ءبىزدىڭ ازاماتتار ءبىر كۇندىك تابىسپەن ءومىر سۇرمەۋى كەرەك - مىرزاگەلدى كەمەل

- مىرزاگەلدى اعا، جاھان تاريحىندا ءار ءتۇرلى ەلدەر ورتاق مۇددە تۇرعىسىندا ءوزارا ءبىر كەلىسىمگە كەلىپ، وداقتار قۇرعانى بەلگىلى. ءبىراز ەلدىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان حالىقارالىق ۇيىمدار دا از ەمەس. قازاق ەلى ەنىپ وتىرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى ويلارىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز...

- ءيا، وسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى ءبىراز زەردەلەدىم. بۇل وداقتىڭ قۇرىلۋىن عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەگىم كەلىپ، ءبىر ماقالا جازدىم.

جاھاندىق قوعامدا وداقتاسۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. مىسالى، فەدەراتسيالىق قۇرىلىم بار. ايتالىق، فەدەراتسيانىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى - رەسەي فەدەراتسياسى. وزىندەگى ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ اۆتونوميالىق رەسپۋبليكالارى مەن وبلىستارى بار. سولاردىڭ ءبارىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ۇلكەن فەدەراتسيا. سول سەكىلدى كونفەدەراتسيا دەگەن قۇرىلىم بار.

شەكاراسى ءبىر، ەكونوميكالىق، ساياسي، قورعانىس مۇددەلەرى تۇرعىسىنان بىرىككەن ەلدەر بار. كونفەدەراتسيانىڭ ۇلگىسى - ۇلى بريتانيا. ادەتتە، ۇلى بريتانيا دەگەندە انگليانى ويلايمىز، ال ناقتىلاپ كەلگەندە، ولار ءتورت مەملەكەتتىڭ بىرىگۋىنەن قۇرىلعان. اتاپ ايتقاندا، انگليا، ۋەلس، شوتلانديا جانە سولتۇستىك يرلانديا اكىمشىلىك-ساياسي بولىكتەردەن تۇرادى.

اربىرەۋىندە دە تولىق ەركىندىك بار، زاڭ شىعاراتىن، اتقارۋشى بيلىك پەن سوت جۇيەسى، ءتۇرلى باسقارۋ ورگاندارى بار. ءبىراق ورتاق شەكارا، ازعانا اسكەرى بار. ءبىر-بىرىنە تاۋارىن الدىمەن ۇسىنۋ قۇقىعى بار، جاردەم بەرىپ تۇرادى. شۆەيتساريا كونفەدەراتسياسى دا سولاي، ءوز ەرەكشەلىكتەرىنە وراي ءتورت بۇرىشى رەسمي ءتورت تىلدە سويلەيدى، ورتاق مۇددە ءۇشىن بىرىككەن.

بۇلاردان باسقا ءارتۇرلى ەكونوميكالىق وداقتار بار. بۇگىنگى تاڭدا 28 مەملەكەتتى بىرىكتىرىپ وتىرعان ەۋرووداق بۇرىن ەۋروپالىق قاۋىمداستىق دەپ اتالعان. بۇل قۇرىلىم تەك ەكونوميكالىق مۇددەنى قورعايدى.

مىسالى، ەۋرووداق امەريكانىڭ دوللارىنا باسەكەلەسە الاتىنداي ورتاق اقشا ءتۇرىن، ياعني، ەۋرونى اينالىمعا شىعاردى. وسىلاي ەلدەردىڭ ۇلكەن ءبىر ۇيىمعا بىرىگۋىنەن ولار ۇتىپ جاتىر ما، ۇتىلىپ جاتىر ما، ونى ۋاقىت كورسەتەدى. ەۋرووداقتىڭ ءوز مۇشەلەرىنە قولداۋ كورسەتۋدە تاجىريبەسى بار. مىسالى، قارجى داعدارىسىنا دەندەپ كىرىپ كەتكەن گرەكياعا بىرنەشە جىلدان بەرى قارجى بەرىپ كەلەدى. سول سەكىلدى بەلگياعا جاردەم بەرىپ جاتىر. ولاردىڭ گەرمانيا سياقتى وزىق ەلدەرى دە بار.

