ماقسات شوتايەۆ: بولاشاقتا ءۇرىمجى توعىزقۇمالاقتى دامىتۋدىڭ قاينار ورتالىعىنا اينالماق - فوتو

توعىزقۇمالاق ويىنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى، قىرعىزستان، موڭعوليا، رەسەيدە، التاي مەن قاراتاي- شەركەسسيا ەلدەرىندە وينالىپ كەلەدى. الا   قىتايدا جانە ەۋروپا ەلدەرىندە ويىندى اقپاراتتىق جاعىنان ناسيحاتتاپ وتىرعان كوپتەگەن جاناشىر ازاماتتار بار.  بۇگىندە   امەريكانىڭ نيۋ-يورك قالاسىنداعى الياسكا ۋنيۆەرسيتەتى توعىزقۇمالاق   ويىنىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ وتىر.   قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قازىر سپورت ءتۇرى رەتىندە توعىزقۇمالاق قاناتىن كەڭگە جايىپ، تانىمال   ۇلتتىق ويىنداردىڭ بىرىنە اينالدى.

وسى ۇلتتىق ويىنىمىزعا وزىندىك ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ءبىرى -قازاقستاننىڭ توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعىنىڭ ءتوراعا ورىنباسارى ماقسات شوتايەۆ. ول وتكەن اپتادا قىتايدا وتكەن توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق سەمينارعا قاتىسىپ، ءوزىنىڭ تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ قايتتى. ەلگە كەلگەن سوڭ، ارنايى جولىعىپ، سول سەمينار بارىسىندا سۇحباتتاسقان ەدىك.
- جاقىندا قىتايعا بارىپ، ءتول سپورتىمىز توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق سەمينار وتكىزىپ قايتىپسىزدار. قانشا مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى قاتىستى؟
- بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرمەس ءۇشىن، كىشكەنە تاريحي شەگىنىس جاساساق. قىتايدىڭ ءۇرىمجى قالاسىندا توعىزقۇمالاقتان العاشقى سەمينار 2008-جىلدىڭ 24-30- قاراشا كۇندەرى وتكىزىلگەن بولاتىن. ول سەميناردىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە شىڭجاڭ قازاق مادەنيەت قوعامى، عالىم شادىمان احمەت جانە ەلبول رايحان ۇلى دەگەن ازاماتتار ۇلەس قوسقان بولاتىن. ول كەزدەگى باستى ماقساتىمىز قىتايدا ۇلتتىق ويىندى ناسيحاتتاۋ بولاتىن. وسى جيىننان كەيىن توعىزقۇمالاققا قىزىعۋشىلاردىڭ سانى ارتقانىمەن، وكىنىشكە وراي، ە. رايحان ۇلىنىڭ مەزگىلسىز قايتىس بولۋىنا بايلانىستى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن بۇل ءىس توقىراپ قالدى.

ارادا 6 جىل وتكەندە، بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا ۇرىمجىدەن شىنار قاپان دەگەن ازامات حابارلاسىپ، وسى توعىزقۇمالاقتى دامىتۋ ىسىمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى. وعان ءبىز مونعوليادا وتەتىن جارىسقا بارۋدى ۇسىندىق. ولار شىڭجاڭ قازاق قوعامىنىڭ قولداۋىمەن بايانولگەيدەگى جارىسقا كوماندا بولىپ قاتىسىپ، ولشەۋسىز تاجىريبە جينادى.

