انالارىمىزعا ەڭ الدىمەن انا رەتىندە قاراپ، ەل دەموگرافياسىنا ۇلەس قوسقانى ءۇشىن باعالاۋىمىز كەرەك
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە باسپانا ماسەلەسى كۇردەلى. اسىرەسە تالاي كوپ بالالى وتباسىنىڭ بالالارى باسپاناسىز، اركىمنىڭ تابالدىرىعىندا ءوسىپ جاتىر.
تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرعانىمەن ول ءۇيدىڭ كەزەگى جەتكەنىنشە ول بالالاردىڭ «ءوز قولى ءوز اۋىزدارىنا جەتىپ كەتەتىن» ءتۇرى بار. ونىڭ ۇستىنە رەسەي ءۇش بالالى وتباسىلاردى كوپ بالالى وتباسى ساناپ، الەۋمەتتىك جاعدايىنا الاڭداپ جاتسا، بىزدە جەتى-سەگىز بالاسىمەن ءبىر باسپانا تۇگىلى، كۇندەلىكتى ءىشىپ- جەمگە جارىماي وتىرعان وتباسىلار جەتەرلىك.
ماسەلەن قىزىلوردا وبلىسى شيەلى كەنتىنىڭ 7 بالالى تۇرعىنى جۇلدىزاي ورىنبايەۆانىڭ سەگىزىنشى بالاسىنا اياعى اۋىر. 8 جىلدان بەرى ساباننان تۇرعىزىلعان لاشىقتى 3000 تەڭگەگە جالعا الىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى باسقارۋ ورىندارى ءۇي كەزەگىنە تۇرعىزباق تۇگىلى، الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە قۇلىقسىز.
ويتكەنى «كوپ بالالى وتباسىلارعا جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان دا كومەك كورسەتۋ قاراستىرىلعان» دەپ جالپىلاما ايتىلعانىمەن، ناقتى كومەك ءتۇرى كورسەتىلمەگەننەن كەيىن، كوپ جاعدايدا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى، اۋىلدىق، اۋداندىق بيۋدجەت قورجىنىنىڭ ءتۇبى بوستىعىن ايتىپ جولاتپايدى.
راس، وسىدان 10-15 جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا انالارىمىزعا جاعداي جاسالىپ جاتىر دەۋگە بولادى. بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك جورگەكپۇل، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى 1 جاسقا دەيىن بەرىلەتىن جاردەماقى، جۇمىس ىستەيتىن انالارعا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم، از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى 18 جاسقا تولعانشا تولەنەتىن كومەك اقشا، مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىعا ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندەگى جاردەماقى، «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» يەگەلەرى الاتىن ارنايى جاردەماقى الادى انالارىمىز. الايدا بۇل جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى كوپبالالى وتباسىنىڭ شاي-پۇلىنان دا ارتىلمايدى. ماسەلەن، جۇمىس ىستەمەيتىن انا اي سايىن بالاسى 1 جاسقا تولعانشا 10 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا جاردەماقى الادى. اپالارىمىز «كەڭەس زامانىندا كوپ بالالى ءۇيدىڭ سۋى، جارىعى، تەلەفونى، جولپۇلى تەگىن ەدى» دەيدى. ەڭ بولماسا بارلىق انالارعا ورتاق سول جەڭىلدىكتەردى نەگە قايتارماسقا؟ وسى ورايدا ايتا كەتەر جايت ءبىرقاتار ەلدەر ايەلدىڭ انالىق ءرولىن ەسكەرىپ، جەڭىلدىكتەر ۇسىنعان.
ماسەلەن رەسەيدە اۋىلدا جۇمىسسىز وتىرعان كوپبالالى انا زەينەتكەرلىككە 50 جاستان شىعادى، جانە كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىن تولەۋ كەزىندە جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. كەيبىر شەت مەملەكەتتەردە جۇمىسسىز انالارعا بانكتەن نەسيە الۋ كەزىندە جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلادى، بالاسىنىڭ سانىنا قاراي ول جەڭىلدىكتەر بارىنشا انا مۇددەسىنە ساي بەيىمدەلگەن. ءتىپتى نەسيەنىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن مەملەكەت تولەپ بەرەتىن ەلدەر دە بار ەكەن. ال بىزدە شە؟!
انالارىمىز تۋعانى ءۇشىن جازىقتى بولىپ، كەيبىر شەنەۋنىكتەردەن «تۋساڭ ءوزىڭ ءۇشىن تۋدىڭدى» دا ەستىپ قالىپ جاتىر.
ايتا كەتەر جايت، سانامالاپ جاردەماقىنىڭ سان ءتۇرىن ايتقانىمىزبەن ەلىمىزدە جۇمىس ىستەمەگەن انالار جاردەماقىنىڭ ءبىرقاتارىنا قول جەتكىزە المايدى. ويتكەنى كەيبىر جاردەماقىلار الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەدى. ال جۇمىس ىستەمەگەن انالار ول قورعا اي سايىنعى جارنانى اۋدارا المايدى. سوندىقتان ولارعا جاردەماقى تولەنبەيدى. نەگىزى انالارعا جاردەماقى تولەۋ جۇكتىلىككە، بالا تۋۋعا، بالا كۇتۋگە تولەنەدى. ولاي بولسا، ولاردى جۇمىس ىستەيتىندەر، ىستەمەيتىندەر دەپ ءبولۋ قانشالىقتى دۇرىس؟ اۋىلداعى ايەلدەردىڭ باسىم بولىگى جۇمىس ىستەمەيتىنىن ەسكەرسەك، «جۇمىس ىستەمەيسىڭ، دەپ جاردەماقىدان قاعۋ ولارعا جاسالعان قيانات ەمەس پە؟ ءتىپتى اۋىلداردا جۇمىس كوزىنىڭ ءوزى ۇلكەن ماسەلە ەمەس پە؟
دەموگرافياعا سۇبەلى ۇلەس قوساتىندار دا - اۋىل ايەلدەرى.
سالىستىرمالى تۇردە العاندا جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر مەن جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەردىڭ ءبىر جىلدا الاتىن جاردەماقىسىنىڭ كولەمىنىڭ ايىرماشىلىعى ون ەسە ەكەن. سوندىقتان انالارىمىزعا ەڭ الدىمەن انا رەتىندە قاراپ جۇمىس ىستەگەنى ءۇشىن ەمەس، ومىرگە ءسابي اكەلىپ، ەل دەموگرافياسىنا ۇلەس قوسقانى ءۇشىن اقشا تولەۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟!
انالاردىڭ انالىق قىزمەتىن باعالايتىن ەلدە سولاي بولۋى ءتيىس ەدى عوي. دەنى ساۋ انا عانا، دەنى ساۋ ۇرپاقتى ومىرگە اكەلەدى. ال انالارىمىز اي سايىن الاتىن 10 مىڭ تەڭگە جاردەماقىسىنا جورگەك الا ما، الدە بالاسىنا تاماق الىپ بەرە مە نەمەسە دارۋمەن ءىشىپ، جەمىس جيدەگىن جەپ ومىرگە ۇرپاق اكەلگەن سوڭعى دەنساۋلىعىن قالىپقا كەلتىرە مە؟
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 250 مىڭنان اسا «التىن القا» جانە «كۇمىس القا» يەگەرلەرى بولسا، وتباسىندا بالا سانى 4 تەن اساتىن 240 مىڭعا جۋىق جانۇيا بار ەكەن. بۇلاردىڭ قانشاسىنىڭ باسپاناعا مۇقتاج ەكەنىن بىلۋگە قانشا تالپىنساق تا، قول جەتكىزە المادىق. ەلىمىزدەگى بارلىق انالاردى بولماسا دا كوپ بالالى انالاردى ايالاپ، مەملەكەتىنىڭ قامقورلىعىن سەزىندىرە الماي وتىرعانىمىز وكىنىشتى...
اۆتور: قۋانىش ءابىلدا قىزى
«الاش ايناسى»