ايتالىق، ەۋروپا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (و ە س ر- ە ە ى د ۇ) دەگەن حالىقارالىق ەكونوميكالىق ۇيىمنىڭ دا ماقساتى - مۇشە مەملەكەتتەردەگى قارجى تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ارقىلى، ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ، حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى جاقسارتۋ جانە تۇرمىس جاعدايىن كوتەرۋ. كەزىندە كەڭەس وكىمەتى وسى ۇيىمعا مۇشە بولعىسى كەلگەن ەدى. بۇل ۇيىمنىڭ ءتارتىبى قاتاڭداۋ. ەشبىر مەملەكەتكە جەڭىلدىك جاسالمايدى.

سول سەكىلدى ە ا س ت (ەۋروپا ەركىن ساۋدا قاۋىمداستىعى)، ا ت ە س (ازيا-تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق ارىپتەستىك ۇيىمى)، و پ ە ك (مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ ۇيىمى)، ا س ە ا ن دەگەن ۇيىم (وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ قاۋىمداستىعى) بار. بۇلاردان باسقا دا اۋەلى بىلاي باستالىپ، ءبىرى كىرىپ، ءبىر شىعىپ جاتاتىن بىرلەستىكتەر كوپ، مىسالى گۋۋام (گرۋزيا، ۋكراينا، وزبەكستان، ارمەنيا، مولدوۆا).

وسىنداي بىرىككەن قۇرىلىمداردىڭ قاتارىندا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى دا بار. د س ۇ-عا مۇشە ەلدەر ىشىندە تاۋار وتكىزۋ پروتسەسىن بارىنشا جەڭىلدەتۋ، شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ، سىرتتان كەلگەن تاۋارعا قوسىمشا سالىق سالماۋ، اكسيز سالىقتارىن، باج سالىعىن سالماۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان. بۇل ەل ءۇشىن دە، تۇتىنۋشى حالىققا دا وتە قولايلى ءارى ءتيىمدى ەكەنى انىق.

ەۋرازيالىق وداقتا دا د س ۇ-داعىداي «ءبىر ەل - ءبىر داۋىس» قاعيداتى ۇستالىنادى. دەمەك، ءۇش ەلدىڭ بىرەۋى قابىلداناتىن شەشىمگە كەلىسپەسە، شەشىم قابىلدانبايدى. باسشىلىق ورگانداردا دا تەپە- تەڭدىك ورنىققان، ءبىر مۇشە ەل - ءبىر داۋىس. بىرەۋى كەلىسپەسە، شەشىم قابىلدانبايدى. بۇل قاعيداتتار ءار ەلدىڭ ءوز مۇددەسىن قورعاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وداقتان شىعۋ دا ەركىن. وداق - ساياساتتان تىس، ول جونىندە ەلباسى ابدەن تۇسىندىرگەن.

- د س ۇ-عا كىرۋدەگى پروتسەستىڭ ۇزاققا سوزىلعانى نەلىكتەن؟

- د س ۇ-عا مۇشە بولۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىم ارەكەت جاساپ وتىرعانىنىڭ سەبەبى ءبىز اگرارلىق ەل بولىپ سانالامىز. ءبىز وندىرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى ەلەكتر قۋاتىن پايدالانۋدا جانە جولدىڭ قاشىقتىعىنا وراي باعاسى ارتىپ وتىر. مىسالى، وڭتۇستىك وڭىردە وندىرگەن ءونىمىمىز ورتالىققا جەتكەنشە قىمباتتاپ كەتەدى. سونىڭ سالدارىنان سىرتتان كەلگەن، ايتالىق، قىزاناق، كاپۋستا، قارتوپ سياقتى ونىمدەر وزىمىزدە وندىرىلگەننەن ەكى ەسە ارزان بولۋى مۇمكىن.

ال د س ۇ-دا قازاقستاننىڭ جانە باسقا دا ەلدەردىڭ ەرەكشەلىگى مەن جاعدايى ەسكەرىلىپ، جەڭىلدىكتەر سۇراپ وتىرمىز. سەبەبى اۋىل شارۋاشىلىعىن قورعاماساق بولمايدى. جەرىمىزدىڭ كەڭدىگىنەن، تاسىمالدىڭ ۇزاقتىعىنان، ءبىراز قيىندىقتارعا تاپ كەلىپ وتىرمىز. مىسالى، وڭتۇستىك قازاقستاندا جىلىجايلاردا وندىرىلگەن قىزاناقتىڭ ءبىر كەلىسى 17 تەڭگەنى قۇرايدى، استانا توڭىرەگىندە جىلىجايدا وندىرىلگەن قىزاناقتىڭ ءبىر كەلىسى 45 تەڭگە بولادى. ال قىتايدان كەلگەن قىزاناقتىڭ ءبىر جىلدىق ورتاشا باعاسىن ەسەپتەيتىن بولساق، ونىڭ ءبىر كەلىسى 30 تەڭگە. وسى ءونىمدى ءبىز بازاردان قىستىگۇنى ءار كيلوسىن شامامەن 550 تەڭگەگە، جازدا 150، 180 تەڭگەگە دەيىنگى باعاعا ساتىپ الىپ ءجۇرمىز. سوندا ءوندىرۋشى مەن تۇتىنۋشى اراسىنداعى دەلدالداردىڭ كوپتىگى، ولاردىڭ ارسىزدىعى مەن تويىمسىزدىعى انىق كورىنىپ تۇر، سونىڭ ناتيجەسىندە حالىققا وبال.

مىنە، دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرگەنشە بىزدەر وسىنداي ماسەلەلەردى رەتتەپ العىمىز كەلىپ وتىر.

ءبىز رەسەيمەن، بەلارۋس رەسپۋبليكاسىمەن بىرلەسىپ، ەكونوميكالىق وداق قۇرۋعا ەشقانداي قارسىلىق تانىتپاۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ءبىزدىڭ حالقىمىز از. وندىرگەن ءونىمىمىزدى ساتىپ الاتىن تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى جەتپەيدى. سول سەبەپتى ءبىز ماقتانارلىقتاي دايىن ءونىم شىعارا الماي كەلدىك. سوڭعى جىلدارعا دەيىن ءبىز بار بولعانى 650 دانا اۆتوكولىك قۇراستىرىپ شىعارعان كەزىمىز بولدى. مۇنى قالاي ماقتانىشپەن ايتا الارسىڭ؟ ال وزبەكستاننىڭ حالقى بىزدەن ەكى ەسە كوپ. سوندىقتان ولار اۆتوكولىك شىعارىپ جاتىر.

جالپى، ۇلى مەملەكەت سانالۋ ءۇشىن جانە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن حالىقتىڭ سانى 30 ميلليوننان كەم بولماۋى كەرەك دەگەن ۇعىم بار. ورتالىق ازيادا تەك وزبەكستاننىڭ تۇرعىندارى عانا 30 ميلليونعا جۋىق. قازاقستان جانە باسقا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ حالقى ول مەجەگە جەتپەيدى. سوندىقتان ءوزىمىز شىعارعان تاۋاردى تۇتىنۋدا پروبلەمالارعا كەز بولىپ وتىرمىز. تۇتىنۋشىنىڭ ازدىعى ەكونوميكانىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. ال شەتەلگە ساتۋ ءۇشىن كەدەرگىلەر از ەمەس. وسىنداي قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن ءبىز كەدەندىك راسىمدەردى قىسقارتىپ، رەسەيمەن، بەلارۋسپەن بىرىگىپ، كەدەن وداعىن قۇردىق. سول ارقىلى ولاردىڭ تاۋارىن ارزان باعامەن الىپ، ءوزىمىزدىڭ ارتىق ءونىمىمىزدى اتالعان ەلدەرگە ساتىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. مۇنىڭ ءتيىمدى جاعى وتە كوپ.

وسى تۇستا ايتا كەتەيىن، ەل ىشىندە الاڭداۋشىلىق بار، ءبىز دە ەسىتىپ ءجۇرمىز. ماسكەۋگە باعىنعان كەزىمىزدى ۇمىتا الماي ءجۇرمىز. ەكىنشىدەن، «ولار بۇگىن ىشىمىزگە كىرىپ الىپ، بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرىپ، كەيىن ءوز پايداسىن ىسكە اسىرىپ كەتپەي مە؟» دەگەن ۋايىم دا بولدى. مۇنى ەلباسىنىڭ ءوزى كورىپ وتىر. الداعى بىرلىگىمىزدى ساقتاۋ ماسەلەسى ءوزىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىزگە، ىشكى رۋحىمىزدىڭ مىقتىلىعىنا بايلانىستى.

