ەسىكتەن تابىلعان «التىن ادامنىڭ» ەسىمى انىقتالدى
ەسكە سالا كەتەيىك، التىنمەن اپتالعان ساق جاۋىنگەرى نەمەسە كوسەمىنىڭ سۇيەگى ەسىك وزەنىنىڭ جاعاسىنان 1969 - جىلى تابىلعان بولاتىن.
ازەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى زاۋر گاسانوۆ قورعاننان تابىلعان كۇمىس ىدىستاعى جازۋدى زەرتتەگەننەن كەيىن «التىن ادامنىڭ» ەسىمى تۋرالى قورىتىندىعا كەلدى. «ەسىك قورعانىنان الىنعان زاتتاعى رۋنا جازۋىنا ورحون- ەنيسەي تاياۋ شىعىستىق تاڭبالارى فونەتيكاسى نەگىزىندە تالداۋ جاساۋ - ونىڭ تۇركى تىلىنەن شىققانىن كورسەتتى. ءتۇپنۇسقادا
"Dört bul küz Sınglıyı ır - "Dünyanın dörd (küncü) tərəfindəki tayfalar Sınqlıya nəğmə qoşur", Uş yüz yığ anta ıçır - "Üç yüz ağlar gözlü and içir"
دەپ جازىلعان. اۋدارماسى:
«دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان سىڭلى تايپاسى جىرلايدى. ءۇش ءجۇز جوقتاۋشى انت- سۋ ىشەدى». ءبىز بۇل جازۋدىڭ ماعىناسى وسىنى بىلدىرەتىنىنە ايعاق بولاتىن گەرودوت ەڭبەكتەرى مەن «قىتايدىڭ حان ديناستياسى تاريحىن» قوسقاندا ءبىرقاتار گرامماتيكالىق، تاريحي، ادەبي كۋالىكتەر تاپتىق»، - دەيدى ول.
گاسانوۆتىڭ ايتۋىنشا، «التىن ادامنىڭ» سىڭلى دەگەن مارتەبەسى حۋننۋ يمپەراتورىنا تيەسىلى ايگىلى قۇدىرەتتى قىلىش - «چينگ- لۋ» اتاۋىنا سايكەس كەلەدى. عالىم قىتاي مەن گرەك دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، حۋننۋلاردىڭ «چينگ- لۋدىڭ» نەمەسە سىڭلىنىڭ قۇرمەتىنە بيىك جەردەگى ءتورتبۇرىشتى الاڭدارعا تەمىر قىلىش پىشىنىندە حرامدار تۇرعىزعانىن ايتادى. «التىن ادام» تابىلعان قورعانداعى جازۋدا كوسەمنىڭ توڭىرەگىندەگى تايپالار 4 سيفرىمەن كورسەتىلگەن.
سونىمەن قاتار، تايپالىق وداق وكىلدەرى ءۇش جۇزگە بولىنگەن. ال «انت- سۋ ءىشۋ» دەگەن ساقتاردىڭ قان مەن شاراپتى ارالاستىرىپ، وعان قارۋدى سالىپ تۇرىپ كەلىسىم بەكىتۋ سالتىن بىلدىرەدى»، - دەيدى عالىم.
تاريحشىنىڭ ايتۋىنشا، «التىن ادام» وزدەرىن قۇز دەپ اتاعان رۋعا تيەسىلى. «پارسىلار ساقتاردى وزدەرىنە اناعۇرلىم جاقىن سكيف تايپالارىنىڭ اتاۋى بويىنشا اتاعان. ورىس عىلىمىندا دا ساقتار سكيفتەر دەلىنەدى. ءبىراق مەن كونە گرەك ماتىندەرىندە سكيف دەگەن ءسوزدىڭ كەزدەسپەيتىنىن انىقتادىم. بۇل - ورىستاردىڭ بۇرمالاعان نۇسقاسى. گرەك دەرەككوزدەرىندە سكيفتەر قۇزدار دەلىنەدى. اسسيريا جانە ۆاۆيلون جازبالارىندا دا سكيفتەر ءىش- قۇز جانە اش- عۇز دەپ اتالادى. كورىپ تۇرعانىمىزداي، بۇل تايپا اتاۋىنداعى ءتۇبىر ءسوز - عۇز. ەسىك جازباسىن اشۋ ەسىك تايپالارىنىڭ ءوز- وزدەرىن «قۇز» دەپ اتاعانىن كورسەتتى. بۇل اتاۋلاردىڭ ءبارى «وعىز» اتاۋىنا سايكەس كەلەدى»، - دەيدى عالىم.