2014-جىلدىڭ 13-15- قازان كۇندەرى قىتايدىڭ ءۇرىمجى قالاسىندا توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق سەمينار جيىن، ءماجىلىس وتكىزىلدى. وعان قىتاي، قازاقستان جانە مونعوليانىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى مەن رۋحاني جاناشىرلارى قاتىستى. اتاپ ايتقاندا شىڭجاڭ قازاق قوعامىنىڭ ءتوراعاسى ارىپ زۇرعانباي باستاعان ۇرىمجىدەگى قازاق زيالىلارى، بەلسەندى جاستار، قازاقستاننان توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعىنىڭ ءتوراعا ورىنباسارى مەن جانە تورەشىلىك ديرەكتورى باۋىرجان تولەگەنوۆ، باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى داۋلەت ابدىكارىموۆ، مونعوليا توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى اسىلحان ساكەي، وسى ەلدىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى الماسبەك قوجاعايىن جانە باسپا ءسوز وكىلدەرى قاتىستى.
- ۇرىمجىدەن باسقا تاعى قانداي قالالاردا بولدىڭىزدار؟
- ۇرىمجىدەن تىس، 16-17- قازان كۇندەرى قىتايدىڭ قازاقتار كوپ قونىستانعان التاي قالاسىنا بارىپ، جەرگىلىكتى سپورت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق ءماجىلىس-سەمينار وتكىزدىك. بۇل ءۇرىمشى قالاسىندا وتكەن سەميناردىڭ جالعاسى ىسپەتتەس بولدى. جيىن التاي قالالىق وكىمەت ءۇيىنىڭ 7- عيماراتىندا ءوتىپ، ونى قالالىق سپورت باسقارما باستىعى دۋمان جۇرگىزدى. ماجىلىستە توعىزقۇمالاقتى التاي قالاسىندا دامىتۋدىڭ جولدارىمەن قاتار، حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋدىڭ مىندەتتەرى ءسوز بولدى. نەگىزگى باياندامانى مەن، عالىمبەك قابىل، جانە اسىلحان ساكەي دەگەن ازاماتتار جاسادى.
- مۇنداي سەمينار وتكىزۋدەگى باستى ماقساتتارىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز؟
- توعىزقۇمالاقتى حالىقارالىق دەڭگەيدە دامىتۋ ءىسى بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلە. ۇلتتىق ويىندى زياتكەرلىك ءداستۇرى بار باسقا ەلدەردە ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ول ەلدەرگە بارىپ سەمينار وتكىزۋ قاجەت. سوندىقتان ءۇرىمجى جانە التاي قالالارىنا بارعانداعى باستى ماقسات - ۇمىتىلعان ءداستۇردى جاڭعىرتۋ، توعىزقۇمالاقتى تانىستىرۋ بولدى.
- وندا قانداي ماسەلەلەر تالقىلاندى؟
- نەگىزىنەن العاندا، ەكى قالادا دا توعىزقۇمالاقتىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دامۋ ماسەلەلەرى جان جاقتى تالقىلاندى.  جيىن بارىسىندا   مەن توعىزقۇمالاقتىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى قازىرگى جاعدايىمەن قاتار، قازاقستانداعى قازىرگى دامۋ دەڭگەيىن اڭگىمە ەتتىم. ال   قىتايداعى توعىزقۇمالاقتىڭ دامۋى تۋرالى ءسوز قوزعاعان شىنار قاپان، توعىزقۇمالاقتى ۇرىمجىدە دامىتۋ جانە مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ جولدارى تۋرالى بايانداپ، ءوزى شىعارعان تاقتا تۋرالى مالىمەت جاسادى. ال مونعوليا توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعىنىڭ   ديرەكتورى ا. ساكەي ءوز ەلىندەگى ۇلتتىق ويىننىڭ دامۋ جاعدايىمەن تانىستىردى.
- وسى بارىستا     ءتول ويىنىمىز توعىزقۇمالاققا بايلانىستى قانداي دا ءبىر كەلىسىمدەر جاسالعان بولار؟
- توعىزقۇمالاقتى دامىتۋ ءىسىن قازاقستان ەلى قولعا العاندىقتان، باسقا ەلدەگى جاناشىرلاردىڭ بارلىعى ءبىزدى ۇلگى تۇتىپ،  بىزگە قاراي بەت بۇرىپ تۇراتىنى ءسوزسىز. ءۇرىمجى جانە التاي قالاسىنداعى سەمينارلار بارىسىندا توعىزقۇمالاقتان وسى ەلدە قاۋىمداستىق اشۋ، مادەنيەت ۇلگىسى رەتىندە تىركەتۋ، مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ، باسپا ءسوز بەتتەرىندە ناسيحاتتاۋ جانە وقۋلىقتار شىعارۋ بويىنشا كەلىسىمدەر جاسالدى. بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعىنا شىڭجاڭ قازاق قوعامى قولداۋ كورسەتەتىن بولدى.  سونداي-اق توعىزقۇمالاق ويىنىنىڭ اتاۋىن   قىتاي تىلىندە وزگەرتپەي بەرۋ تۋرالى دا مالىمدەلەر جاسالدى.
- ال شەتتەگى قانداستارىمىزدىڭ ەل ىشىندە وتەتىن جارىستارعا     شاقىرۋ، تاجىريبە الماستىرۋ ماسەلەلەرى قالاي بولادى؟
- توعىزقۇمالاقتان الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارىنا باسقا ەلدەگى قانداستارىمىزدى ۇنەمى شاقىرىپ وتىرامىز. ءبىراق ولاردا ءوز ەلدەرىندە ناسيحاتتاۋ ىسىنە كوپ كوڭىل ءبولۋى كەرەك. ماسەلەن، قازىرگى كەزدە مونعوليا توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعى تەك وزدەرىنە مۇشە رەتىندە تىركەلگەن تۇلعالاردى عانا جارىسقا جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ال، ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ جارىسقا قاتىسامىز، توعىزقۇمالاق ويىنىن ۇيرەنەمىز دەگەن قانداستارىمىزعا جانە توعىزقۇمالاق ويىنىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقان كەز كەلگەن ۇلت وكىلىن قۇشاق جايا قارسى الامىز.
- قىتايداعى قانداستارىمىزدىڭ قازاقتىڭ ءتول سپورت ويىنى توعىزقۇمالاققا دەگەن كوزقاراسى قالاي سياقتى؟
- قىتايداعى قازاقتاردىڭ توعىزقۇمالاققا دەگەن كوزقاراسى وتە جاقسى ەكەن. سەمينار بارىسىندا زيالى قاۋىم دا، جالىندى جاستاردا وزدەرىنىڭ وسى ويىندى مەڭگەرگىسى كەلەتىنىن بايقاتىپ وتىردى. وعان ءبىز سەمينار بارىسىندا كوز جەتكىزدىك. توعىزقۇمالاقتى ۇيرەنگىسى كەلگەن جاستار كۇن باتقانشا شەبەرلىك ساباقتارىنا قاتىسىپ، وزدەرىنىڭ بۇل ويىنعا دەگەن قۇشتارلىعىن كورسەتتى. ازىرشە ۇرىمجىدە جارىستار وتكىزىلمەگەنىمەن، بولاشاقتا بۇل قالا توعىزقۇمالاقتى دامىتۋدىڭ قاينار ورتالىعىنا اينالماق. بۇل جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس.
- جالپى، قىتاي ءبىر ۇلتتى مەملەكەت قۇرۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ جاتقانىن جاقسى بىلەمىز. بۇل ساياسات - ونداعى قانداستارىمىزدىڭ وسىنداي قازاقتىڭ ءتول سپورت ويىندارىن دامىتۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي مە؟
- قازىر تەك قىتايدا عانا ەمەس، دۇنيەجۇزىندە جاھاندانۋ ماسەلەسى قاتتى بەلەڭ الىپ تۇر. سوندىقتان الىپ مەملەكەتتەردى مەكەندەگەن ۇساق ۇلتتار باسقا ورتاعا جۇتىلىپ كەتپەۋ ءۇشىن ءوز مادەنيەتى مەن ءبىتىم بولمىسىن ساقتاپ قالۋى ءۇشىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا يەك ارتۋى كەرەك. ۇرىمجىدەگى شىڭجاڭ قازاق مادەنيەت قوعامى قىتايداعى قانداستىرىمزدىڭ سالت-ءداستۇردى ۇمىتىپ قالماۋى، انا تىلىندە سويلەۋى، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى يگەرۋى ءۇشىن وزىندىك جۇمىستار اتقارىپ وتىر ەكەن. ماسەلەن، قوعامنىڭ ءتوراعاسى ارىپ زۇرعانبەك ۇلى اينالاسىنا ۇلتجاندى ازاماتتاردى جيناپ، ءتۇرلى دەڭگەيدەگى رۋحاني ءىس-شارالار وتكىزىپ، قازاقتىڭ جوعالىپ بارا جاتقان كوپتەگەن داستۇرلەرىنىڭ ساقتالىپ قالۋىنا جۇمىس جاساپ جاتىر ەكەن.
ماسەلەن، قازىرگى كەزدە ۇرىمجىدە كون تىگۋ ونەرى مەن سابا ءداستۇرى جويىلىپ كەتكەن ەكەن.  وسىنى ءتىرىلتۋ ءۇشىن ارنايى مامانداردى شاقىرىپ وتىر. سونداي-اق ارىپ زۇرعانبەك ۇلى ەل ەسىندە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان توعىزقۇمالاقتى دا جاستارعا ۇيرەتۋ ءۇشىن وسى سەميناردى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزە ءبىلدى. شەت جەردە جۇرسە دە وسىنداي قازاقتىڭ مۇددەسىن ويلاپ، ۇلت ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قانداستارىمىزدى كورىپ، وتە رازى بولىپ قايتتىق.
جالپى جيىننىڭ قورىتىندىسىندا قازىرگى كەزدە قازاقتىڭ بۇگىنگى جانە كونەدەگى سپورت نەمەسە ونەر تۇرلەرىنىڭ ىشىندە كۇندەلىكتى الەم حالىقتارىنىڭ قاجەتىنە اينالىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مۇرا توعىزقۇمالاق ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك.
-  ءوزىڭىز ءىس-ساپار بارىسىندا ول جاقتاعى قانداستارىمىزدىڭ  قانداي ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنىن جوعارى باعالادىڭىز ؟
- ءوزىمنىڭ سەمينار بارىسىنداعى جەكە جەتىستىگىم رەتىندە شالقار دەگەن ازاماتتان «داريا» اتتى زياتكەرلىك ويىندى جازىپ الۋىمدى باعالايمىن. بۇل ويىن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇرالارىنىڭ مول ەكەندىگىنە تاعى ءبىر دالەل بولدى.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت !


 

 

 

 

 

 

سۇحباتتاسقان كۇنسۇلتان وتارباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى