الەم اپتا ىشىندە: ەۋروپانىڭ قۋاتتى بىرلەستىگى ساقتالىپ قالدى
ماسەلەن، شوتلاندىقتار ەگەمەندىگىن الىپ، تاۋەلسىز ەل رەتىندە الەمدىك تاريحتان مىعىم ورىن العان جاعدايدا يسپاندىق كاتالوندار مەن باسكيلەر، بەلگيالىق فلاماندىقتار، بريتاندىق يرلاندىقتار دا وسى جولدى تاڭداۋى بەك مۇمكىن ەدى.
سونىمەن شوتلانديانىڭ تاۋەلسىزىگى ماسەلەسىنە قاتىستى رەفەرەندۋم 2014 - جىلدىڭ 18 - قىركۇيەگى كۇنى وتكىزىلدى. وندا شوتلانديادا تۇراقتى تۇراتىن ۇلى بريتانيا مەن ەۋروپالىق وداق ازاماتتارى «شوتلانديا تاۋەلسىز ەل بولۋى قاجەت پە؟ » دەگەن ساۋالعا «ءيا» نە بولماس «جوق» دەپ داۋىس بەرۋى ءتيىس- ءتىن. رەفەرەندۋمعا 18 جاستان اسقان 4,2 ميلليون ازاماتتىڭ، سونىمەن قاتار 16 مەن 17 جاستاعى 100 مىڭ جاسوسپىرىمنىڭ قاتىسۋ قۇقىعى بولدى.
19 - قىركۇيەك كۇنى تاڭەرتەڭ بارلىق داۋىس سانالىپ، ناتيجەسىندە داۋىس بەرۋشىلەردىڭ 55,3 پايىزى ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنا قارسى شىقسا، ەگەمەندىك الۋعا پەيىلدى ازاماتتاردىڭ سانى 44,7 پايىزدى قۇرادى. داۋىس بەرۋگە قۇقى بار ازاماتتاردىڭ 84,51 پايىزى وزدەرىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىن ءبىلدىردى. وسىلايشا، شوتلانديا الداعى ۋاقىتتا دا ۇلى بريتانيانىڭ قۇرامىندا قالا بەرەتىن بولىپ شەشىلدى.
ايتا كەتەرلىگى، شوتلانديانىڭ ۇلى بريتانيا قۇرامىندا بولۋىنىڭ زاڭدىلىعىنا قاتىستى ماسەلە سوناۋ 1707 - جىلدىڭ وزىندە، انگليامەن وداقتاستىق كەلىسىمى جاسالعاننان بەرى كۇن تارتىبىنەن كەتكەن ەمەس. شوتلانديانىڭ ءبولىنۋى ساياسي دەڭگەيدە 1930 - جىلدان باستاپ قوزعالا باستادى. ءبىراق، سول جىلدارى قۇرىلعان شوتلانديا ۇلتتىق پارتياسى تۇتاس مەملەكەت اياسىنداعى اۆتونوميانى كەڭەيتۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن- ءدى.
تاۋەلسىزدىكتى جاقتاۋشىلاردىڭ ۇمتىلىسىن قامشىلاي تۇسكەن جايتتاردىڭ ءبىرى 1970 - جىلداردىڭ باسىندا شوتلانديا جاعالاۋىنداعى برەنت مۇناي كەن ورنىنىڭ تابىلۋى بولعاندىعى ءسوزسىز. باستاپقىدا شوتلاندىقتار شوتلانديا پارلامەنتىن قۇرۋ، جەرگىلىكتى قارجىنى، ونىڭ ىشىندە مۇنايدان تۇسكەن كول- كوسىر اقشانى ءىشىنارا بولسا دا وزدەرى باسقارۋ قۇقىعىن الۋ تۋرالى عانا ارمانداي باستاعان بولاتىن. الايدا، ەل پارلامەنتىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ ءوزى 30 جىلعا سوزىلعانىن ەسكەرسەك، مۇنايدان تۇسكەن قارجىنى ءىشىنارا بولسا دا وزدەرى باسقارۋ قۇقىعىنىڭ ءالى دە بولسا ارمان بولىپ قالا بەرەتىندىگى تۇسىنىكتى جايت سياقتى. ال تاۋەلسىز ەل بولۋعا ۇمتىلىستى 2007 - جىلى شوتلانديا ۇلتتىق پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى الەكس سەلموند باستاپ بەردى.