ال ەكونوميكالىق تۇرعىدان بىرىكپەي، دامي المايمىز. مىسالى، قاراعاندىدا ۇشاق شىعارعالى جاتىرمىز. ال ونى كىم ساتىپ الادى؟ جارايدى، ەلىمىزدىڭ ورتالىعىنداعى بيدايعا ءدارى شاشاتىندار، وڭتۇستىكتەگى ماقتاعا ءدارى-دارمەك سەبەتىندەر ساتىپ الار. ودان باسقاسىن كىمگە ساتامىز؟ سىرتقا ساتۋعا ەكونوميكالىق وداقتىڭ پايداسى تيەتىن بولادى.

بۇگىنگى تاڭدا تەمىر، كومىر، اليۋميني جانە باسقا دا وسى سياقتى قازبا بايلىقتارىمىز ءىرى جەكە كاسىپكەرلىك يەلىكتەرىنە بەرىلگەندىكتەن، ساتىلىپ جاتىر. وسى شيكىزاتتاردان دايىن ءونىمدى وزىمىزدە شىعارىپ، شەتەلگە ساتۋ باستى ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. سوندا حالىققا جاڭا جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى.

- ەندى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن زەردەلەپ كەلە جاتقان عالىم رەتىندە ءوز ويلارىڭىزدى ايتساڭىز؟

- اۋىل شارۋاشىلىعىندا پروبلەمالار از ەمەس. بىزدە 2 ميلليون 400 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر بار. سونىڭ 1 ميلليون گەكتارى پايدالانىلماي جاتىر. 1990 - جىلداردان بەرى قاراي سونشا كولەمدەگى جەردەن ءونىم الۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلدىق. ول جەرلەر باتپاقتاندى، سۋ جەتپەي شولەيتتەندى، ازىپ-توزدى. مىسالى، بۇرىن شۋدىڭ سۋى مويىنقۇمعا دەيىن جەتەتىن ەدى. قازىر شۋدىڭ سۋى اسپارانىڭ توڭىرەگىنەن اسا بەرە، تاۋسىلىپ قالىپ جاتىر. سول سەكىلدى سىرداريانىڭ سۋى قىرعىزستاندا باستالىپ، تاجىكستان مەن وزبەكستان ارقىلى بىزگە جەتەدى. سۋارۋعا سۋ ءزارۋلى كەزدە ولار ءبىزدى شومىشتەن قىسادى، وزدەرىنەن ارتىلعانىن عانا بەرەدى. ول وزەننىڭ سۋىن پايدالانۋدى رەتكە كەلتىرەتىن حالىقارالىق كەلىسىم شارت جوق.

سۋارمالى جەردى ساقتاپ قالۋعا بارىنشا تىرىسقانىمىز ءجون. ءبىر-اق مىسال. سۋارمالى جەردىڭ ءبىر گەكتارى ءتيىمدى پايدالانسا ءبىر وتباسىن اسىرايدى. سوندا 1 ميلليون 400 مىڭ گەكتار جەر 1,4 ميلليون وتباسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ال 1,4 ميلليون وتباسى دەگەنىمىز 5,5-6 ميلليون ادامدى قۇرايتىنى انىق. وسى تۇرعىدا سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋدە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ ءالى دە بولسا ءوز دەڭگەيىندە بولماي تۇر دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ونىڭ اسا قۇندى ەكەنىن ەشكىم ناقتى سەزىنە الماي كەلەدى. 2020 - جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ سۋعا قاتىستى بولىگىندە «پالەن گەكتار سۋارمالى جەردى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك، وعان مىناداي كولەمدە قارجى جۇمسالادى» دەگەندەي باپ نە تارماق جازىلماعان. بۇل وتە ەسكەرىلمەگەن جايت.

اتالعان سالاعا دەگەن كوزقاراستىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتەدى. ءبىز مۇنايىمىز، استىعىمىز، كومىرىمىز بار دەپ ماقتانايىق، ءبىراق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ كەرەك بولسا، سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرگەنىمىز ءجون. بۇرىنعى جەرلەردى تولىق قايتا قالپىنا كەلتىرە الماعان كۇندە دە، تىڭ جەرلەردەن، وزەن-كولدەردىڭ جاعالارىنان جاڭا سۋارمالى القاپتاردى اشۋىمىز كەرەك. سونداي مۇمكىندىكتى جاساي الساق، ۇلكەن جەتىستىككە قول جەتكىزەمىز جانە حالقىمىزدىڭ ۇلكەن بولىگىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەمىز.

كەڭەس وكىمەتى كەزىندە مىناداي ءبىر ساياسات بولعان ەدى. قانت قىزىلشاسىن ەگىپ ءوسىرۋ سىرتتان ساتىپ العاننان ءتيىمسىز ەكەنىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرسا دا، حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن قانت قىزىلشاسىن ەككەن ەدى. ول كەزدەگى وكىمەت تە اقىماق بولماعان عوي.

كوپتەگەن وڭىرلەردە سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرەتىن بولساق، ول اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى ءىرى قالالارعا، اسىرەسە استاناعا كوشپەيدى، وزدەرىنىڭ كەنتتەرى قالاعا اينالادى. بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىنداردىڭ تولاسسىز كوشىپ كەلۋى ەلوردامىزعا ۇلكەن قىسىم جاساپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. وسى جاعىنىڭ ءبارىن ەسەپتەپ، ءومىر ءسۇرۋىمىز كەرەك.

- ءسىزدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋلارىنا تەرەڭ ءمان بەرىپ جۇرگەن عالىم رەتىندە بىلەمىز. قازىر قازاقستان الدىنداعى مەجە - دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. وسى ورايدا، ەلباسى ماڭگىلىك ەل يدەياسىن ۇسىندى. ىرگەسى مىقتى، كەلەشەگى كەمەل مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ جولىندا قانداي ماسەلەلەردى ەسكەرگەنىمىز ءجون؟

- توڭىرەگىمىزدە الىپ مەملەكەتتەر تۇرعاندا، ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى بولماساق، ەل دامۋىندا قيىندىقتار كەزدەسە بەرەدى. 2006 - جىلعى جولداۋىندا ەلباسى «قازاقستان ءوز دامۋىنداعى جاڭا سەرپىلىس جاساۋ قارساڭىندا» دەپ قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ستراتەگياسىن ۇسىندى. بۇل مىندەت 2012 - جىلدىڭ اياعىندا ورىندالدى. ول تاماشا جەتىستىك بولدى. نەگىزىنەن ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ناقتى جۇزەگە استى. ول وڭاي بولعان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەت تاراپىنان قانشا قارجى بولىنگەنىن جاقسى بىلەسىز.

جولداۋلاردا اتاپ كورسەتىلگەندەي، زەينەتاقى مەن جاردەماقى كولەمى جىل سايىن ارتا ءتۇستى. ەڭبەكاقى كولەمى دە بىرنەشە ەسە كوبەيدى. سونىڭ ءبارى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋىمىزگە وڭ ىقپال ەتتى. ەڭ ءبىر كۇردەلى بولىپ تۇرعان اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، الەۋمەتتىك قورعاۋدى ارتتىرۋ، ادامداردىڭ ورتاشا جاسىن ۇلعايتۋ، نارەستەلەر ءولىمىن ازايتۋ ماسەلەلەرى ەدى. ەلدىڭ دەڭگەيىن انىقتاعاندا وسى سالالار بويىنشا كورسەتكىشتەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

