-ءبىرىن ارنەگە تەڭەپ، جۇرتتى قىران-توپان كۇلكىگە باتىراتىن.
تاساشى اۋىلىنداعى ايتىستا ەكى جاس اقىن ءبىر ۇلكەن اقىنعا «جابىلىپ»، قىزىق ايتىس جاسادىق. داۋباي، حاسەن، بەك، مەدەتحان اقىندار ءبىزدىڭ تالاۋىمىزعا ءتۇسىپ، كورەرمەن ۇزاق ۋاقىت قول سوقتى. سوندا ورازدىڭ «قۇلمامبەتتەن قالعان قۇلىنمىن» دەگەن تولعاۋى العاش ايتىلىپ ەدى. ەشقايسىمىزدا جوق ماقاممەن ۇزاق تولعاعاندا مادەنيەت ءۇيى جىم-جىرت تىنىپ، ارا-اراسىندا گۇرس ەتىپ جارىلىپ، الابوتەن كۇيگە ءتۇستى. «قىرعىز دا مەنىڭ ءوز جەرىم» دەپ باستاپ، كۇللى الەمدى قازاقتىكى ەتىپ شىعارعاندا، ورازعا ىرزا بولماعان جان جوق. وراز وسىلايشا سول كەزدىڭ وزىندە ورەلى ويىمەن دارالانىپ ەدى.
وبلىستىق ايتىستا ۇيعىر اۋدانىنان باقىت بەدەلحان، جاقسىلىق، دارقان قوسىلادى. اۆتوكلۋبقا تىعىلىپ الىپ، ايتىس الدىنداعى دايىندىقتى باستاپ كەتەتىنبىز. سوندايدا باقىت پەن وراز بادىك ايتىس ۇيىمداستىرىپ، ءبىر-ءبىرىنىڭ كوزىن، قۇلاعىن، بەتىن «ۇرايىن» جاساپ، دۋمانداتىپ وتىراتىن ەدىك. ول دا ءبىر داۋرەن ەدى.
قاراكەمەردەگى ايتىستا وراز ەڭبەكشى قازاق اۋدانىنىڭ سالتانات ەسىمدى قىزىمەن ايتىستى. وتە ادەمى ايتىس بولدى. قازىلار ەكەۋىنە تەڭ ۇپاي بەردى. وراز سودان بوگەلمەي فينالدان ءبىر-اق شىقتى دا، ماقساتپەن ءسوز قاعىستى. وي، ءبىر كەرەمەت ايتىس بولدى. سول ايتىستىڭ شاعىن ءۇزىندىسىن سول كەزدەگى «ۇلان گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سۇلتان قالي ۇلى گازەتكە جاريالادى دا. سالتانات قاسىمىزدا وتىر. ءبىر كەزدە: «ءماسساعان، مەن مىنا بالامەن قالاي ايتىسقانمىن، سۇمدىق ەكەن عوي» دەپ تۇر.
وراز وسىلايشا جۇرتتىڭ ءبارىن تاڭداندىرىپ ءجۇرۋشى ەدى. كەيىن ۇلكەن ومىرگە ارالاستىق. كەيبىرىمىز ايتىستى مۇلدە دوعاردىق. وراز حالىقتىڭ ىقىلاسىنا ودان ءارى بولەنىپ، ءبىر كۇندە بەس اقىنمەن ايتىسىپ، جورعاسىنان جاڭىلماي كەلە جاتتى. ونىڭ «حايلي- لي- لي- لاۋ، حاي- لي- لي- لاۋ» دەپ باستاپ كەتەتىن ماقامى كورەرمەن ساناسىنا سونشا ورنىعىپ، ءبىر ەركە، ەركىن ۇلدىڭ بولمىسىن تانىتاتىن. ءبىر ايتىستان تەلەديدار ۇتىپ الىپ، ءوزىن القاۋشى جاناربەك باستاعان جىگىتتەرمەن دۋىلداسىپ ءجۇرىپ، تەلەديداردى ايالدامادا قالدىرىپ كەتكەنىن ۇيىنە جەتكەندە ءبىر-اق بايقاعان دا وراز دوسىمىز عوي.