وسىدان كەيىن، ناقتى ايتقاندا 2012 - جىلدىڭ 15 - قازانىندا ۇلى بريتانيا پرەمەر- ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون مەن شوتلانديا اۆتونومدىق ۇكىمەتىنىڭ ءبىرىنشى ءمينيسترى الەكس سالموند 2014 - جىلدىڭ كۇزىندە شوتلانديانىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قاتىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءتارتىبىن ايقىندايتىن كەلىسىمگە قول قويدى.
رەفەرەندۋم قورىتىندىسى جاريا ەتىگەننەن كەيىن ۇلى بريتانيانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون شوتلانديا وكىلەتتىگى كەڭەيەتىندىگىنە ۋادە بەردى. «شوتلانديادا كونستيتۋتسيالىق ۋادەگە سەنىمىزدىكپەن قارايتىندىقتارعا مىنانى ايتۋعا مۇمكىندىك بەرىڭىزدەر: وكىلەتتىك كەڭەيتۋ تۋرال تاپسىرما قازىرگى ءىس باسىنداعى ۇكىمەتتىڭ الدىنا جۇكتەلدى، ال ونى كەلەسى پارلامەنت قابىلدايتىن بولادى (پارلامەنتتىڭ جاڭا قۇرامى 2015 - جىلعى سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى نەگىزىندە جاساقتالادى) » ، - دەدى د. كەمەرون.
بۇعان قوسا، بريتاندىق پرەمەر لوندونننىڭ شوتلاندىق ۇكىمەتكە سالىق، بيۋدجەت شىعىستارى جانە الەۋمەتتىك قامتۋ سالالارىنداعى وكىلەتتىكتى بەرۋ تۋرالى ءوز مىندەتتەمەلەرىن تولىعىمەن ورىندايتىندىعىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار د. كەمەرون ۋەلسكە، انگليا مەن سولتۇستىك يرلاندياعا كەڭەيتىلگەن وكىلەتتىك بەرۋگە ۋادە ەتتى. «شوتلانديا ءۇشىن جاڭا ءارى ءادىل رەتتەۋ شارالارى بىرىككەن كورولدىكتىڭ باسقا دا بولىكتەرىنە تارالۋى ءادىل شەشىم دەپ باعالايمىن» ، - دەپ جازدى ۇلى بريتانيا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باسشىسى Facebook-تەگى ءوز پاراقشاسىنا.
كوپتەگەن ەلدەردىڭ، ونىڭ ىشىندە ەۋرو وداق پەن ناتو- نىڭ باسشىعى دا شوتلانديا قابىلداعان شەشىمدى قۇپتاپ وتىر. ماسەلەن، ەۋرو كوميسسيا ءتوراعاسى ج. بارروزۋ: «مەن شوتلاند حالقىنىڭ بىرىككەن كورولدىكتىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ تۋرالى شەشىمىن قۇپتايمىن. بۇل ناتيجە بىرىككەن، اشىق جانە قۋاتتى ەۋروپا ءۇشىن وتە جاقسى. مۇنى ەۋرو كوميسسيا دا قولدايدى» ، - دەدى.
ال ناتو باس حاتشىسى اندەرس فوگ راسمۋسسەن ناتو- نىڭ شوتلاند حالقىنىڭ تاڭداۋىنا قۇرمەتپەن قارايتىندىعىن ايتۋدا. « ۇلى بريتانيا ناتو- نى قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى جانە ول ءبىزدىڭ اليانستىڭ كۇش- قۋاتىن ودان ارى ساقتاۋدا ماڭىزدى رولگە يە بولا بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىن» ، - دەدى ول.
اۆتور: مارلان جيەمباي
