زايسان اۋدانىنىڭ تۇرعىنى قولا داۋىرىندەگى قازاندى تاۋىپ الدى
زايسان كولىنىڭ ماڭايىنان ارحەولوگيالىق تاريحي زاتتار كوپتەپ تابىلادى. بۇل جولى سۋ استىنان شىققان كونە قازاننىڭ بۇدان 3000 جىل بۇرىن جاسالعانى انىقتالىپ وتىر. وبلىستىق ولكەلىك-ارحەولوگيالىق مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى گالينا كۋشتىڭ ايتۋىنشا، قازان ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىن شامامەن سەگىزىنشى عاسىردا جاسالعان.
سول زاماننان قالعان وسىنداي زاتتاردىڭ وسىمەن ءۇشىنشىسى قازاقستاننان تابىلىپ وتىر. بۇل قازان بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن وتە باعالى، سيرەك كەزدەسەتىن تاريحي زات بولىپ تابىلادى.
- ءبىز جارلى وزەنىندە سۋعا ءتۇسىپ جۇرگەمىز. وزەن جاعاسىنداعى جاقىن ارادا قۇلاعان جار قاباعىنان جارتىلاي شىعىپ تۇرعان تەمىر زاتتى كوردىك. قازىپ شىعارىپ الساق، دومالاق قازان ەكەن، - دەيدى زايسان اۋدانىنىڭ تۇرعىنى باقىتحان تىلەۋجانوۆ. تاۋىپ العان بۇيىمداردىڭ ارحەولوگتار ءۇشىن تاپتىرماس تاريحي جادىگەر ەكەنىن بىردەن تۇسىنگەن باقىتحان دالاباي ۇلى الگى زاتتاردى وراپ، بالاسى ارقىلى وسكەمەندەگى ولكەلىك مۋزەيگە جىبەرىپتى. مۋزەي اكىمشىلىگى مۇنداي سيرەك زاتتى كورگەندە قاتتى قۋانعانى راس، ءتىپتى تاريحي ەكسپونات ءۇشىن اقشا بەرمەك بولعان ەكەن، ءبىراق تىلەۋجانوۆتار ودان باس تارتىپتى.
ارتىنان تەكسەرگەن كەزدە تابىلعان زاتتىڭ مىستان جاسالعانى انىقتالدى. ونىڭ ىشىنەن بالتا، بالعا، شاپقى، جەبەنىڭ ۇشى، جۇگەننىڭ شىعىرشىقتارى سياقتى قولادان سوعىلعان ءارتۇرلى زاتتار شىققان. بۇيىمدار بارلىق جاعىنان تەپە-تەڭدىگى ساقتالىپ، ادەمى جاسالعان. قازاننىڭ ءتۇبى قوس قاباتپەن سوعىلعان، مۇنداي جەتىلدىرىلگەن قازاندا اس تەز پىسەدى. ەجەلگى زايساندىقتار سونى بىلگەن ەكەن.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ول زاماندا كەز كەلگەن تەمىر زاتتار التىنمەن پارا-پار باعالاناتىن بولعان. ال مىنا بۇيىمداردى تابىن مالعا، قارۋ-جاراققا ايىرباستاۋعا نەمەسە بىرنەشە قۇل ساتىپ الۋعا بولادى ەكەن. تاريحشىلاردىڭ توپشىلاۋىنشا، بۇل زاتتاردى وسى ماڭدى قونىستانعان باي ادامداردىڭ ءبىرى كەيىن پايدالانۋ ءۇشىن كومىپ تاستاعان بولۋى مۇمكىن.
- قولادان جانە مىستان جاسالعان بۇيىمدار ءبىزدىڭ وڭىردەن رەسەي اۋماعىنا، سىبىرگە، ءتىپتى مەسوپوتامياعا جەتكەنى بەلگىلى. بۇل قازىر قولا داۋىرىندەگى ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەپ جۇرگەن ءارتۇرلى ەكسپەديتسيالارمەن دالەلدەنىپ وتىر، - دەيدى شىعىس قازاقستان وبلىستىق ولكەلىك-ارحەولوگيالىق مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى گالينا كۋش.
تورەجان قايىرجان
«ايقىن»
