ارابتاردان ۇيات بولدى
ال حالىقارالىق كەلىسىم شارتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىندا دا قاتەلەردىڭ جىبەرىلۋى - ەل بەدەلىنىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوسپايتىن كەلەڭسىزدىكتىڭ ەڭ ءبىر سوراقىسى بولىپ تابىلادى.
وسى ورايدا قازاقستاننىڭ قول قويىلعان ەكىجاقتى قۇجاتقا قايتا-قايتا نوتا جولداپ، تۇزەتە بەرۋى ارابتاردىڭ اشىنىسىن تۋعىزىپتى.
بۇل تۋرالى كەشە باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يوگان مەركەل جاريا ەتتى. ول «قازاقستان مەن يتاليا اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارت» جونىندە دەپۋتاتتارعا تۇسىنىكتەمە بەرگەن بولاتىن. قالاۋلىلار وسى قۇجاتتاعى «س سوگلاسيا ستورونى» دەگەن تىركەستىڭ «تاراپتىڭ كەلىسۋى بويىنشا» دەپ جازىلىپ كەتكەندىگىنە، شىندىعىندا، زاڭدىق اينالىمدا جانە تاجىريبەدە «كەلىسىمى بويىنشا» دەپ ايتىلاتىندىعىنا نازار اۋدارتتى.
بۇعان جاۋاپ رەتىندە ي. مەركەل شارتقا ەندىگى قول قويىلعاندىعىن الدان تارتتى. ونىڭ ۇستىنە اۋدارماشى «دوگوۆور» كەلىسىم بولىپ ءتارجىمالاناتىندىقتان، «سوگلاسيەنى» كەلىسۋ دەپ العان. ءبىراق ۇلتجاندى قالاۋلىلار ونداي قاتەلەردى نوتا جىبەرىپ، وزگەرتۋ كەرەكتىگىندە تاباندادى.
سويتسە، بۇعان دەيىن ءدال وسى قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنداعى قاتەلەر بويىنشا يتالياعا ەندىگى ءبىر نوتا «بارىپ، قايتىپتى». «قۇرمەتتى ارىپتەستەر! سىزدەرگە ۇسىنىلىپ وتىرعان اۋدارما نۇسقاسىن قولداۋلارىڭىزدى سۇرايمىز! - دەپ ءوتىندى باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. - اشىعىن ايتايىن، ءبىز بۇل پروبلەماعا ۇنەمى ماڭداي سوعامىز! مىسالى، اراب امىرلىكتەرى قول قويىلعان قۇجات بويىنشا قايتا-قايتا نوتا جىبەرە بەرگەنىمىزگە نالىپ، وتكەن جولى حات جولدادى: «سەندەر ءوزى بىزبەن ىنتىماقتاسقىلارىڭ كەلە مە، الدە جوق پا؟» دەيدى ولار!»
وسى ايتىلىپ وتىرعان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن وسىدان ءبىراز بۇرىن ەل ۇكىمەتى، سەناتپەن جانە ماجىلىسپەن تىزە قوسىپ، ارنايى بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرعان. «وسى اۋدارمانى سولار جۇزەگە اسىردى، - دەپ ەسكەرتتى ي. مەركەل. - سولار بەرگەن نۇسقاعا ءبىز قول قويدىق. ەگەر قازىر يتالياعا كەلەسى نوتانى جولداساق، ابىرويىمىز نە بولادى؟ جۇمىس تۇرىپ قالادى عوي!» پارلامەنتاريلەر وسىعان توقتادى. ءبىراق ماسەلەگە قايتا ورالۋعا ۇيعاردى.
جالپى، باس پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنشە، وسىنداي قىلمىسكەرلەر الماسۋ شارتتارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ءبىراز قارجىنى ۇنەمدەۋدە ەكەن.
- بۇگىندە قازاقستانداعى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا شامامەن 2 مىڭ 400 شەتەلدىك جازاسىن وتەپ ءجۇر، - دەدى يوگان مەركەل. - بۇل ارينە، وزگەرىپ تۇراتىن كورسەتكىش: بىرەۋلەرى بوسايدى، باسقالارى وتىرادى. مەملەكەتىمىز ءۇشىن بۇل ادامداردىڭ بارلىعىنىڭ ءوز جازالارىن ءوز ەلدەرىندە وتەگەندەرى پايدالى. ولاردى تەمىر توردا سول مەملەكەتتەردىڭ بيۋدجەتتەرى اسىراسىن!
الايدا ونىڭ ايتۋىنشا، شەتەلدەردىڭ ءبارى بىردەي قىلمىسكەرلەرىن قايتارىپ الۋعا اسىقپايدى، ءتىپتى ات-توندارىن الا قاشاتىندارى دا جەتەدى ەكەن. «ماسەلەن، وزبەكستان، قىرعىزستان باس تارتادى، «بۇل ءبىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە نۇقسان كەلتىرەدى!» دەيدى.
بۇعان ەشتەڭە دە جاساي المايمىز. رەسەي جاقسى الادى. تەك بيىلعى جىلى عانا سوتتالعان 49 رەسەيلىكتى تاپسىردىق. بۇل - ەڭ ۇلكەن ۇلەس. وسىنىڭ ارقاسىندا بيۋدجەتتەن 160 ميلليون تەڭگەدەن ارتىق قارجى ۇنەمدەلدى!» دەدى ول.
باس پروكۋراتۋرا وسى تۇستا قازاقستاننىڭ كەرى قابىلداپ العاننان بەرگەنى الدەقايدا اسىپ تۇسەتىندىگىن حابارلادى.
رەسمي بيلىك يتاليامەن اراداعى «سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتىنا» دا ۇمىتپەن قاراپ وتىر. ويتكەنى ەۋروپالىق ەلدەرمەن قىلمىسكەرلەر الماسۋ قيىن ءىس. «سوڭعى كەزدەرى ءبىز ولارمەن ۇدايى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدەمىز. بۇگىندە ەۋروپا كەڭەسى ءادىل تورەلىك سالاسىنداعى ەۋروپالىق 3 كونۆەنتسياعا قوسىلۋ تۋرالى ءبىزدىڭ ەندىگى ءۇشىنشى ءوتىنىشىمىزدى قاراۋدا. ەكى رەت ولار بەتىمىزدى قايتاردى. 12 - قاراشادا تاعى دا بريۋسسەلگە بارىپ، ديالوگ جۇرگىزۋىمە تۋرا كەلەدى. سۇحباتتاستىق وسى ءىستى ورنىنان ىلگەرى جىلجىتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ايتپەسە بۇرىن بىردە-ءبىر قىلمىسكەردى بەرمەيتىن. ال جاقىندا گەرمانيا ەسىرتكى ءۇشىن سوتتالعان قازاقستاندىقتى قايتاردى. شۆەيتساريا قاراقشىلىق ءۇشىن وتىرعاندى بىزگە تاپسىردى. يسپانيا بۇگىندە پاۆلوۆتى بەرۋ بويىنشا ماسەلەنى قاراۋدا» دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتۋىنشا، مۇحتار ءابىليازوۆتى بەرۋ تۋرالى قازاقستاننىڭ ءوتىنىشى فرانسۋز سوتىنىڭ قاراۋىنا جەتپەي قالىپتى. سوندىقتان ەلىمىز رەسەي مەن ۋكراينانىڭ ءابىليازوۆتى وزدەرىنە ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى وتىنىشتەرىنە ءۇمىت ارتىپ وتىر ەكەن.
ايحان ءشارىپ
«ايقىن»