جالپى، ارمان، ماقسات بيىك بولۋى كەرەك. سوناۋ كوكجيەكتەن بيىك ارمانى شاقىرىپ تۇرعاندا عانا ادام العا ۇمتىلادى. 50 ەلدىڭ ىشىنە كىرگەن سوڭ، ەندى دامىعان وتىزدىقتىڭ قاتارىنان كورىنۋدى ماقسات ەتۋى - تاۋەلسىزدىگى تۇعىرلى مەملەكەتتىڭ تاباندى ارمان-مۇراتى. جەتىستىككە جەتۋىمىز ءۇشىن مەملەكەت تە، ۇكىمەت تە، حالىق تا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس، ەلباسى سولاي دەپ ناقتى ايتقان. ءبىزدىڭ ەلىمىز - باسەكەگە قابىلەتتى، ويتكەنى ونىڭ بايلىعى مول. ۇكىمەت تە باسەكەگە قابىلەتتى، سەبەبى كىم باسقارسا دا، قارجى جەتىپ تۇردى. ەندى حالىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ حالقىمىز ەپتەپ ارتتا قالىپ تۇر. كەدەي وتباسىلار كوپ، جۇمىسسىزدار سانى دا از ەمەس. سوڭعى جىلدارى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعاندار دەگەن ۇعىم قالىپتاستى. بۇل كوزدى الدايتىن كورسەتكىش. ءبىزدىڭ ەلدە ءوزىن-ءوزى قامتىعانداردىڭ سانى 2 ميلليون 300 مىڭداي. بۇل 17 ميلليون حالىق ءۇشىن كوپ.

وسى كاتەگورياعا جاتاتىنداردى ەسىگىنىڭ الدىندا 10-15 سوتىق جەرى بار، ءبىر-ەكى ۇساق مالى بار، شىعار-شىقپاس جانى بار دەۋگە بولادى. سۋارمالى جەرى بولسا جاقسى، كوكونىسىن ەگىپ، پايدا تابادى. تۇرعان جەرى تاۋدىڭ ەتەگى بولسا، مالىن جايادى. ال قۋاڭ دالا بولسا قايتەدى؟ ءۇي ىرگەسىندەگى جەردەن تابىس الىپ قانا، ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندار ەرتەڭگى كۇنىنە قاجەتتى ارتىق قارجى نە پايدا تابا المايدى. ال ءبىز الەمدىك ستاندارتقا قاراساق، تاپقان تابىسىمىزدى ۇشكە ءبولۋىمىز كەرەك. ءبىرىنشىسى - بۇگىنگى كۇنگە، ەكىنشى بولىگى - ادام جانىنىڭ راحاتى ءۇشىن، ياعني، دەمالىسقا بارۋعا، ەل ارالاپ قىدىرۋعا نەمەسە جايلى ءۇي سالۋعا، جاقسى اۆتوكولىك الۋعا ارنالماق. ال ءۇشىنشى بولىگى - ەرتەڭگى كۇنگە. قازىر بىزدە تابىستىڭ 80 پايىزى بۇگىنگى كۇنگە كەتىپ جاتىر. اسىرەسە، اۋىل ادامدارىنىڭ تابىسى ءبىر كۇندىك دەڭگەيدە. ءبىز بۇل كورسەتكىشپەن ماقتانا الماي تۇرمىز.

ەلباسىنىڭ ماڭگىلىك ەل يدەياسى حالىقتى ءبىر ماقسات جولىنا بىرىكتىرەدى دەپ ويلايمىن. جالپى، قوعامدا ادامداردى العا جەتەلەيتىن يدەيالار بولۋى كەرەك. سول يدەيالاردىڭ ىشىندەگى وزىعى وسى - ماڭگىلىك ەل يدەياسى.

ايتالىق، 1997 - جىلى «قازاقستان -2030» ستراتەگياسى قابىلدانعاندا، وعان سەنگەن ادامدار كوپ بولمادى. «مىناداي قيىنشىلىق زاماندا نە ايتىپ جاتىر؟» دەگەن اڭگىمەلەردى ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىگەنبىز. ال سول ستراتەگيالىق جوسپاردا بەلگىلەنگەن مەجە 15 جىلدىڭ ىشىندە ورىندالدى عوي. جان باسىنا شاققاندا ءى ج ءو سول كەزدە 700 دوللار بولسا، ول كورسەتكىش 12 مىڭ دوللارعا جەتتى. ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتە پروبلەما جوق. ميكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتە ءتۇيىندى ماسەلەلەر بار، ونى جولعا قويۋ ءۇشىن ارەكەتتەر جاسالىپ جاتىر.

 - راحمەت اڭگىمەڭىزگە.

اۆتور: ايدىن بايمەن

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى