بۇل كۇندە دوللار ەمەس، يۋان سەنىمدى

ال بۇل ەرتە مە، كەش پە، ايتەۋىر تابيعي تۇردە قۇنىن جوعالتاتىن ۆاليۋتا ەكەنىن الەم مويىنداپ وتىر.

دەمەك، سەنىمدى دۇنيە ەمەس. ەكىنشىدەن، CDR قورجىنىنداعى ۆاليۋتالار كەيدە ارزانداپ، كەيدە قىمباتتاپ، تۇراقسىزدىق تانىتۋدا. قىمباتتاۋى كوڭىل قۋانتقانىمەن، مۇنى ول ۆاليۋتالاردىڭ ناقتى يەلەرى قالامايدى.

سەبەبى، قانشا جەردەن CDR قورجىنىنداعى ۆاليۋتالار دەسەك تە، ولار ۇلتتىق نەمەسە ايماقتىق ەكونوميكانى قولداۋشى تەتىك بولىپ تابىلادى.

دەمەك، قىمباتتاعان ۆاليۋتا وتاندىق ەكونوميكانىڭ ءونىمىن سىرتقا وتكىزۋدە السىزدىك تانىتىپ قالاتىندىقتان، مەملەكەتتەردىڭ ورتالىق بانكتەرى ولاردى قۇنسىزداندىرۋعا ەشكىممەن اقىلداسپاي-اق بارا بەرەدى.

ءبىز تەڭگەنى قالاي قۇنسىزداندىرساق، ولار دا سولاي ىستەي الادى. ماسەلەن، جاپونيا ءوز ۇلتتىق ۆاليۋتالارىن قۇنسىزداندىرۋدى 2008 - جىلدان بەرى دايەكتى تۇردە جالعاستىرىپ كەلەدى. الداعى جىلى دا ءدال وسى ماقساتتا شامامەن 60-70 تريلليون يەنانى اينالىمعا شىعارۋ كوزدەلىپ وتىر.

بۇل شارا ۇلتتىق تۇتىنۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن كوتەرۋ دەگەن سىلتاۋمەن اقتالادى. نە كەرەك، كەي ۆاليۋتالار تابيعي تۇردە قۇنىن وزگەرتسە، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، كەيبىر ۆاليۋتالار جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ قالاۋىمەن ماقساتتى تۇردە سالماعىن جوعالتادى. قىسقاسى، الەمدەگى بارلىق ۆاليۋتانىڭ ەرتەڭ قاي باعامدا بولاتىنىن ءدوپ باسىپ ەشكىم ايتا المايدى. ءتىپتى، حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى دا بۇل ماسەلەدە شاراسىز.

جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ بارىنە كەراعار جاعدايدا ء«ومىر ءسۇرىپ جاتقان» ۆاليۋتا بىرەۋ-اق، ول - قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى يۋان. يۋان قازىرگى تاڭدا الەمدەگى ەڭ تۇراقتى، ەڭ سەنىمدى ۆاليۋتا بولىپ العانداي. بۇعان كورشى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى دا ىرعاقتى قالپىن ساقتاۋى قولداۋشى كۇشتەي اسەر ەتىپ تۇر. ەڭ قولايسىز دەگەن بيىلعى جىلدىڭ وزىندە بۇل ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 7,5 پايىز بولادى دەگەن بولجامىن تاياۋدا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى جاريالادى. دەمەك، بۇل ناقتى مالىمەت يۋاننىڭ سەنىمدى جانە تۇراقتى ۆاليۋتا بولاتىنىن دالەلدەي تۇسكەندەي.

قىتاي بيلىگى بۇعان دەيىن بريكس توبىنداعى ەلدەرمەن ۇلتتىق ۆاليۋتالار ارقىلى ەسەپ ايىرىسۋعا كەلىسكەن بولاتىن. ودان كەيىن بولاشاقتىڭ كوشباسشىسى گەرمانيامەن جانە انگليامەن ءدال وسىنداي كەلىسىم شارت جاساستى. تاياۋدا ىرگەدەگى ەكىنشى الىپ كورشى رەسەي فەدەراتسياسى قىتايمەن ساۋدا-ساتتىقتا ۇلتتىق ۆاليۋتالاردى پايدالانۋعا كوشەتىنىن زاڭداستىردى. بۇل دا يۋاننىڭ CDR قورجىنىنداعى ۆاليۋتالار اراسىندا ەڭ سەنىمدىسى ەكەنىن دالەلدەپ بەرگەندەي.

جاسىراتىن نەسى بار، ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قورىندا سۇبەلى ۇلەس دوللارعا بەرىلگەن.

ال بۇل ۆاليۋتانىڭ حالى نە بولاتىنىن الەمدىك ساراپشىلاردىڭ ءوزى بولجاي الماي تۇر. ول ول ما، پرەزيدەنت باراك وباما دا بۇدان 2-3 جىل بۇرىن «دوللاردىڭ ءالى ون جىلداي ءومىر سۇرۋگە شاماسى جەتەدى» دەگەن بولاتىن. دوللارعا قاتىستى ناعىز وپتيميست بولۋعا ءتيىستى تۇلعا وسىلاي دەسە، بۇعان ءبىزدىڭ الىپ-قوسارىمىز جوق.

ءبىراق ەندى ون جىلدان كەيىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ الەمدەگى كوش باستاۋشى ەكونوميكا بولىپ شىعاتىنىن ەسكەرسەك، مۇنداي جاعدايدا دوللار تابيعي تۇردە «قىزمەتىنەن تۇسەتىنىن» ويلاساق، وندا «كوك قاعاز» بار بولعانى قاعاز دەگەن قاسيەتىن عانا ساقتاي الاتىنىن باعامداۋ قيىن ەمەس.

سونداي-اق، ەۋرووداقتىڭ دا بولاشاعى بۇلىڭعىر بولىپ تۇر. رەسەيگە باعىتتالعان وداقتىڭ سانكسيالارى ءوزىن-وزىندە جاراتىن لاڭكەستەردىڭ بومبا-بەلدىگى سەكىلدى بولىپ شىقتى. ويتكەنى قازىردىڭ ءوزى وداق جىلدى رەتسەسسيامەن قورىتىندىلايتىنىن مويىندادى.

قىسقاسى، وداقتىڭ ورتاق ۆاليۋتاسى، CDR قورجىنىنداعى ۆاليۋتالاردىڭ اراسىندا ەكىنشى ورىندا تۇرعان قۇندىلىق قۇنى دا كۇماندى. ولاي بولسا، ءبىزدىڭ ۇلتتىق قورىمىزدا ەكىنشى سۇبەلى ۇلەستى الاتىن يەۆرونى دا مول جيناۋ قاۋىپتى ەمەس پە دەگەن سۇراق العا شىعادى.

جاعداي وسىلاي بولىپ تۇرعاندا، كۇدىكتى سۇراقتاردان قۇتىلۋدىڭ جالعىز جولى بار، ول -  ۇلتتىق قورلارداعى قازىنانى ءارتاراپتاندىرۋ. ارينە، مۇنى جاساۋ، قانداي ۆاليۋتاعا قانداي ۇلەس بەرۋ ۇلتتىق بانك باسشىلىعىنىڭ قۇزىرىندا. دەسەك تە، ءبىز ءوز پىكىرىمىزدى ويسالار رەتىندە ۇسىنۋعا قۇقىلىمىز.

سوندىقتان دا ۇلتتىق قوردا التىن بايلىقتىڭ ەڭ كەمى 50 پايىزىن يەمدەنگەنى دۇرىس دەيمىز. حالىقارالىق ۆاليۋتاعا 20 پايىزدىق ۇلەس جەتەدى. ال يەۆرو مەن يۋان ۇلتتىق قورىمىزدا تەڭ مولشەردە ۇستالۋى كەرەك دەپ ويلايمىز. ويتكەنى ءارقاشان دا قاتاڭ تارتىپپەن، جوعارىدان تومەنگە باعىتتالعان تىكەلەي باسقارۋ جۇيەسىمەن جۇمىس ىستەيتىن قىتاي بيلىگى ەشقاشان دا ءوز ۆاليۋتاسىنىڭ سەنىمدىلىك كۇشىن جويمايدى. ولار ءوسىمدى ۆاليۋتانى قۇنسىزداندىرماي-اق الا الادى.

جالپى العاندا، قىتاي ءبىزدىڭ بۇگىنگى ەڭ مول تاۋار الماساتىن مەملەكەتىمىز. بولاشاقتا الماساتىن تاۋار مولشەرى تەك وسىمگە ۇمتىلادى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە ەكسپورتىمىزدىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى ەلگە باعىتتالاتىن شىعار.

ويتكەنى بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسىنداعى قارقىندى دامۋ عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ۇدايى ءوسۋ ۇستىندە بولاتىن حالقىنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى دە ءبىزدىڭ تاۋارعا سۇرانىستى كوبەيتەدى. ال بىزگە كەرەگىن بۇل جاق تاۋىپ بەرە الادى.

ءتىپتى بۇل كۇندەرى ەۋرووداقتان يمپورتتاپ جۇرگەن تاۋارلارىمىز كوپ ۇزاماي قىتايدان كەلىپ جاتسا، «بۇل قالاي؟» دەۋگە بولماس. سەبەبى، ول جاقتىڭ وندىرگىش كۇشتەرى بۇل ەلگە قونىس اۋدارۋىن قارقىندى جالعاستىرۋدا. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ قازاقستان جاعى قىتاي مەن ۇلتتىق ۆاليۋتالار ارقىلى ەسەپ ايىرىساتىن كەلىسىمشارت جاسالسا، يۋان بىزگە، انىعىراق ايتقاندا ءبىزدىڭ تەڭگەگە سەنىمدى ارقاسۇيەر بولار ەدى. بۇل ءبىزدىڭ وي. ال بيلىك قالاي ويلايتىنىن ۋاقىت كورسەتەر.

Aikyn.kz

اۆتور: جۇمابەك جاندىلدين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى