كورگەنسىز كەلىنشەكتەر نەگە كوبەيدى؟
تاڭنان تۇرىپ تۇندىك اشىپ، سالەم سالاتىن سىپايى كەلىندەردى بىلاي قويعاندا، ءبىر ۇيدەگى بىرنەشە ايەل قالايشا ءۇنسىز ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەنگەن.
سول كەزدەگى تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك بۇگىنگى ۇرپاقتى قاتتى قىزىقتىرادى. ويتكەنى قازىر تۇرمىس تۇزەلگەن سايىن مىنەز-قۇلىق وزگەردى، جاقسىلىقتان جاماندىق تارازى باسىن باستى. جەتىمىن جىلاتپاعان اعايىن جەسىرگە «شابۋىل» جاسايتىن بولدى. بۇعان ىڭعاي بىلدىرەتىن دە ءبىرىنشى ايەل كورىنەدى. «تانا كوزىن سۇزبەسە، بۇقا بۇيداسىن ۇزە مە؟» دەگەن ءسوز دە وسىندايدان شىقسا كەرەك-تى.
الەمدى ابىگەرگە سالعان ادەپسىزدىكتىڭ بىزگە جەتكەنى، كورگەنسىزدىكتىڭ قالا تۇگىلى، ايدىنى تازا اۋىلدى ارالاپ كەتكەنى وكىنتەدى. «بالەنشەنىڭ قىزى شەتەلدىك ازاماتقا تۇرمىسقا شىعىپتى» دەگەن ءسوز سۋىق ەستىلمەيدى، وڭمەنىڭنەن وتپەيدى، جۇيكەڭدى جۇقارتپايدى، جىنىڭا تيمەيدى. قايتا ونى قوستايتىندار تابىلىپ قالادى.
تاڭعالماڭىز، قازاق قوعامى قايراڭدا قالعان كەمەدەي كۇي كەشە باستاعانداي كورىنەدى. بۇل از بولسا، كەيبىر اۋىلداردا كۇيىپ كەتكەن كومبەش سەكىلدى سەلدىر دە بۇيرا باستى بالالار ءوسىپ كەلەدى. قۋاناتىنىڭ سولاردىڭ قازاقشا سويلەگەنى. بۇعان دا تاۋبە! «ە، مۇسىلمان بولسا بولدى دا» دەپ قويادى قاريالار جاعى قاراپ وتىرماي. وسىلايشا جيەندەردەن جيرەنبەيتىن بولدىق.
ارمانشىل قازاق قىزدارىنىڭ كوپشىلىگى پاتەرى، كولىگى، قىزمەتى بار جىگىتتەر ىزدەيدى. قۇداي-اۋ، قالتالىلار از عوي، بارىڭە باي قازاق قايدان تابىلادى؟ وسىنى بىلەتىندەرى، وندا دا ورىسشاسى وزگەدەن وزىپ تۇرعان قاراكوزدەر ۋاقىتشا بولسا دا زاڭسىز نەكەگە تۇرىپ، بوگدە ەلدىڭ باتىرلارىنىڭ باۋىرىندا جاتىر.
جازۋشى، مەديتسينا جانە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ق ر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر سوۆەت-حان عابباسوۆ اعامىزدىڭ «يتتەن ۇيات، قازاننان قاقپاق كەتتى، ۇلتتىق تاربيەنىڭ تال بەسىگىن تالقاندادىق» دەگەنى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى.
«قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيۋ» دەگەندى ۇمىتقانىمىز قالاي؟ سودان دا بولار، قاعىنعان قىزدان ۇشىنعان كەلىنشەك شىعىپ جاتىر.
ايتالىق شىمكەنتتە ءال-فارابي اۋداندىق سوتى جالعىزباستى زەينەتكەردىڭ ءۇيىن ساتىپ جىبەرمەك بولعاندارعا قاتىستى سوت قاۋلىسىن شىعاردى. سونىڭ باسى-قاسىندا كۇيەۋىنىڭ كوڭىلىن قالدىرماعان ك. ايتىمبەتوۆا دەگەن ازاماتشا ءجۇر. قۋانارلىق جاعداي ەكى جاق تاتۋلاسقان.
وسى سەكىلدى ورعا جىعار جاۋاپسىزدىق دەندەپ بارادى. سارى اعاشتا 5 جاسار جاسنۇر جوعالىپ كەتتى. ونى تۋىستارى تابا الماي ءجۇر. ال اقتوبەدە جوعالعان بالانىڭ ءمايىتى تابىلدى. ايەلدەردىڭ بالاعا نەمقۇرايلىلىعى بۇل عانا ەمەس، بۇدان دا سوراقى وقيعالار كوبەيدى. ماسەلەن، تارازدا ءۇش بالاسىن تاستاپ كەتكەن ايەلگە ىزدەۋ جاريالاندى.
اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاۋىنشا، 1-سىنىپ وقۋشىسىن پوليتسەيلەر تاس جولدىڭ بويىنان تاپقان. جانارى جاۋتەڭدەگەن تاستاندىلار ۋاقىتشا بەيىمدەۋ ورتالىعىندا جاتىر. «مۇنداي جاعدايدا اتا-انالارى مىندەتتى تۇردە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇل - اتا-انا قۇقىنان ايىرۋعا بىردەن-ءبىر سەبەپ»، - دەيدى تاراز قالالىق ءى ءى ب ينسپەكتورى گۇلناز ءمۇتالىپ.
مويىنقۇم اۋدانىندا تاس جولدىڭ بويىنان دالادا جالعىز جۇرگەن تاعى ءبىر ءبۇلدىرشىن تابىلعان. ال اقتاۋدا بەسىككە تاڭىلعان بەكنۇر ەسىمدى بالانىڭ اناسى اتا-انالىق قۇقىنان ايىرىلدى جامباسى ويىلعانشا بەسىككە تاڭىلىپ، تۋىستارىنان قورلىق كورگەن ءسابي جەتىمدەر ۇيىنە وتكىزىلدى.
كەلىنشەكتەر اراسىنان شىققان قىلمىسكەرلەر تۋرالى اڭگىمە ءتىپتى كوپ. ۇرى-قارى، قولىن قانعا مالعان، جەزوكشەلىككە سالىنعان بۇرىمدىلار تۋرالى دا تاڭدى تاڭعا ۇرىپ وي بولىسۋگە بولادى. ابىسىندارى مەن قايىنسىڭلىلەرىنە ونەگە كورسەتەدى دەگەن كەلىنشەكتەردىڭ اراسىندا كورگەنسىزدەردىڭ كوبەيگەنى جۇرەك اۋىرتادى.
ءبىزدى بۇزعان قوعامداعى ازعىندىق... تەلەسەريالدار، كۇنكورىستىڭ قىمباتتىعى، ار-ۇياتتىڭ جوعالا باستاۋى بولار. ءبىراق قالاي ايتساق تا ءوزىمىزدىڭ ادام ەكەندىگىمىزدى، تامىرى تەرەڭدە جاتقان ءتالىمى مول تاربيەنىڭ قاينارىنان قانىپ ىشكەن ۇرپاقتىڭ جالعاسى ەكەندىگىمىزدى نەگە ۇمىتا بەرەمىز؟
اتا-بابا ءداستۇرىنىڭ قۇندى جاقتارىن جانىمىزعا جاقىن تۇتىپ، ساناعا سىڭىرگەنىمىزدە عانا ءبارىمىزدىڭ بەيادەپ ادەتتەرگە جولامايتىنىمىز انىق. بۇل تۇرعىدا كەلىنشەكتەر ماسەلەسىنە كەڭىرەك توقتالعانىمىز - ءومىردىڭ ءوز جولىن ونەگەمەن ۇشتاستىراتىن سولار ەمەس پە؟ كەلىنشەكتەرى مىقتى ەلدىڭ ەڭسەسى بيىك، تۇرمىسى ءتۇزۋ، كەلەشەگى كەمەل بولادى. كورگەنسىزدىكتەن گورى كورەگەندىلىكتىڭ كوكجيەگىنە ءجيى قاراعاندا عانا وتباسى تىنىشتىعى ساقتالادى، بالا دا باقىتتى ءومىر سۇرەدى. جاقسى ايەلدىڭ جانىندا جۇرۋگە ءاربىر ەركەك قۇشتار. وسىنى ۇمىتپاعايسىزدار!
دۋاناباي جولداسبەك
«ايقىن»
