موڭعوليادا قازاق مەكتەپتەرىندە ساباق مۇڭعىل تىلىندە وقىتىلا باستادى
ونىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى ولگي قالاسىندا تۇرادى. بيىلعا جىلعا دەيىن ايماقتاعى 43 مەكتەپتىڭ تەك بىرەۋى عانا مۇڭعىل مەكتەبى بولاتىن. ونىڭ ءوزى ولگي قالاسىندا ورنالاسقان. ءبىز وسى مەكتەپتە بىرنەشە جىلدان بەرى مۇڭعىل تىلىنەن ءدارىس بەرەتىن باقىتگۇل جاناربەك قىزىن اڭگىمە تارتقان ەدىك.
- باقىتگۇل، موڭعول ەلىنىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى قانداي؟
- موڭعوليانىڭ 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشكەنىنە 5 جىلدىڭ ءجۇزى بوپ قالدى. كەلەسى جىلى مۇندا سىناق رەتىندە قابىلدانعانداردىڭ العاشقى لەگى مەكتەپ بىتىرەدى. الدىمەن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باعدارلاماسى جازىلىپ، ءبارى رەت-رەتىمەن جۇزەگە استى. ماسەلەن العاشقى جىلدارى وقۋشىلاردى 5- سىنىپتان كەيىن بىردەن 7- سىنىپقا اتتاتاتىنبىز. بيىلدان باستاپ ولار ەندى اتتاماي تولىق 12 جىل وقي باستايدى. بۇرىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى وقۋلىقتارىن وزدەرى ساتىپ الاتىن. قازىر ءبارىن مەكتەپ بەرەدى جانە وقۋلىقتاردىڭ ءبارى دە جەتكىلىكتى.
- وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردىڭ جازعى دەمالىسى قالاي ۇيىمداستىرىلادى؟
- بىزدە لاگەرلەر بيىلدان باستاپ جەكەمەنشىك بوپ كەتتى. وندا دەمالۋ اقىسى 1 بالاعا 7 كۇنگە 105 مىڭ توروگتى قۇرايدى. وندا ساگسايداعى جازعى لاگەردە بيىل ءوزىم دە ىستەپ كەلدىم. جالپى بىزدە دەمالىس ورىندارى مۇعالىمدەر ءۇشىن دە اقىلى.
- مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ءىسى جولعا قويىلعان با؟
- ارينە بىزدە دە ءتۇرلى ءبىلىم جەتىلدىرۋ ورىندارى بار. وندا بىلىكتىلىگىمىزدى جەتىلدىرگەن سايىن ايلىعىمىزعا ۇستەمە قوسىلادى.
- ۇزدىك مۇعالىمدەرگە ۇكىمەت تاراپىنان ءۇي، كولىك دەگەن سياقتى باعالى سىيلىقتار جاسالا ما؟
- زەينەتكە شىققاندا ءتۇرلى سىي-سياپات جاسايدى. ال قىزمەت ىستەپ ءجۇرىپ ءۇي، كولىك دەگەن سياقتى باعالى سىيلىق العانداردى ءوز باسىم كورگەم جوق.
- ءوزىڭىز مۇعالىم بولىپ جۇمىس جاسايتىن مۇڭعىل تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن سۇمىندىق №2 ورتا مەكتەپتە قازاق بالالارى دا وقي ما؟ ولاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى قانداي؟
- قازىر بىزدە جاڭا مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. بۇرىن ءبىزدىڭ مەكتەپتە 1 مىڭنان استام وقۋشى وقيتىن. بيىلعى جىلى ولاردىڭ سانى تاعى دا ءبىرشاما ءوسىپ وتىر. قازىر ءبىر كلاستا 30-35 بالادان وقيدى. ءارقايسىسىندا ا، ب، ۆ، گ، ج، ز سەكىلدى بىرنەشە كلاس بار. بۇعان بيىلدان باستاپ بايان-ولگيدەگى بارلىق مەكتەپتە ساباق مۇڭعىل تىلىندە جۇرگىزىلە باستاۋى دا ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىر دەپ ويلايمىن. بۇرىن قازاق مەكتەپتەرىندە 2-سىنىپتان كەيىن عانا مۇڭعىل تىلىندە وقىتىلاتىن. قازاق وقۋشىلارى بۇرىن دا از ەمەس ەدى، قازىر ولاردىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا دەيىن جەتتى. ولاردىڭ ۇلگەرىمى وتە جاقسى. مۇعالىم بوپ جۇرگەنىمە 6 جىلدان استى. ونى 100 دەمەسەم دە، 70-80 پايىز دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الام.
- مەكتەپ بىتىرۋشىلەرى اراسىندا جوعارى ءبىلىم الۋشىلار كوپ پە؟
- ولگيدە ورتا دەڭگەيدەگى ارنايى كوللەدجدەر بار، ءبىراق مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا موڭعوليانىڭ جانە قازاقستان، رەسەي، تۇركيا سياقتى الىس-جاقىن شەت ەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسەدى. وسىنىڭ ءوزى-اق كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
- وقۋشىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى، ەڭ الدىمەن مۇعالىمدەرگە بايلانىستى ەكەنىن جاقسى بىلەسىز. باي-ولكەدەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاي-كۇيى قالاي؟
- مۇعالىمدەردىڭ ايلىعى جاقسى. مەملەكەتتىك مەكتەپتە تۇراقتى جۇمىس جاسايتىنداردىڭ ايلىق جالاقىسى 500-800 مىڭ توگروگ ارالاعىندا (10 مۇڭعىل توگروگىنىڭ ايىرباس باعامى قازاقستاننىڭ 1 تەڭگەسىمەن شامالاس). كەلسىمشارت بويىنشا كۇنىنە 1-2 ساعاتپەن ىستەيتىندەر 300-400 مىڭ توگروگ الادى. ال جەكەمەنشىك مەكتەپتە ىستەپ كورمەگەندىكتەن، وندا ىستەيتىندەر قانشا الاتىنىن بىلمەيمىن.
- جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كوپ پە؟
- جوق، ساناۋلى عانا. ماسەلەن جاڭادان اشىلعان سايران قاجىنىڭ ءزايتۇن مەكتەبىندە وقۋشىلاردىڭ جىلدىق وقۋ اعىسى 200 مىڭ توگروگتى قۇرايدى. وندا باستاۋىش سىنىپتان باستاپ اعىلشىن، جاپون، تۇرىك سياقتى شەت تىلدەرى وقىتىلادى. سول سياقتى وقۋشىلاردى 9-سىنىپتان كەيىن قابىلدايتىن «دارىن» دەگەن تاعى ءبىر مەكتەپ بار. وندا وقيتىندار وزدەرىنىڭ تاڭداعان ماماندىعىنا بايلانىستى دايىندالادى.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اۆتور: ەرلىك ەرجان ۇلى
«الاش ايناسى»
