الماتىنىڭ كۇردەلى كۇرمەۋىن شەشەتىن ماڭىزدى جوبا
دامىعان ەلدەردىڭ الەمگە ايگىلى ءىرى كومپانيالارىنىڭ ورتالىق ازيانى قامتيتىن بولىمشەلەرى دە، ءار ەلدىڭ مادەني، كوممەرتسيالىق جانە زاڭدىق وكىلدىكتەرى دە وسى قالادا ورنالاسقان. مەملەكەتتىڭ قارجى ورتالىعىنا اينالعان الماتىنىڭ تىنىسىن قالا كوشەلەرىندەگى كەپتەلەك پەن كولىكتەردەن شىعاتىن ۋلى گاز قۇرساپ- اق تۇر. مىنە، بارشاعا ورتاق وسىنداي پروبلەمانى شەشۋ ماقساتىندا الماتىنى اينالىپ وتەتىن ۇلكەن تاس جول سالۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلعان ەدى. بۇل تۇيتكىلدى ماسەلەگە وراي « ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمى بۇگىن « مەگاپوليس ءۇشىن ماڭىزدى جوبا» دەگەن تاقىرىپپەن كولەمدى ماقالا جاريالاپ وتىر.
« ۇلكەن الماتى اينالما جولى دەگەن اتاۋعا يە بولعان الىپ جول قۇرىلىسى كەلەر جىلى جۇرگىزىلە باستايدى. بۇل كۇردەلى جول قۇرىلىسى تۋرالى شەشىم سوناۋ 2002 - جىلى قابىلدانىپ، باس جوسپارى تياناقتى تۇردە جاسالعان بولاتىن. سودان بەرى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءتيىستى قاراجات بولىنبەۋى سەبەپتى بۇل جوبا وسى كۇنگە دەيىن كەشەۋىلدەپ كەلدى. 2006 - جىلى قازاقستان رەسرۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى الماتىنى قورشاي سالىنۋى ءتيىس ۇلكەن اينالما جولدىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزىنا نازار اۋدارا وتىرىپ، الداعى اتقارىلار ءىرى جوبالار قاتارىنا قوسقان ەدى.
تەك الماتى قالاسىنىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ تىنىس- تىرشىلىگىنە دەم بەرەتىن، ەل ىشىندەگى جانە حالىقارالىق ءتۇرلى قاتىناستار كەزىندە ەرەكشە ءرول وينايتىن كۇرەتامىردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن تارتىلاتىن قارجىعا قاتىستى شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن مامىلە جاسالىپ، ەكى جاققا ءتيىمدى ءتۇزىلدى. جالپى قۇنى 86 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن الىپ قۇرىلىستىڭ قۇجاتتاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق- تەحنيكالىق نەگىزدەمەسىن جاساسۋعا حالىقارالىق- قارجىلىق ІFC كورپوراتسياسى مەن ەۋروپالىق بانك مەردىگەر رەتىندە تارتىلىپ وتىر.
جوبانىڭ ەكونوميكالىق- تەحنيكالىق نەگىزدەمەسىنە ساي كەلەشەكتە ۇلكەن الماتى اينالما جولىنىڭ ۇزاقتىعى 66 شاقىرىمدى قامتىپ، قالا ماڭىنا ىرگەلەس ورنالاسقان قاراساي، ىلە، تالعار اۋداندارىنىڭ اۋماعى ارقىلى جۇرگىزىلەتىن بولادى. بۇل دەگەنىڭىز - ساعاتىنا 150 شاقىرىمدىق جىلدامدىقپەن قوزعالاتىن 6 قاتار ماشينا ەركىن سىيىپ كەتەتىن ۇلكەن اۆتوبان، ول قالانىڭ ءار تۇسىنان سىرتقا شىعاتىن 19 جەكەلەگەن اۆتوجولدار مەن 2 تەمىرجولدى باسىپ وتەدى. جانە دە جوسپارعا ساي، وسى اينالما جولدىڭ ءون بويىندا بىرنەشە جول ايرىقتارى مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان ىڭعايلى كوپىرلەر سالۋ دا قاراستىرىلىپ وتىر.
وسى قۇرىلىستىڭ باس جوسپارىمەن ەتەنە تانىسقان ەكولوگ ماماندار كەلەشەكتە اينالما جول ىسكە قوسىلعان سوڭ الماتى قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالى جاقسارىپ،قازىرگىدەي بىرنەشە ساعاتقا سوزىلاتىن كولىك كەپتەلەگىنەن قۇتىلاتىن بولامىز، دەيدى.
مامانداردىڭ ەسەبىنشە، مۇنان وزگە، اۋىر جۇك ماشيناسى بار، جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن كولىكتەر بار، تاۋلىگىنە 40 مىڭ اۆتوكولىك قالانى كەسىپ وتپەي، وسى جول ارقىلى وبلىس اۋماعىنا ەركىن قاتىنايتىن بولادى. ماسەلەن، قاسكەلەڭ مەن تالعار اراسىندا قاتىنايتىن كولىكتەر نەبارى جارتى ساعات ارالىعىندا دىتتەگەن جەرىنە ەش كەدەرگىسىز جەتەدى دەپ بولجاپ وتىر جول ماماندارى.
ۇلكەن الماتى اينالما جولىنىڭ الداعى ۋاقىتتا كەلتىرەر پايداسى، قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ ۋاقىت ۇنەمدەۋدە اتقارار ءرولى ەرەكشە بولماق. ءبىر عانا مىسال كەلتىرەر بولساق، وسىعان دەيىن پايدالانۋعا بەرىلگەن شىعىس اينالما جولىنىڭ ءوزى بۇل كۇنگە دەيىن قالا جانە قالا ماڭى تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە جاراپ، كوپتەگەن شارۋاسىنىڭ جەڭىل شەشىلۋىنە زور ىقپال ەتىپ كەلەدى. اسىرەسە، قالاعا ىرگەلەس ەلدى مەكەندەردەن قاتىنايتىن جۇمىسكەرلەرگە وتە جاقسى بولدى. بۇرىن قالاعا كىرۋ، قالادان شىعۋ مۇڭ بولىپ، شىلىڭگىر شىلدە، شىڭىلتىر ايازدا ءجۇرىپ- تۇرۋدىڭ ازابىن تارتسا، قازىر ول كۇندەر ۇمىتىلعان. ەندىگى ۇلكەن اينالما جولى الاتاۋ باۋرايىنداعى قالانى جارتىلاي شەڭبەرلەي وتىرىپ الماتى - بىشكەك، الماتى - استانا، الماتى - وسكەمەن، قۇلجا كۇرەجولدارىن باسىپ ءوتىپ، تالعار قالاسىمەن تۇيىسەدى. وسى باعىتتاردا جول قوزعالىسىنىڭ جەڭىلدەۋى ارقىلى كەپتەلەگى كىبىرتىكتەتىپ تۇرعان سولتۇستىك جانە شىعىس باعىتتارىنداعى قالا قاتىناسى جاندانىپ، الىپ مەگاپوليستىڭ بايلانىس قاقپالارى قايتا كەڭيدى.
جول سالۋ جوسپارىندا الداعى ۋاقىتتا اۋىر جۇك ماشينالارىنا ەسەپتەلگەن اسا ساپالى تاس جول توسەلىپ، ءار باعىت اقىلى بولماق. جولدىڭ بويى بارىنشا بەينە جانە ەلەكتروندى باقىلاۋ قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتالادى. سالىنعان ينۆەستيتسيانى قايتارۋ ماقساتىندا جولدىڭ كۇتىمى مەن پايدالانۋ اقىسىن قاداعالاۋعا جول قۇرلىسىن جۇرگىزگەن كومپانيا بەلگىلى مەرزىم ارالىعىندا يەلىك ەتەدى. الماتى وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە ۇڭىلسەك، وسى اينالما جولدى سالۋ ءۇشىن 690 گەكتاردان استام جەر اۋماعى قاجەت ەكەن. ساياجايلار مەن شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى جەردى ايتپاعاندا، بۇل الىپ قۇرىلىس ءۇشىن بىرنەشە ەلدى مەكەننىڭ 300 گە تارتا جەكە مەنشىك ءۇيى سۇرىلەدى. قازىر باس جوسپار بويىنشا جول تۇسەتىن باعىت بويىنداعى ۇيلەردىڭ يەلەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ سىرتىندا جول قۇرىلىسى تۇسپەس بۇرىن كارىز جانە اۋىز سۋ جەلىسىن سالۋ، جارىق تارتۋ، بايلانىس جۇيەسىن جاساقتاۋ سەكىلدى ماڭىزدى شارۋالار باستالىپ تا كەتتى.
جالپى، الماتى قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالى مەن ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلكەن الماتى اينالما جولىنىڭ قۇرىلىسى توقتاۋسىز جۇرگىزىلەتىن ءىرى جوبا رەتىندە قازىر اتقارۋشى بيلىكتىڭ ايرىقشا نازارىندا. قازىردىڭ وزىندە الماتى قالاسى ارقىلى ميلليونعا جۋىق اۆتوكولىكتىڭ وتەتىندىگىن ەسكەرسەك، بۇل حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى دەۋگە دە بولادى.
جۋىردا الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ پەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسكەن وتىرىس ۇيىمداستىرىلىپ،قازىرگى تاڭدا تۋىنداپ وتىرعان كولىك ماسەلەسىنىڭ شەشىمىن بىرلەسە شەشۋگە مامىلە جاساستى. وندا وبلىس پەن قالا اكىمدىگى الداعى اينالما جول قۇرىلىسى بارىسىندا اتقارىلار شارۋالاردى تياناقتاي كەلىپ، قالا اۋماعىنان سىرتقا شىعاتىن نەگىزگى ۇلكەن داڭعىلداردى ۇلكەن اينالما جولعا قوسۋ جوسپارىن پىسىقتادى. جاسالعان جوسپارعا ساي كەلەشەكتە ۇلكەن اينالما جولدىڭ ماڭىنا قالادان تىسقارى شىعارىلاتىن بازارلار مەن ونەركاسىپ قۇرىلىمدارى ورنالاستىرىلىپ، جول بويىن كوگالداندىرۋ ءىسى دە قولعا الىناتىن بولادى، دەپ جازادى ماقالا اۆتورى قانات ەسكەندىر.