ءال-فارابي ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىندە سيرەك تە بولسا ۇشىراسىپ قالاتىنبىز. سوندا بۇرىنعىسىنان الدەقايدا ەسەيگەن، وتە سالماقتى، ادەمى ءازىل ايتقاندا عانا كوزى ءبىر سىزىققا اينالىپ، رياسىز كۇلەتىن دوسىمىزدى كورەتىنبىز. ءومىر ونى اياعان جوق. جالعىز اناسى سۇيرەپ ءجۇرىپ جەتكىزدى. ۇيدەگى كوپ بالانىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ، العاش جۇرت اۋزىنا ىلىنگەن ءوزى بولعاسىن دا وراز اۋلەتتىڭ باسكوتەرەرى ىسپەتتى بولدى. باۋىرلارىنا بارىنشا كومەكتەستى.
ءبارىبىر ورازدى كورگەن سايىن، ونىڭ جۇزىندەگى مۇڭ تابىن بايقاماي قالۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. وتىزعا جەتەر-جەتپەس جاسىندا ءولىم تۋرالى تولعاپ، «اقىمعا سالاردا ولەڭ وقىشى» دەپ جازعان جاننىڭ جۇرەگىندەگى مۇڭدى ءوزى عانا الديلەپ وتكەنىن ەندى عانا ءتۇسىنىپ ءجۇرمىز عوي. اقىننىڭ سۇڭعىلا جۇرەگى كەلتە-عۇمىردىڭ كوزدەن بۇلت ەتىپ اۋناپ تۇسەتىنىن دە سەزگەندەي بولادى دا تۇرادى.
وراز بالالارىنا دا اسا مەيىربان ەدى. «اقساي» ىقشاماۋدانىنداعى كافەدە وتكەن ءبىر قارىنداسىمىزدىڭ ۇزاتۋ تويىندا ورەكەڭ قوس قۇلىنشاعىن قايتا-قايتا وبەكتەپ، ءوزى ميكروفون ۇستاپ تۇرعان كەزدە دە كوتەرىپ الىپ، جىلى جىميىپ تۇرعان بەينەسى دە كوز الدىمىزدا. كافەنىڭ الدىندا ۇلى نۇرسۇلتان ارسالاڭداپ كەلىپ اسىلا بەرگەندە، ۇلىنان بۇرىن جۇگىرىپ جەتىپ، اياعىن بالشىققا تيگىزبەي قاقشىپ العانىن كۇلكىگە اينالدىرىپ، قىجىرتقان ەدىك. سوندا: «وسى بالا دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن كەيبىر جىگىتتەر بىزگە بالانى قالاي باعۋدى ۇيرەتەتىن بولىپتى» دەپ ءبىزدىڭ بويداق ءجۇرىپ قالعانىمىزدى قاعىتىپ وتكەنى دە جادىمىزدا قالىپتى.
ءوزىن ۇستاز تۇتقان ىنىلەرىن دە وراز قاتتى قادىرلەدى. باعدات، ەرنات سياقتى جىگىتتەردى جانىنان تاستاماي، بىلگەنىن ۇيرەتتى. ورەكەڭنىڭ بەس جىل بۇرىن تەگىستىكتە وتكەن ەسكە الۋ كەشىن وسى شاكىرتتەرى ۇيىمداستىرىپ، بالالار اراسىندا ايتىس تا جاسادى. سول ەسكە الۋ كەشىندە جارى اجاردىڭ «ساعىندىم سەنى» ءانىن جىلاپ تۇرىپ ايتقانى دا سانامىزدان وشپەك ەمەس. اجار دا ورازدان كەيىن اجال پىراعىنا ەرتە ءمىنىپ كەتە باردى...
وراز ءبىر ولەڭىندە «ەلگە كەتەم» دەپ جازىپتى. بۇل ونىڭ شىنى ەدى. ول ايتىستان قول ءۇزىپ، حالىق اندەرىن زەرتتەۋگە بەل شەشە كىرىسۋگە تاۋەكەل ەتىپ جۇرگەنىن قۇلاعىمىز شالعان. ءان ونەرىنە كەلگەندە ونىڭ كوكىرەگى وتە قازىنالى ەدى.
جەتىسۋ ايماعىن دۇبىرلەتكەن سادىعوجا، شالتابايدىڭ اندەرىنەن بولەك، ءبىز ەستىمەگەن، ءتىپتى حالىق جادىنان ءوشىپ قالعان دەرلىك سازگەرلەردىڭ ءانىن ايتىپ جۇرەتىن. «وسىنىڭ ءبارىن قايتا ارشيمىن» دەيتىن-دى. ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى مەن بازارالى مۇپتەكەيەۆ جيناقتاعان جەتىسۋدىڭ اندەرى مەن كۇيلەرىنە ورازدىڭ قوسار ۇلەسى از بولمايتىنى اڭعارىلىپ-اق تۇراتىن.
مىنە، سەن ومىردەن كەتكەلى دە ون جىل اۋنادى، وراز... بالا كۇنىڭدە بىزگە وراز ەدىڭ، حالقىڭ سەنى ورازالى دەپ اۋزىن تولتىرىپ ايتادى ءالى كۇنگە. ەش ۇمىتپايدى. سەن ۇمىتتىرمايسىڭ. ويتكەنى سەن حالىق جادىنا ءوز ەسىمىڭدى ماڭگى تاڭبالاپ كەتتىڭ.
قانشا ەسىلىپ سويلەسەڭ دە، ەسىلىپ تولعاساڭ دا سەنىڭ جۇزىڭنەن وشپەي تۇراتىن مۇڭ تابى قازاقتىڭ جۇزىنەن دە ءالى كەتە قويعان جوق. بايقاعانىم، قازاق سەندەي ۇلدارىمەن ماڭگى ەكەن. جاسىنداي قىسقا عۇمىرىمەن تۋعان حالقىن سەرپىلتىپ كەتەتىن سەندەي ۇلداردىڭ بولعانى دا جاقسى ەكەن.
سونداي بولمىسىڭمەن سەن ءوز ۇلتىڭنىڭ الەۋەتى كەرەمەت مىقتى ەكەنىن تانىتىپ كەتتىڭ. بىردە قىرت، بىردە سىرت تىرشىلىكتى ءبىز اماناتتاپ الىپ، بىردە بۇك ءتۇسىپ، بىردە شىك ءتۇسىپ، الشى تۇرۋعا اياعىمىز شىداماي، مالتىعىپ-اق كەلەمىز. سوندايدا وزىڭدەي اقىندىقتان جاراتىلعان جانمەن قۇرداستاي قاتار جۇرگەنىمىزدى، دوستاي سىيلاسقانىمىزدى، ۇلكەن ومىردە ارامىزدى الىستاتىپ الساق تا، سەنى كوپ جاعدايدا مەدەۋ تۇتقانىمىزدى ولجا سانايمىز.
«ۇلان» گازەتىندە جۇرگەنىمىزدە قىزىڭ نۇرايشامەن سۇحبات قۇردىق. اقىلدى قىز بولىپ ءوسىپ كەلەدى ەكەن. نۇرسۇلتانىڭ دا ات جالىن تارتىپ ءمىنىپ قالدى. دەمەك، سەن بارسىڭ عوي، ورەكە!
بۇگىن ءبىز سەنى ەسكە الامىز. وسىدان تۋرا 10 جىل بۇرىن ورتامىزدى ويسىراتىپ كەتكەن وعلان دوسىمىزدى ەسكە الامىز جانە ماڭگى ۇمىتپايمىز...
ەسەي جەڭىس ۇلى
«ايقىن»
