ۇلى اعارتۋشى-ۇستاز ىبىرايدىڭ تۋعان جەرى قالاي اتالعان؟

وسىعان بايلانىستى وبلىستا كەشەندى جوسپار جاسالىپ، جىل بويى ۇلى اعارتۋشى-ۇستازعا قاتىستى ءبىرقاتار تانىمدىق ءىس-شارالار بەلگىلەنگەن بولاتىن.

ونىڭ ءبىر پاراسى جۇزەگە استى. مۇنداي يگى ءىس جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسىن تاپپاق. بۇل جولى وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسى مەن «ەل ەرتەڭى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ب ا ق وكىلدەرىنە ارنالعان ەكسپەديتسيا قوستاناي قالاسى توڭىرەگىندەگى ۇلى اعارتۋشى ەسىمىمەن بايلانىستى ورىنداردا بولدى.

باسپا ءسوز بەتتەرىندە ۇلى ۇستازدىڭ تۋعان جەرىن اركىم ءارقالاي كورسەتىپ ءجۇر. ءبىراق اقيقات بىرەۋ. بۇگىنگى قوستاناي، التىنسارين اۋداندارىنىڭ اۋماعىن بالعوجا ءبي جانە ونىڭ ۇرپاقتارى جايلاعان. بۇل ماڭ تاريحتا اراقاراعاي بولىسىنا قاراعان. بالعوجا ءبي اۋىلى ناقتى مەكەن ەتكەن، ىبىرايدىڭ ناقتى تۋعان جەرى - مەزگىل اۋىلى.

جەرگىلىكتى كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا، وسى ماڭايدا ۇلكەن مەزگىل، كىشى مەزگىل، قوشاننىڭ مەزگىلى دەگەن سياقتى اتاۋلار كوپ. كەمەڭگەر ۇستازدىڭ كىندىك قانى تامعان جەر قوشاننىڭ مەزگىلى دەپ اتالادى. 1991 - جىلى ىبىرايدىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋى قارساڭىندا وسى جەرگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان ەكەن. كۇننىڭ، جەلدىڭ اسەرىمەن توزعان بەلگى بيىل قايتا جاڭارتىلدى.

ارينە، قازىر بەلگى ورناتىلعان جەردە بالعوجا اۋىلىنان ەشقانداي دا تاريحي بەلگى قالماعان. ول جەردە التىنسارين اۋدانى شارۋاشىلىقتارىنىڭ ەگىنى جايقالىپ تۇر. اتامىزعا ارنالعان بەلگى قايتا ورناتىلىپ، قاسىنا قۇدىقتىڭ ماكەتى جاسالدى. جۋرناليستەرمەن بىرگە جۇرگەن فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، پروفەسسور، ولكەتانۋشى قالقامان جاقىپتىڭ اڭگىمەسىنەن بالعوجا ءبي اۋىلىن كورگەندەي بولاسىڭ.

- كەزىندە وسى جەردى بالعوجا ءبي جاڭبىرشى ۇلىنىڭ ۇرپاقتارى قوشان، وماردىڭ اۋىلى جايلاعان. وسى ماڭايدا شامامەن 50-60 ءۇي وتىرعان كورىنەدى. مىنا تومپەشىكتەر سول كەزەڭدەردەن قالعان، جۇرتتىڭ، كوڭنىڭ ورنى بولۋى ىقتيمال، تىرشىلىكتىڭ بولعانىنان حابار بەرەتىن بەلگى، - دەيدى قالقامان جاقىپ.

ەرباكوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بالعاباي قاسىموۆ تا بۇل جەردە اۋىلدىڭ بولعانىن راستايدى.

- قازاقتار بۇل ماڭدى تەك قوشان مەزگىلى عانا ەمەس، ومار قۇدىعى دەپ تە اتاعان. بۇل جەر نەگىزى قورشالۋى كەرەك. ءتىپتى، مادەني مۇرا ەسەبىندە مەملەكەت قامقورلىعىنا الىنسا دا ارتىق ەمەس. ويتكەنى، ىبىراي بابامىز ۇلت مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن ادام، - دەيدى بالعاباي اقساقال. ءيا، قاريانىڭ قاي ءسوزىنىڭ دە ءجونى بار. قازاق تۇشى قۇدىقتى ىرىسىنىڭ ءبىرى ساناعان. سوندىقتان قۇدىققا بايلانىستى جەر اتاۋلارى ەلىمىزدىڭ قاي شالعايىندا دا كەزدەسىپ وتىرادى.

تاس جولدان 7 شاقىرىمداي قاشىقتاعى ومار قۇدىعىنىڭ اينالاسىن جاعالاي ەگىنجاي جاپقان. ەل تۇرماعان سوڭ كەمەڭگەردىڭ كىندىك قانى تامعان قاسيەتتى جەردىڭ اتاۋى دا ورىسشالانىپ، جوق بولىپ كەتۋى ابدەن ىقتيمال. حالقىمىزدىڭ رۋحاني دىڭگەگىنىڭ ءبىرى ىبىراي التىنسارين تۋعان، ونىڭ اتاسى بالعوجانىڭ اۋىلى تۇرعان جەردى جاس ۇرپاق ءبىلىپ ءوسۋى ءۇشىن بۇل جەر تۋريستىك نىسانعا اينالسا نەسى بار؟ سولاي بولۋى دا كەرەك. قالقامان جاقىپتىڭ ايتا-ايتا جۇرەتىنى دە وسى وي.

- كەلەشەكتە جالعىز بۇل عانا ەمەس، قوستانايداعى ىبىراي مەكتەبى، كىتاپحاناسى بار، مۇراجايى، كەمەڭگەر قازاق ماڭگى تىنىستاپ جاتقان كەسەنەسى بار - وسىنىڭ بارلىعىن بىرىكتىرىپ، تۇتاس ءبىر تۋريستىك كەشەن رەتىندە ۇلكەن جوبا جاساۋ كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ تاريحىمىز ەمەس پە؟! تاريحتى بۇگىن تۇگەندەمەسەك، كەلەر ۇرپاققا قيانات دەپ ءبىل، - دەگەن قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى قالقامان جاقىپتىڭ ءسوزى كىمنىڭ دە بولسا كوڭىلىنە قونادى. ءبىر قوسارىمىز، ىبىراي كەسەنەسىن، ونىڭ اينالاسىن كەلگەندەردىڭ كوزى تويارلىق ەتىپ، قايتا جاسايتىن ۋاقىت تا جەتكەن ءتارىزدى.

ءنازيرا جارىمبەتوۆا

«ەگەمەن قازاقستان».

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى