قازاقستانداعى قارىزى كوپ بانكتەر انىقتالدى

ال ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنا دەپۋتاتتاردىڭ ءبىراز ساۋالى قوردالانىپ قالعان كورىنەدى.

- ناقتىلانىپ وتىرعان بيۋدجەت ارقىلى ۇلتتىق قوردان 325 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە نىسانالى ترانسفەرت تارتىلادى.

بۇل قارجىنىڭ كوپ بولىگى - شامامەن 250 ميللياردى «پروبلەمالىق كرەديتتەر قورىن» كاپيتالداندىرۋعا جۇمسالادى ەكەن. نەگە جەكەمەنشىك بانكتەردىڭ پروبلەمالارى تاعى دا مەملەكەت قاراجاتتارى ەسەبىنەن شەشىلگەلى تۇر؟ وسى جۇزدەگەن ميلليارد ەل قارجىسى قالاي جانە قانشا ۋاقىتتان كەيىن قايتارىلادى؟ بۇل رەتتە بانكتەر مەن ولاردىڭ پروبلەمالىق كرەديتتەرى قالاي ىرىكتەلەدى؟ - دەپ سۇرادى دەپۋتات مۇحتار تىنىكەيەۆ.

- ءبىز «پروبلەمالىق كرەديتتەر قورىنىڭ» جۇمىسى تۋرالى جاڭا تۇجىرىمدامانى ازىرلەپ شىقتىق، -  دەدى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ. -  ونى ەكونوميكالىق ساياسات كەڭەسى تالقىلاي كەلە، ماقۇلدادى. ياعني بۇگىندە وسى قۇجاتتا قايتارىلمايتىن كرەديتتەرمەن جۇمىس جاساۋ ءتارتىبى بەلگىلەنىپ وتىر.

ۇلتتىق بانك باسشىسى ۇلتتىق قوردان الىناتىن قاراجات بانكتەردىڭ بارلىعىنا بىردەي تيە بەرمەيتىنىن ەسكەرتتى: «قارجىلار تەك پروبلەمالى زاەمدارىنىڭ كولەمى ەڭ كوپ بانكتەرگە عانا بولىنەتىن بولادى. بۇلارعا ماسەلەن، «قازكوممەرتسبانك» جانە «ب ت ا» بانك جاتادى. ولار قازىر بىرىگۋدە. وسى ەكى عانا بانكتىڭ پروبلەمالى قارىزدارى بانك سەكتورىنداعى بارلىق قايتارىلمايتىن كرەديتتىڭ 62 پايىزىن قۇرايدى. جالپى، قازاقستانداعى پروبلەمالى كرەديتتەردىڭ كولەمى 4 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى».

ق. كەلىمبەتوۆتىڭ بايلامىنشا، ءىرى بانكتەردى قيىندىقتا مەملەكەتتىك قولداۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى: «بۇلار - جۇيە قۇراۋشى ينستيتۋت بولىپ تابىلادى. تيىسىنشە، ولاردىڭ قايتارىلمايتىن نەسيەلەرى - تەك سول جەكە بانكتەردىڭ عانا ەمەس، بۇكىل مەملەكەتتىڭ پروبلەماسى. سەبەبى، ول ماسەلەلەر بۇكىل قارجى سەكتورىمەن بايلانىسىپ جاتىر.

سوندىقتان ەل ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانك وسىنداي شەشىم قابىلدادى. 250 ميلليارد تەڭگە ءبىرىنشى كەزەكتە، شەشۋشى ءرول وينايتىن بانكتەردى قولداۋعا باعىتتالادى. ايتكەنمەن، بانكتەردىڭ كوپشىلىگى جۇمىس جاسامايتىن كرەديتتەرگە قاتىستى ماسەلەلەرىن ءوز بەتىمەن شەشپەك. ناتيجەسىندە، ەگەر الگى ەكى بانكتى قوسپاساق، بيىلعى جىل سوڭىنا دەيىن بانك سەكتورىندا قايتارىلمايتىن كرەديتتەر ۇلەسى ورتاشا العاندا 15 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى».

ال كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 10 پايىزعا دەيىن جەتۋگە ءتيىس. دەگەنمەن، دەپۋتاتتار «كەزىندە وڭدى-سولدى نەسيە تاراتىپ، پايدا تاپقان، ەندى سونى قايتارا الماي، بيۋدجەتكە الاقان جايعان الگى بانكتەر ەل قارجىسىن «جەپ» كەتپەي مە؟» دەپ الاڭدادى.

- قاراجاتتى قايتارۋ تەتىگىنە توقتالساق، بۇل ميللياردتار 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بولىنەدى. وعان كەپىلگە سول بانكتەردىڭ اكتسيالارى قويىلادى. مىسالعا، بىرىككەننەن كەيىن «قازكوممەرتسبانك» پەن «ب ت ا» قازاقستانداعى اسا ءىرى بانككە اينالادى: ونىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 22 پايىزعا جەتەدى. ەگەر مەملەكەت قارجىسىن قايتارماسا، ولاردىڭ اكتسيونەرلەرىنىڭ اكتسيالارى مەملەكەت پايداسىنا الىپ قويىلاتىن بولادى. ءبىز مۇنى وتە اشىق جانە ادىلەتتى فورمۋلا دەپ سانايمىز. ول بىزگە وتكەن 5  جىل بويى شەشىلمەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن الداعى 2  جىلدا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس. بۇل ەلىمىزدەگى بانكتىك نەسيەلەندىرۋ مەن ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا سالماقتى اسەر ەتەدى، - دەپ سەندىردى قايرات نەمات ۇلى.

ونىڭ ايتۋىنشا، «دەپوزيتتىك بازا - بانكتەردىڭ نەگىزگى قارجى كوزى بولىپ قالۋدا». بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر كولەمى 2014 - جىلدىڭ قاڭتار- قىركۇيەك ايلارىندا 19,9 پايىزعا ۇلعايعان. ءسويتىپ، 12 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ سالىمدارى 11 پايىزعا ءوسىپ، 4,4 تريلليون تەڭگەنى قۇرادى. وسىنىڭ ارقاسىندان بانكتەر ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋ كولەمىن 9 اي ىشىندە 8,3 پايىزعا - 12,2 تريلليون تەڭگەگە دەيىن ارتتىرا الدى.

ايحان ءشارىپ

«ايقىن»

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى